Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ δημιουργεί μια παρατεταμένη περίοδο αβεβαιότητας που ήδη μεταβάλλει τον τρόπο με τον οποίο κυβερνήσεις, εισαγωγείς και ενεργειακές εταιρείες αντιλαμβάνονται την ασφάλεια του LNG. Η βασική συνέπεια εκτός από την προσωρινή απώλεια φορτίων από τον Περσικό Κόλπο είναι η ριζική αλλαγή των δεδομένων στην αγορά και η αμφισβήτηση της αξιοπιστίας μιας ολόκληρης εξαγωγικής περιοχής.
Ακόμη και όταν το στενό παραμένει τυπικά ανοικτό, η πιθανότητα νέων επιθέσεων μέσα σε λίγες ώρες αυξάνει τους ναύλους και τα ασφάλιστρα, δυσχεραίνει τον προγραμματισμό των πλοίων και υποχρεώνει παραγωγούς και αγοραστές να λειτουργούν χωρίς σαφή εικόνα για τις επόμενες παραδόσεις. Η μελέτη του Center for Strategic and International Studies θεωρεί πιθανότερη μια παρατεταμένη κατάσταση «ούτε πολέμου ούτε ειρήνης», με περιοδικά παράθυρα ασφαλούς διέλευσης και επαναλαμβανόμενες διακοπές, αντί για μια καθαρή στρατιωτική ή διπλωματική λύση.
Αυτό μπορεί να αποδειχθεί πιο επιζήμιο για τις οικονομίες του Κόλπου από μια σύντομη σύγκρουση, επειδή προκαλεί συνεχή οικονομική αιμορραγία: επενδύσεις αναβάλλονται, πελάτες αναζητούν εναλλακτικούς προμηθευτές και οι εταιρείες πρέπει να προετοιμάζονται για απώλειες φορτίων, ακυρώσεις συμβολαίων και νέες δηλώσεις ανωτέρας βίας.
Δυο παράλληλα συστήματα ναυσιπλοΐας
Μια ακόμη συνέπεια που εντοπίζει η μελέτη είναι ότι, ενδέχεται να διαμορφωθούν δύο παράλληλα συστήματα ναυσιπλοΐας μέσα στο Ορμούζ. Το πρώτο θα μπορούσε να είναι ένας διάδρομος υπό ιρανική έγκριση, διαθέσιμος σε πλοία που έχουν εξασφαλίσει άδεια από την Τεχεράνη ή συνδέονται με χώρες όπως η Κίνα και η Ρωσία. Το δεύτερο θα ήταν ένας αμερικανικά και διεθνώς προστατευόμενος διάδρομος κατά μήκος των ακτών του Ομάν, μέσω του οποίου θα κινούνται πλοία που συνοδεύονται από δυτικές ναυτικές δυνάμεις.
Ένα τέτοιο καθεστώς θα κατακερμάτιζε την αγορά με γεωπολιτικούς όρους: η σημαία, η ιδιοκτησία, ο ασφαλιστής, ο ναυλωτής και η πολιτική ευθυγράμμιση ενός πλοίου θα μπορούσαν να καθορίζουν αν μπορεί να περάσει με ασφάλεια.
Η αβεβαιότητα αυτή οδηγεί τις χώρες εισαγωγής σε μια στρατηγική «πολυενεργειακής αντιστάθμισης κινδύνου». Οι αγοραστές δεν θα επιδιώκουν πλέον μόνο περισσότερους προμηθευτές LNG, αλλά θα διαφοροποιούν ταυτόχρονα τα καύσιμα, τις τεχνολογίες παραγωγής, τους τερματικούς σταθμούς εισόδου, τις θαλάσσιες διαδρομές, τις φόρμουλες τιμολόγησης και τη διάρκεια των συμβολαίων τους. Το LNG θα συνδυάζεται περισσότερο με ανανεώσιμες πηγές, αποθήκευση, πυρηνική ενέργεια, διαχείριση της ζήτησης και, σε ορισμένες αγορές, άνθρακα ή πετρελαϊκά προϊόντα.
Οι εισαγωγείς θα επιδιώκουν επίσης ισορροπία ανάμεσα σε spot αγορές και μακροχρόνια συμβόλαια, ώστε να διατηρούν εμπορική ευελιξία χωρίς να μένουν εκτεθειμένοι σε μια νέα κρίση εφοδιασμού.
