Το μέλλον του Κάθετου Διαδρόμου κρίνεται από την Κομισιόν, και χθες πραγματοποιήθηκε στη Βιέννη η συνάντηση των Ρυθμιστικών Αρχών Ελλάδας, Βουλγαρίας Ρουμανίας για τον Κάθετο Διάδρομο σε μια προσπάθεια να ξεπεραστούν τα ρυθμιστικά προβλήματα που βάζουν εμπόδια στη λειτουργία του.
Για το ίδιο θέμα είχε προηγηθεί τηλεδιάσκεψη τις προηγούμενες μέρες μεταξύ των Ρυθμιστών και της Κομισιόν η οποία δεν έφερε αποτέλεσμα και για αυτό αποφασίστηκε μια συνάντηση από κοντά.
Η συζήτηση επικεντρώνεται στο αν και πώς μπορούν να δοθούν ρυθμιστικές εξαιρέσεις (derogations) ή ειδικό καθεστώς για διαδρόμους ενεργειακής ασφάλειας, χωρίς να υπονομευθεί ο πυρήνας της ενιαίας αγοράς. Το ερώτημα δεν είναι αν ο Κάθετος Διάδρομος χρειάζεται, αλλά αν το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο μπορεί να προσαρμοστεί ώστε να τον αφήσει να λειτουργήσει όπως ακριβώς απαιτούν οι συνθήκες μετά το 2028.
Στόχος των Ρυθμιστών να πετύχουν μια εξαίρεση από τους περιοριστικούς για τη λειτουργία του Κάθετου Διαδρόμου, Κανονισμούς της Κομισιόν. Εξάλλου, η παύση των ρωσικών ροών στα τέλη του 2027 έχει πλέον οριστικά αποφασιστεί, και το ρυθμιστικό πλαίσιο θα πρέπει να προσαρμοστεί ώστε να προετοιμαστεί η Ευρώπη για τη νέα αυτή πραγματικότητα.
Υπενθυμίζεται ότι η Κομισιόν έχει δώσει εξαίρεση για τις δημοπρασίες του ΔΕΣΦΑ για τα προϊόντα που δεσμεύουν χωρητικότητα στον Κάθετο Διάδρομο μέχρι τον Απρίλιο, για να εξυπηρετηθούν οι ανάγκες της Ουκρανίας το χειμώνα. Οι κατεστραμμένες υποδομές όμως της Ουκρανίας και επομένως οι μειωμένες ανάγκες ζήτησης αερίου από εκεί παρά το χειμώνα και ο ανταγωνισμός από φθηνότερες διαδρομές οδήγησαν σε μηδαμινό εμπορικό ενδιαφέρον για τον Κάθετο Διάδρομο.
Αντικείμενο της συνάντησης της Κομισιόν με τους Ρυθμιστές είναι μια εξαίρεση και μακροπρόθεσμα. Δηλαδή να βρεθεί η φόρμουλα ώστε να μην προσκρούει η λειτουργία του Κάθετου Διαδρόμου στο θεσμικό πλαίσιο της Κομισιόν, και να μπορέσει να διαθέσει ο ΔΕΣΦΑ από τον Ιούνιο και μετά, μακροχρόνια, ετήσια, προϊόντα τα οποία και θα μπορούν να είναι και ανταγωνιστικά.
Σε ποιο Κανονισμό προσκρούει
Παρά τη γεωπολιτική του σημασία και την πολιτική στήριξη που απολαμβάνει, Κάθετος Διάδρομος εκτός από τα τεχνικά ή εμπορικά εμπόδια που είναι πρόσκαιρα, εμποδίζεται από το ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο.
