Μια πυρηνική αναγέννηση, όσο αυτονόητη κι αν φαίνεται για την ενεργειακή ασφάλεια και τους κλιματικούς στόχους, συνεπάγεται και σημαντική αύξηση των πυρηνικών αποβλήτων, δημιουργώντας σοβαρές προκλήσεις για τη δημόσια υγεία και ασφάλεια, αλλά και για τους φορολογούμενους που επωμίζονται το κόστος διαχείρισής τους
Η πυρηνική ενέργεια γνωρίζει μια νέα περίοδο άνθησης σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς εντείνονται οι ανησυχίες για την ενεργειακή ασφάλεια διεθνώς. Η έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης έχει εκτοξεύσει τις προβλέψεις για τη ζήτηση ενέργειας, την ώρα που οι δεσμεύσεις για το κλίμα πλησιάζουν επικίνδυνα χωρίς ουσιαστική πρόοδο.
Σε αυτό προστίθεται ένας σχεδόν αδιάκοπος κύκλος ενεργειακών κρίσεων και γεωπολιτικών εντάσεων, δημιουργώντας ένα οξυμένο ενεργειακό τρίλημμα: πώς θα εξασφαλιστεί επαρκής, οικονομικά προσιτή και βιώσιμη ενέργεια. Σε αυτό το πλαίσιο, η πυρηνική ενέργεια, ως αξιόπιστη πηγή παραγωγής χωρίς εκπομπές άνθρακα σε 24ωρη βάση, δεν μπορεί πλέον να αγνοηθεί.
Ωστόσο, μια πυρηνική αναγέννηση, όσο αυτονόητη κι αν φαίνεται για την ενεργειακή ασφάλεια και τους κλιματικούς στόχους, συνεπάγεται και σημαντική αύξηση των πυρηνικών αποβλήτων, δημιουργώντας σοβαρές προκλήσεις για τη δημόσια υγεία και ασφάλεια, αλλά και για τους φορολογούμενους που επωμίζονται το κόστος διαχείρισής τους.
Από τη δεκαετία του 1950 έως το 2022 εκτιμάται ότι παρήχθησαν σχεδόν 400.000 τόνοι χρησιμοποιημένου πυρηνικού καυσίμου παγκοσμίως.
Από αυτούς, το 1/3 έχει «ανακυκλωθεί» μέσω μιας σύνθετης και δαπανηρής διαδικασίας, ενώ τα 2/3 παραμένουν σε προσωρινή αποθήκευση, είτε σε δεξαμενές εντός πυρηνικών σταθμών είτε σε εγκαταστάσεις ξηρής αποθήκευσης.
Καμία από αυτές τις λύσεις δεν θεωρείται μόνιμη, ενώ η συνολική ποσότητα ραδιενεργών αποβλήτων αναμένεται να αυξηθεί ραγδαία. Η πολιτική και η επιστήμη που αφορούν την αποθήκευση και τελική διάθεση του χρησιμοποιημένου καυσίμου παραμένουν κρίσιμο ζήτημα σε παγκόσμιο επίπεδο, ιδίως στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το 2024 εκτιμήθηκε ότι το κόστος διαχείρισης των αποβλήτων στις ΗΠΑ ανήλθε σε 44,5 δισεκατομμύρια δολάρια, ποσό που προκαλεί εντύπωση.
Έκθεση του National Center for Energy Analytics που δημοσιεύθηκε νωρίτερα αυτόν τον μήνα ασκεί δριμεία κριτική στις Ηνωμένες Πολιτείες, τον μεγαλύτερο παραγωγό πυρηνικής ενέργειας στον κόσμο, για την αναβλητική τους στάση στο ζήτημα, χαρακτηρίζοντας τη διαχείριση των πυρηνικών αποβλήτων από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση ως μια σημαντική αποτυχία πολιτικής.
Την ίδια στιγμή, η διεθνής κοινότητα φαίνεται να σημειώνει ουσιαστική πρόοδο προς τη δημιουργία της πρώτης μόνιμης εγκατάστασης διάθεσης πυρηνικών αποβλήτων. Στη δυτική ακτή της Φινλανδίας, μια εγκατάσταση αναμένεται να λάβει άδεια λειτουργίας μέσα στους επόμενους μήνες, έπειτα από περισσότερα από 20 χρόνια κατασκευής. Η μονάδα θα αποθηκεύει δοχεία με χρησιμοποιημένο καύσιμο σε βάθος 400 μέτρων, σε απομονωμένη περιοχή, μέσα σε γεωλογικό υπόβαθρο ηλικίας 1,9 δισεκατομμυρίων ετών, ανθεκτικό σε σεισμούς.
Όπως δήλωσε ο υπεύθυνος επικοινωνίας της Posiva, Πάσι Τουοχιμάα, η λύση αυτή καλύπτει ένα κρίσιμο κενό για τη βιώσιμη αξιοποίηση της πυρηνικής ενέργειας. Το έργο κόστισε περίπου 1 δισεκατομμύριο ευρώ και θα μπορεί να αποθηκεύσει έως 6.500 τόνους χρησιμοποιημένου καυσίμου, με ειδικά σχεδιασμένα δοχεία που διασφαλίζουν την ασφαλή φύλαξη των αποβλήτων μέχρι να μειωθεί η ραδιενέργειά τους σε επίπεδα μη επικίνδυνα για το περιβάλλον.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, παρά τις καθυστερήσεις και τη μετακύλιση ευθυνών στη διαχείριση των αποβλήτων, προχωρά επίσης η τεχνολογία βαθιάς γεώτρησης για την αποθήκευση πυρηνικών αποβλήτων. Το πρόγραμμα ARPA-E SCALEUP Ready του Υπουργείου Ενέργειας έχει επιλέξει έργα για χρηματοδότηση με στόχο τη δημιουργία της πρώτης εμπορικά βιώσιμης λύσης αυτού του είδους, διαθέτοντας συνολικά 40 εκατομμύρια δολάρια.
Ο διευθύνων σύμβουλος της Deep Isolation, Ροντ Μπάλτζερ, χαρακτήρισε τη χρηματοδότηση ως το σημαντικότερο ορόσημο στην ιστορία της εταιρείας, τονίζοντας ότι επιβεβαιώνει χρόνια πρωτοποριακής δουλειάς και ανοίγει τον δρόμο για την ανάπτυξη ενός πλήρους, εμπορικά εφαρμόσιμου συστήματος διάθεσης αποβλήτων μέσω βαθιάς γεώτρησης, το οποίο θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο ο κόσμος διαχειρίζεται τα πυρηνικά απόβλητα με ασφάλεια, αποδοτικότητα και μονιμότητα.