Η διαφοροποίηση αυτή μπορεί σταδιακά να περιορίσει τη στρατηγική αξία του ίδιου του Ορμούζ: όσο περισσότερες εναλλακτικές δημιουργούνται, τόσο μικρότερη γίνεται η δυνατότητα του Ιράν να χρησιμοποιεί το στενό ως ενεργειακό όπλο. Την ίδια στιγμή, η φυσική διαθεσιμότητα της ενέργειας, η προσιτή τιμή και η ανθεκτικότητα των συστημάτων περνούν μπροστά από τη ρύθμιση του μεθανίου, την καταγραφή εκπομπών και άλλες περιβαλλοντικές προτεραιότητες.
Οι στόχοι απανθρακοποίησης δεν εγκαταλείπονται, αλλά η ενεργειακή ασφάλεια καθίσταται ξανά η άμεση προτεραιότητα.
Τι γίνεται με την παραγωγή
Σήμερα, η αγορά βρίσκεται σε μια ενδιάμεση κατάσταση κατά την οποία η παραγωγική δυναμικότητα εξακολουθεί να υπάρχει σε μεγάλο βαθμό, αλλά η δυνατότητα πραγματικής εξαγωγής της δεν είναι εξασφαλισμένη. Περισσότερες από 25 ενεργειακές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στις χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου έχουν κηρύξει ανωτέρα βία, ένδειξη ότι η διαταραχή δεν περιορίζεται σε ένα μεμονωμένο έργο ή κράτος.
Το Ιράν έχει χτυπήσει ή απειλήσει εγκαταστάσεις LNG, τερματικούς πετρελαίου, διυλιστήρια, αγωγούς, δεξαμενές αποθήκευσης και υποδομές ηλεκτρισμού στη Σαουδική Αραβία, στο Κατάρ, στα ΗΑΕ, στο Κουβέιτ και στο Ομάν. Παρά τις αμερικανικές και ισραηλινές επιχειρήσεις, το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης διατηρεί αρκετές πυραυλικές και μη επανδρωμένες δυνατότητες ώστε να παρενοχλεί την εμπορική ναυσιπλοΐα.
Κατά την περίοδο που καλύπτει η μελέτη, οι διελεύσεις από το Ορμούζ είχαν μειωθεί κατά περίπου 70% σε σύγκριση με την περίοδο της προσωρινής εκεχειρίας. Τον Ιούνιο, ένα σύντομο παράθυρο σχετικής ασφάλειας επέτρεψε στο Κατάρ να εξαγάγει περίπου 40 φορτωμένα LNG carriers, τα οποία μετέφεραν συνολικά περίπου 2,8 εκατ. τόνους. Αυτά τα παράθυρα, όμως, δεν προσφέρουν την προβλεψιμότητα που απαιτεί η λειτουργία μιας μεγάλης βιομηχανίας LNG: οι μονάδες υγροποίησης πρέπει να λειτουργούν διαρκώς, τα πλοία να προγραμματίζονται εβδομάδες νωρίτερα και οι πελάτες να γνωρίζουν πότε θα παραλάβουν. Μια επίθεση ή προειδοποίηση μπορεί να ακυρώσει ολόκληρη αυτή την αλυσίδα.
Η κρίση μεταφέρει έτσι εμπορική αξία προς παραγωγούς που βρίσκονται σε σταθερότερες περιοχές και διαθέτουν ασφαλέστερες εξαγωγικές διαδρομές. Πρώτες ωφελούνται οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες επαναλαμβάνουν τον ρόλο που είχαν μετά τη μείωση του ρωσικού αερίου προς την Ευρώπη. Τα αμερικανικά έργα που βρίσκονται υπό κατασκευή αναμένεται, σύμφωνα με τη μελέτη, να προσθέσουν περισσότερους από 120 εκατ. τόνους ετήσιας δυναμικότητας μέσα στην επόμενη πενταετία, υπερδιπλασιάζοντας τη δυνατότητα εξαγωγών της χώρας.
Ποιοί ωφελούνται
Μόνο το 2027 προβλέπεται να προστεθούν περίπου 52 εκατ. τόνοι από έργα όπως τα Plaquemines LNG Phase 2, Calcasieu Pass 2, Rio Grande LNG και Port Arthur LNG. Ο Καναδάς αναμένεται να διαθέτει περίπου 20 εκατ. τόνους εξαγωγικής δυναμικότητας έως το τέλος της δεκαετίας και θα μπορούσε να ξεπεράσει τους 45 εκατ. εάν προχωρήσουν το Ksi Lisims LNG και η δεύτερη φάση του LNG Canada. Νέα έργα ή επενδυτικές αποφάσεις προωθούνται επίσης στην Αργεντινή, στο Μεξικό, στην Ινδονησία, στην Παπούα Νέα Γουινέα, στη Μοζαμβίκη, στο Ομάν και στα ΗΑΕ.