Ο Διάδρομος προϋποθέτει στοχευμένες ροές από τον Νότο προς τον Βορρά, προβλεψιμότητα στη χρήση των υποδομών και –σε ορισμένες περιπτώσεις– μακροχρόνιες δεσμεύσεις χωρητικότητας που θα εξασφαλίζουν ότι το αέριο φτάνει σε συγκεκριμένες αγορές υψηλής ανάγκης, όπως η Ουκρανία. Όμως το ισχύον ρυθμιστικό καθεστώς δεν επιτρέπει να “κλειδωθεί” χωρητικότητα για συγκεκριμένη χώρα, ούτε να αποκλειστούν traders που αγοράζουν δυναμικότητα για λόγους arbitrage και όχι για την εξυπηρέτηση της στρατηγικής ροής του Διαδρόμου.
Και το ρυθμιστικό πλαίσιο απαιτεί την εφαρμογή κανόνων μιας ώριμης εσωτερικής αγοράς σε μια υποδομή που εξυπηρετεί πρωτίστως γεωπολιτικούς και στρατηγικούς στόχους.
Το κύριο πρόβλημα βρίσκεται το entry–exit model, όπως θεσπίστηκε με τον Κανονισμό (ΕΚ) 715/2009 για την πρόσβαση στα δίκτυα φυσικού αερίου. Σύμφωνα με αυτό το μοντέλο, οι χρήστες του συστήματος –οι traders– δεσμεύουν ανεξάρτητα χωρητικότητα εισόδου και εξόδου, χωρίς καμία υποχρέωση δήλωσης τελικού προορισμού ή χώρας κατανάλωσης του αερίου. Μόλις το αέριο εισέλθει στο σύστημα μεταφοράς, αντιμετωπίζεται ως πλήρως εμπορεύσιμο προϊόν (fungible commodity), το οποίο μπορεί να κατευθυνθεί σε οποιαδήποτε αγορά επιλέξει ο κάτοχος της χωρητικότητας. Ο κανονισμός απαγορεύει ρητά κάθε μορφή destination clauses, δηλαδή περιορισμούς που θα συνέδεαν τη δέσμευση χωρητικότητας με συγκεκριμένη χώρα εξόδου ή τελικό πελάτη.
Η λογική αυτή ενισχύεται περαιτέρω από τον Κανονισμό (ΕΕ) 2017/459 (CAM Network Code), ο οποίος ρυθμίζει τους μηχανισμούς κατανομής δυναμικότητας. Οι κανόνες αυτοί προβλέπουν ότι η χωρητικότητα δημοπρατείται με τυποποιημένα προϊόντα, χωρίς καμία διάκριση ως προς τη χρήση της, και μπορεί να μεταπωληθεί ή να αξιοποιηθεί ελεύθερα από τους traders. Καμία ρυθμιστική αρχή ή διαχειριστής συστήματος δεν μπορεί να απαιτήσει δήλωση χώρας εξόδου ή να εμποδίσει τη μεταπώληση της δεσμευμένης δυναμικότητας, καθώς κάτι τέτοιο θα συνιστούσε παραβίαση τόσο του 715/2009 όσο και των βασικών αρχών της εσωτερικής αγοράς.
Αυτό το πλαίσιο, που έχει σχεδιαστεί για να μεγιστοποιεί τον ανταγωνισμό και τη ρευστότητα, έρχεται σε δομική σύγκρουση με τη λογική του Κάθετου Διαδρόμου.
Η σύγκρουση αυτή επιτείνεται από τους κανόνες τιμολόγησης και κοστοστρέφειας, που οδηγούν σε συσσώρευση πολλαπλών χρεώσεων entry–exit κατά μήκος του Διαδρόμου, καθώς και από το γενικότερο πλαίσιο απανθρακοποίησης της ΕΕ, το οποίο αντιμετωπίζει το φυσικό αέριο ως μεταβατικό καύσιμο και αποθαρρύνει έμμεσα τις μακροχρόνιες δεσμεύσεις. Έτσι, παρότι ο Κάθετος Διάδρομος αναγνωρίζεται πολιτικά ως κρίσιμος για την ασφάλεια εφοδιασμού, ρυθμιστικά εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως μια σειρά ανεξάρτητων εμπορικών διαδρομών.
www.worldenergynews.gr
