Η Κίνα έχει επενδύσει πάνω από 120 δισ. δολάρια σε έργα εξόρυξης και επεξεργασίας ορυκτών στο εξωτερικό από το 2023, σύμφωνα με έκθεση της αυστραλιανής δεξαμενής σκέψης Climate Energy Finance (CEF).
Οι επενδύσεις αυτές επικεντρώθηκαν κυρίως στο λίθιο, τον χαλκό, το νικέλιο και τις σπάνιες γαίες, κρίσιμα ορυκτά για τις τεχνολογίες καθαρής ενέργειας και την απανθρακοποίηση.
Ωστόσο, ενώ έχουν συμβάλει στην ενίσχυση των κλάδων καθαρής ενέργειας στις αναπτυσσόμενες χώρες, έχουν εγείρει σοβαρές ανησυχίες, μεταξύ των οποίων και οι κίνδυνοι χρέους.
Οι κινεζικές εταιρείες επενδύουν επιθετικά σε έργα επεξεργασίας πόρων και υποδομών στο εξωτερικό, όπως λιμάνια, σιδηροδρομικά δίκτυα και ενεργειακές υποδομές, εξασφαλίζοντας μακροπρόθεσμη πρόσβαση σε πόρους και έλεγχο κρίσιμων αλυσίδων εφοδιασμού, ενώ μειώνουν την εξάρτηση της Κίνας από παραδοσιακούς προμηθευτές.
Η Κίνα αποτελεί παγκόσμιο ηγέτη στην επεξεργασία βασικών ορυκτών καθαρής ενέργειας, ελέγχοντας περίπου το 90% της διύλισης σπάνιων γαιών, το 90% των εξαρτημάτων μπαταριών και το 60% της επεξεργασίας λιθίου.
Ιδιαίτερα ισχυρή είναι η παρουσία της Κίνας στον τομέα των ορυκτών στην Αφρική. Ήδη από το 2023, ο όμιλος CMOC, σε συνεργασία με την Contemporary Amperex Technology Co. Ltd. (CATL), τον μεγαλύτερο κατασκευαστή μπαταριών ηλεκτρικών οχημάτων παγκοσμίως, ολοκλήρωσε την πρώτη φάση του έργου κοβαλτίου Kisanfu στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, ένα από τα υψηλότερης ποιότητας κοιτάσματα χαλκού και κοβαλτίου στον κόσμο.
Η CMOC, που απέκτησε αρχικά παρουσία στη χώρα μέσω της εξαγοράς πλειοψηφικού ποσοστού στο ορυχείο Tenke Fungurume το 2016, κατέγραψε το 2025 παραγωγή ρεκόρ κοβαλτίου περίπου 117.549 τόνων και στοχεύει σε 100.000 έως 120.000 τόνους το 2026, ενώ παράλληλα ενισχύει την παραγωγή χαλκού.
Τα δύο μεγάλα ορυχεία έχουν καταστήσει τον όμιλο τον μεγαλύτερο παραγωγό κοβαλτίου και χαλκού παγκοσμίως.
Το 2023, η Zhejiang Huayou Cobalt εγκαινίασε μονάδα επεξεργασίας λιθίου ύψους 300 εκατ. δολαρίων στο ορυχείο Arcadia στη Ζιμπάμπουε, μέσω της θυγατρικής της Prospect Lithium Zimbabwe.
Η μονάδα μπορεί να επεξεργάζεται 4,5 εκατ. μετρικούς τόνους μεταλλεύματος ετησίως, παράγοντας περίπου 450.000 τόνους συμπυκνώματος λιθίου. Μετά την αρχική επιτυχία, η εταιρεία επεκτάθηκε περαιτέρω το 2025 με δεύτερη μονάδα ύψους 400 εκατ. δολαρίων, αφιερωμένη στην παραγωγή θειικού λιθίου, ενός ενδιάμεσου προϊόντος για την κατασκευή μπαταριών, με εκτιμώμενη ετήσια παραγωγή άνω των 50.000 τόνων.