Συνολικά, οι επόμενες αναμενόμενες τελικές επενδυτικές αποφάσεις αντιστοιχούν σε περισσότερους από 111 εκατ. τόνους νέας ετήσιας δυναμικότητας.
Ιδιαίτερη στρατηγική αξία αποκτά η δυτική ακτή της Βόρειας Αμερικής, επειδή επιτρέπει την τροφοδοσία της Ασίας χωρίς διέλευση από το Ορμούζ, το Σουέζ, τον Παναμά ή τα Στενά της Μαλάκκας.
Το κρίσιμο timing για το Κατάρ
Η αύξηση και η γεωγραφική διαφοροποίηση της παραγωγής δεν σημαίνει ότι η απώλεια των φορτίων του Κόλπου μπορεί να αναπληρωθεί αμέσως. Βραχυπρόθεσμα, η αγορά παραμένει εκτεθειμένη σε ελλείψεις, υψηλές τιμές και ανταγωνισμό μεταξύ Ευρώπης και Ασίας. Σε ορίζοντα τριών έως πέντε ετών, όμως, το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν οι καταναλωτές θα εξακολουθούν να χρειάζονται στον ίδιο βαθμό το LNG του Κατάρ, όταν θα έχουν τεθεί σε λειτουργία όλες αυτές οι νέες μονάδες.
Η ιστορία δείχνει ότι η αγορά προσαρμόζεται: το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα απορρόφησε την απώλεια του λιβυκού και του υεμενικού LNG και αργότερα τη δραστική μείωση του ρωσικού αερίου προς την Ευρώπη, έστω έπειτα από έντονες αυξήσεις τιμών και παρατεταμένη μεταβλητότητα. Κάθε νέα επένδυση εκτός Περσικού Κόλπου καθιστά την αγορά λιγότερο εξαρτημένη από έναν παραγωγό και ταυτόχρονα μειώνει τη δυνατότητα του Ορμούζ να καθορίζει τις παγκόσμιες τιμές.
Το Κατάρ είναι ο παραγωγός που βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της αναδιάταξης, επειδή συνδυάζει τεράστια αποθέματα, εξαιρετικά χαμηλό κόστος παραγωγής και σχεδόν απόλυτη γεωγραφική εξάρτηση από το Ορμούζ. Πριν από την κρίση, η χώρα σχεδίαζε να αυξήσει την εξαγωγική της δυναμικότητα από περίπου 77 εκατ. τόνους LNG ετησίως και να ενισχύσει τη θέση της ως δεύτερου μεγαλύτερου εξαγωγέα στον κόσμο.
Η επέκταση αυτή αναμενόταν να συμβάλει στη δημιουργία πλεονάζουσας προσφοράς και στην αποκλιμάκωση των διεθνών τιμών από το 2027. Οι επιθέσεις στο συγκρότημα Ras Laffan, όμως, έθεσαν υπό αμφισβήτηση αυτό το σενάριο. Δύο γραμμές υγροποίησης, οι οποίες ανήκουν από κοινού στην QatarEnergy και την ExxonMobil, υπέστησαν ζημιές που μπορεί να χρειαστούν τρία έως πέντε χρόνια για να αποκατασταθούν. Η απώλεια αντιστοιχεί περίπου στο 17% της συνολικής εξαγωγικής δυναμικότητας, αφήνοντας διαθέσιμη ονομαστική ισχύ περίπου 64 εκατ. τόνων.
Ακόμη και να μείνει άθικτη αυτή η παραγωγική βάση, ωστόσο, δεν μπορεί να αξιοποιηθεί πλήρως εάν δεν υπάρχει βεβαιότητα ότι πολλά πλοία θα περνούν καθημερινά από το στενό. Για το 2026, η μελέτη εκτιμά ότι το Κατάρ μπορεί να εξαγάγει λιγότερους από 30 εκατ. τόνους LNG. Σε συνθήκες μερικής πρόσβασης, θα μπορούσε να μεταφέρει περίπου 2 εκατ. τόνους τον μήνα, αλλά η τελική επίδοση θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια των ασφαλών παραθύρων.
Οι άμεσες προτεραιότητες της Ντόχα είναι να μεγιστοποιήσει τη λειτουργία των άθικτων εγκαταστάσεων, να επαναφέρει την εμπιστοσύνη των πελατών της και να επιταχύνει τα North Field East και North Field South, τα οποία μπορούν να προσθέσουν περίπου 33 και 16 εκατ. τόνους ετήσιας δυναμικότητας αντίστοιχα. Η επαναφορά της παραγωγής δεν αρκεί, όμως, χωρίς ασφαλή πρόσβαση στις αγορές.
