Η χρήση της ενέργειας ως πολιτικού όπλου ήταν πάντα μια στρατηγική υψηλού κινδύνου που τείνει να ωθεί τους αγοραστές προς εναλλακτικούς προμηθευτές και η Gazprom το απέδειξε - Ανάλυση Ron Bousso
Οι κλιμακούμενες εμπορικές εντάσεις μεταξύ των ΗΠΑ και της Ευρώπης σχετικά με την προσπάθεια του Προέδρου Donald Trump να αγοράσει τη Γροιλανδία έχουν αφήσει για άλλη μια φορά την ΕΕ εξαιρετικά ευάλωτη σε μια γεωπολιτική διαμάχη λόγω της μεγάλης εξάρτησής της από έναν μόνο προμηθευτή για τις κρίσιμες ενεργειακές της ανάγκες.
Τέσσερα χρόνια πριν, η οικονομία της Ευρώπης δέχτηκε ένα σκληρό πλήγμα μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, καθώς οι χώρες έπρεπε να βρουν γρήγορα εναλλακτικές λύσεις για το άφθονο ρωσικό φυσικό αέριο στο οποίο βασίζονταν για δεκαετίες. Αυτή η αναταραχή, όπως αναφέρει το Reuters προκάλεσε ένα σοβαρό σοκ εφοδιασμού και μια τετραπλάσια αύξηση των τιμών του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου τους πρώτους έξι μήνες της σύγκρουσης.
Η Ευρώπη έλυσε αυτό το πρόβλημα ανταλλάσσοντας τη μία εξάρτηση με την άλλη. Καθώς το μερίδιο της Ρωσίας στις εισαγωγές φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης μειώθηκε στο 12% πέρυσι, από 45% πριν από την εισβολή, η Ευρώπη στράφηκε γρήγορα στο υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) των ΗΠΑ. Οι εισαγωγές LNG από τις ΗΠΑ εκτοξεύτηκαν από 18 εκατομμύρια μετρικούς τόνους το 2021 σε 65 εκατομμύρια τόνους πέρυσι, αποτελώντας το 57% όλων των εισαγωγών LNG από την ΕΕ και τη Βρετανία το 2025, σύμφωνα με την εταιρεία αναλύσεων Kpler. Σήμερα, οι ΗΠΑ προμηθεύουν σχεδόν το ένα τέταρτο των συνολικών εισαγωγών φυσικού αερίου της ΕΕ.
Επιπλέον, στην εμπορική συμφωνία ΗΠΑ-ΕΕ που επιτεύχθηκε τον περασμένο Αύγουστο, οι Βρυξέλλες συμφώνησαν να αγοράσουν ενέργεια αξίας 250 δισεκατομμυρίων δολαρίων από τις ΗΠΑ μεταξύ 2026 και 2028, ένα ποσό που επισκιάζει τις συνολικές αγορές τους, ύψους περίπου 75 δισεκατομμυρίων δολαρίων πέρυσι.
Προχωρώντας γρήγορα σε αυτή την εβδομάδα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αντιμετωπίζουν τώρα την άβολη πραγματικότητα ότι η μονόπλευρη ενεργειακή τους σχέση έχει αφήσει την περιοχή για άλλη μια φορά ευάλωτη, καθώς ο Trump θα μπορούσε να επιδιώξει να χρησιμοποιήσει την ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης ως διαπραγματευτικό χαρτί στην κλιμακούμενη οικονομική διαμάχη για τη Γροιλανδία.
Οικονομικός πόλεμος
Ο Trump απείλησε το Σάββατο να επιβάλει δασμό 10% στις εισαγωγές από πολλές ευρωπαϊκές χώρες που έχουν αντιταχθεί στο σχέδιό του να καταλάβει τη Γροιλανδία.
Μια μέρα αργότερα, οι πρέσβεις της ΕΕ συναντήθηκαν βιαστικά για να συζητήσουν την πιθανή τους αντίδραση. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει ένα πακέτο δασμών που θα επηρεάσουν περίπου 93 δισεκατομμύρια ευρώ εισαγωγών από τις ΗΠΑ ή το μέχρι στιγμής αχρησιμοποίητο «Μέσο κατά του Καταναγκασμού» (ACI), το οποίο θα μπορούσε να περιορίσει το εμπόριο υπηρεσιών και να μειώσει την πρόσβαση σε δημόσιους διαγωνισμούς, επενδύσεις και χρηματοπιστωτικά συστήματα. Η Γαλλία δήλωσε ότι θα υποστηρίξει την αναστολή της εμπορικής συμφωνίας εάν η διαμάχη ενταθεί.