Πρόσφατα, η κρατική μεταλλευτική εταιρεία της ΛΔ Κονγκό Gécamines και κινεζική κοινοπραξία αναδιάρθρωσαν την κοινή τους επιχείρηση Sicomines, που λειτουργεί μεγάλα ορυχεία χαλκού και κοβαλτίου. Η συνεργασία ξεκίνησε το 2008 ως μοντέλο «ορυκτά έναντι υποδομών», με τους Κινέζους επενδυτές να κατέχουν 68% και τη Gécamines 32%, χρηματοδοτώντας έργα υποδομής με αντάλλαγμα δικαιώματα εξόρυξης. Στο νέο πλαίσιο, οι κινεζικοί εταίροι δεσμεύτηκαν να επενδύσουν 7 δισ. δολάρια σε υποδομές έως το 2040.
Παράλληλα, η CNMC έχει επενδύσει σημαντικά στη «ζώνη χαλκού» της Ζάμπιας, αποκτώντας το ορυχείο Chambishi ήδη από το 1998. Το 2018 ξεκίνησε η επέκταση Southeast Ore Body με επένδυση περίπου 1 δισ. δολαρίων, με στόχο παραγωγή 100.000 έως 110.000 τόνων συμπυκνώματος χαλκού ετησίως. Η μονάδα συγκαταλέγεται στις πιο προηγμένες τεχνολογικά στη χώρα, με υψηλό βαθμό ψηφιοποίησης και αυτοματοποίησης. Αντίστοιχα έργα κινεζικών εταιρειών στην Αφρική περιλαμβάνουν έργα σιδηρομεταλλεύματος στο Καμερούν και τη Γουινέα, έργα λιθίου στο Μάλι και μεγάλα κοιτάσματα χαλκού στη ΛΔ Κονγκό, όπου κινεζικές εταιρείες ελέγχουν πλέον πάνω από το 70% των ενεργών ορυχείων κοβαλτίου και χαλκού. Επιπλέον, κινεζικές επιχειρήσεις προχωρούν πέρα από την εξόρυξη στην τοπική επεξεργασία, όπως η κατασκευή μονάδας παραγωγής μπαταριών στο Μαρόκο από τη Gotion High-Tech με επένδυση 5,6 δισ. δολαρίων.
Το μοντέλο που εφαρμόζει η Κίνα στην Αφρική βασίζεται σε μια απλή στρατηγική: ανάπτυξη υποδομών με αντάλλαγμα την εξασφάλιση πόρων. Οι συμφωνίες συνάπτονται συνήθως σε κρατικό επίπεδο, με χρηματοδότηση από κινεζικούς κρατικούς φορείς και υλοποίηση από κινεζικές εταιρείες, συχνά με τη στήριξη της China Exim Bank. Σε αντάλλαγμα, το Πεκίνο εξασφαλίζει μακροπρόθεσμες συμφωνίες προμήθειας κρίσιμων ορυκτών. Το μοντέλο αυτό προχωρά ταχύτερα και παρακάμπτει αρκετά από τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν δυτικές εταιρείες, καλύπτοντας παράλληλα σημαντικά κενά υποδομών στις αναπτυσσόμενες οικονομίες.
Ωστόσο, οι επιπτώσεις αρχίζουν να γίνονται πιο εμφανείς. Πολλές χώρες-υποδοχής επιβαρύνονται με σημαντικό χρέος που συνδέεται με αυτά τα έργα, με χώρες όπως το Τζιμπουτί και η Αγκόλα να εμφανίζουν ήδη υψηλά επίπεδα εξωτερικού χρέους σχετιζόμενου με κινεζική χρηματοδότηση. Ταυτόχρονα, τα οφέλη για τις τοπικές οικονομίες συχνά υπολείπονται των προσδοκιών, καθώς οι κινεζικές εταιρείες χρησιμοποιούν συχνά δικό τους εργατικό δυναμικό και υλικά, περιορίζοντας τη δημιουργία θέσεων εργασίας και τη μεταφορά τεχνογνωσίας. Με πολλές από αυτές τις συμφωνίες να διαπραγματεύονται πίσω από κλειστές πόρτες, εντείνονται οι ανησυχίες γύρω από τη διαφάνεια και τον μακροπρόθεσμο έλεγχο των εθνικών πόρων.
www.worldenergynews.gr