Golden Pass LNG: Αποκτά κεντρική σημασία
Για τον λόγο αυτό το Golden Pass LNG αποκτά κεντρική σημασία. Πρόκειται για μεγάλο εξαγωγικό συγκρότημα LNG στην ακτή του Τέξας, κοντά στα σύνορα με τη Λουιζιάνα, το οποίο δημιουργήθηκε με τη μετατροπή ενός παλαιού τερματικού εισαγωγής φυσικού αερίου σε μονάδα υγροποίησης και εξαγωγής. Διαθέτει τρεις γραμμές παραγωγής και συνολική ονομαστική δυναμικότητα περίπου 18 εκατ. τόνων LNG ετησίως.
Η QatarEnergy κατέχει το 70% του έργου και η ExxonMobil το 30%. Το Golden Pass δίνει επομένως στο Κατάρ πρόσβαση σε αμερικανικό φυσικό αέριο και σε φορτία που αναχωρούν από τον Κόλπο του Μεξικού χωρίς να περνούν από το Ορμούζ. Το μερίδιο της QatarEnergy υπολογίζεται σε περίπου 12,6 εκατ. τόνους τον χρόνο, όγκος σχεδόν ίσος με τη δυναμικότητα που χάθηκε στις δύο μονάδες του Ras Laffan.
Δεν αποκαθιστά τις εγχώριες ζημιές ούτε εξαλείφει την εξάρτηση της χώρας από το στενό, αλλά λειτουργεί ως γεωγραφική ασφάλεια και επιτρέπει στην QatarEnergy να μετασχηματίζεται από αμιγώς καταριανό παραγωγό σε διεθνή εταιρεία χαρτοφυλακίου.
Η μελέτη επισημαίνει την αντιστοιχία μεταξύ των χαμένων καταριανών όγκων και της παραγωγής του Golden Pass και θέτει ακόμη και το ερώτημα μιας άτυπης κατανόησης μεταξύ Κατάρ και Ιράν· δεν παρουσιάζει, όμως, αποδείξεις, επομένως αυτό πρέπει να αντιμετωπίζεται ως υπόθεση και όχι ως τεκμηριωμένο συμπέρασμα.
Τα εναλλακτικά σενάρια καθοριστικά για το Κατάρ
Η QatarEnergy διαθέτει επίσης μεγάλη οικονομική επιφάνεια, ισχυρές διακρατικές σχέσεις, δυνατότητα επιθετικής τιμολόγησης και στόχο να ελέγχει περίπου 200 LNG carriers στις αρχές της επόμενης δεκαετίας. Εάν η ναυσιπλοΐα αποκατασταθεί και τα έργα North Field προχωρήσουν με περιορισμένη καθυστέρηση, το Κατάρ μπορεί να προσφέρει φθηνότερα spot φορτία και ελκυστικότερα μακροχρόνια συμβόλαια, διεκδικώντας ξανά μερίδιο από τις ΗΠΑ.
Εάν, αντίθετα, το Ορμούζ παραμείνει αναξιόπιστο ή το Ras Laffan δεχθεί νέες επιθέσεις, η απώλεια καταριανού LNG μπορεί να διαρκέσει χρόνια. Οι εναλλακτικές μέσω αγωγών προς τα ΗΑΕ, το Ομάν, τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία ή την Ινδία είναι ακριβές, τεχνικά δύσκολες και γεωπολιτικά περίπλοκες. Μια ειδική συμφωνία διέλευσης με την Τεχεράνη μπορεί να προσφέρει προσωρινή διέξοδο, πιθανώς με τέλος υπέρ του Ιράν, αλλά θα προκαλούσε τριβές με την Ουάσιγκτον και θα νομιμοποιούσε εν μέρει την ιρανική αξίωση ελέγχου του στενού.
Το τελικό δίλημμα για το Κατάρ είναι επομένως σαφές: διαθέτει όλα τα εμπορικά πλεονεκτήματα για να παραμείνει κορυφαία δύναμη του LNG, αλλά η ανάκαμψή του εξαρτάται από έναν θαλάσσιο διάδρομο που δεν ελέγχει. Κάθε μήνας αβεβαιότητας επιτρέπει στους ανταγωνιστές να υπογράφουν νέα συμβόλαια και να προσελκύουν επενδύσεις· κάθε βήμα προς την ομαλοποίηση επιτρέπει στη Ντόχα να αξιοποιήσει το χαμηλό της κόστος, το Golden Pass, τον στόλο και τις κρατικές της σχέσεις για να επιστρέψει ακόμη πιο επιθετικά στην παγκόσμια αγορά.
www.worldenergynews.gr