Αυτές οι απειλές «οφθαλμός αντί οφθαλμού» κινδυνεύουν να αναζωπυρώσουν έναν οικονομικό πόλεμο μεταξύ των δύο παγκόσμιων δυνάμεων.
Δύο πράγματα είναι σαφή. Πρώτον, η αναμέτρηση σηματοδοτεί ένα χαμηλό σημείο στη διατλαντική σχέση μεταξύ των συμμάχων του ΝΑΤΟ που έχουν κοινά οικονομικά συμφέροντα και συμφέροντα ασφαλείας εδώ και δεκαετίες. Και δεύτερον, η ενεργειακή στρατηγική της Ευρώπης παραμένει μια ευθύνη για την εθνική ασφάλεια.
Μακροπρόθεσμες λύσεις
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναγνωρίζουν αυτή την ευπάθεια και προσπαθούν να την αντιμετωπίσουν με μακροπρόθεσμες λύσεις. Πολλοί πιέζουν για την επέκταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της πυρηνικής ενέργειας, ενώ ορισμένες κυβερνήσεις επανεξετάζουν την εκμετάλλευση των εναπομενόντων εγχώριων αποθεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου, αντιστρέφοντας χρόνια αντιπολίτευσης που οφείλεται στην κλιματική αλλαγή.
Και υπάρχουν επίσης πολλοί λόγοι για να μην πανικοβληθεί κανείς βραχυπρόθεσμα. Καταρχάς, παρά τη σημαντική κλίμακα των εισαγωγών LNG των ΗΠΑ από την Ένωση, αυτές είναι επί του παρόντος πολύ πιο ασφαλείς, ακόμη και με την κλιμάκωση των εντάσεων μεταξύ Ουάσινγκτον και Βρυξελλών.
Καταρχάς, οι προμήθειες LNG των ΗΠΑ υποστηρίζονται από μακροπρόθεσμες εμπορικές συμβάσεις μεταξύ μιας πληθώρας εταιρειών που διέπονται από διεθνείς εμπορικούς κανόνες. Το ρωσικό φυσικό αέριο παραδόθηκε κυρίως μέσω της Gazprom, η οποία ελέγχεται από το Κρεμλίνο.
Επιπλέον, η βαριά εξάρτηση της Ευρώπης είναι αμφίδρομη. Η Ευρώπη αντιπροσώπευε περίπου το ήμισυ των εξαγωγών LNG των ΗΠΑ πέρυσι, οι οποίες έχουν σημειώσει ραγδαία ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια, καθιστώντας τις ΗΠΑ τον κορυφαίο παραγωγό υπερψυγμένου καυσίμου στον κόσμο.
Οποιαδήποτε διαταραχή στις εξαγωγές προς την Ευρώπη θα είχε επομένως εμφανή αντίκτυπο στους παραγωγούς LNG και στις εταιρείες εξόρυξης φυσικού αερίου, μια βιομηχανία που η κυβέρνηση Trump έχει υποστηρίξει σε μεγάλο βαθμό τον τελευταίο χρόνο.
Η χρήση της ενέργειας ως πολιτικού όπλου ήταν πάντα μια στρατηγική υψηλού κινδύνου που τείνει να ωθεί τους αγοραστές προς εναλλακτικούς προμηθευτές. Η Gazprom είναι μια προειδοποιητική ιστορία: τα κέρδη της έχουν συρρικνωθεί από το 2022, καθώς οι Ευρωπαίοι πελάτες απομακρύνθηκαν.
Αυτό δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι η Ευρώπη μπορεί να χαλαρώσει. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει την εξουσία να περιορίζει τις εξαγωγές ενέργειας και άλλων αγαθών για λόγους εθνικής ασφάλειας βάσει του Νόμου για την Ενεργειακή Πολιτική και τη Διατήρηση. Ο Trump κήρυξε επίσης «εθνική ενεργειακή κατάσταση έκτακτης ανάγκης» κατά την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο τον περασμένο Ιανουάριο, κάτι που φαίνεται να του δίνει περαιτέρω εξουσίες.
Οι παγωμένες σχέσεις μεταξύ Ευρώπης και Ουάσινγκτον σχετικά με το Αρκτικό νησί μπορεί τελικά να χαλαρώσουν, δεδομένης της μακροχρόνιας συμμαχίας μεταξύ των δύο πλευρών. Αλλά η μεγάλη εξάρτηση της Ευρώπης από το αμερικανικό φυσικό αέριο θα παραμείνει μια σημαντική στρατηγική ευπάθεια εάν - ή ίσως όταν - προκύψει η επόμενη διαμάχη με τον Λευκό Οίκο.
