H κίνηση ματ που ετοιμάζει η ΕΕ στο βολφράμιο και τις σπάνιες γαίες - Θα πρέπει να ανησυχεί το Πεκίνο;

Η Ευρωπαϊκή Ένωση συμπεριέλαβε το βολφράμιο, τις σπάνιες γαίες και το γάλλιο στη λίστα για τη δημιουργία του πρώτου συντονισμένου στρατηγικού αποθέματος κρίσιμων ορυκτών, εντείνοντας τις προσπάθειες περιορισμού της εξάρτησής της από την Κίνα για υλικά ζωτικής σημασίας για την άμυνα, τους ημιαγωγούς και την ενεργειακή μετάβαση.

 

Η πρωτοβουλία αποτελεί μία από τις πιο ξεκάθαρες κινήσεις της Ευρώπης μέχρι σήμερα για την προστασία της οικονομίας της από διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα, μετά την αυστηροποίηση των κινεζικών περιορισμών στις εξαγωγές στρατηγικών ορυκτών και τεχνολογιών τα τελευταία δύο χρόνια.

 

Οι δυτικές κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν πλέον όλο και περισσότερο την κυριαρχία της Κίνας στην επεξεργασία κρίσιμων ορυκτών ως γεωπολιτική ευπάθεια που μπορεί να απειλήσει τη μεταποίηση, τη στρατιωτική ετοιμότητα και την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

 

Σύμφωνα με το Reuters, έχουν ήδη ξεκινήσει συνομιλίες μεταξύ της ΕΕ και μεγάλων ευρωπαϊκών κόμβων logistics, μεταξύ των οποίων και το λιμάνι του Ρότερνταμ στην Ολλανδία, σχετικά με τις υποδομές αποθήκευσης των προτεινόμενων αποθεμάτων. Το Ρότερνταμ αποτελεί το μεγαλύτερο λιμάνι της Ευρώπης και βασική πύλη για τις βιομηχανικές εφοδιαστικές αλυσίδες της ηπείρου.

 

 

Πηγές που επικαλείται το πρακτορείο ανέφεραν ότι το μαγνήσιο αναμένεται επίσης να συμπεριληφθεί στη λίστα προτεραιότητας, ενώ άλλες εκτιμήσεις αναφέρουν ότι το γερμάνιο και ο γραφίτης είναι πιθανό να ενταχθούν στο τελικό μείγμα στρατηγικών υλικών. Τα περισσότερα από τα ορυκτά που εξετάζονται — με εξαίρεση το μαγνήσιο — βρίσκονται ήδη στη λίστα του ΝΑΤΟ με τα υλικά που θεωρούνται κρίσιμα για την αμυντική παραγωγή.

 

Τα συγκεκριμένα μέταλλα χρησιμοποιούνται σε εφαρμογές που εκτείνονται από πυραύλους και μαχητικά αεροσκάφη έως smartphones, ηλεκτρικά οχήματα και ανεμογεννήτριες. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι μαγνήτες σπάνιων γαιών, καθώς η Κίνα κυριαρχεί τόσο στην εξόρυξη όσο και στην επεξεργασία τους.

 

Η ΕΕ είχε ανακοινώσει για πρώτη φορά τα σχέδιά της για τη δημιουργία συντονισμένων στρατηγικών αποθεμάτων στα τέλη του 2025. Σήμερα, δέκα κράτη-μέλη συμμετέχουν σε ομάδες σχεδιασμού υπό την καθοδήγηση της Ιταλίας, της Γαλλίας και της Γερμανίας.

 

Η Γαλλία έχει θέσει ως προτεραιότητα τη διαφοροποίηση των αλυσίδων εφοδιασμού κρίσιμων ορυκτών κατά τη διάρκεια της προεδρίας της στην G7 και προωθεί τη δημιουργία μόνιμης γραμματείας που θα επιβλέπει την πρωτοβουλία πέρα από τους εναλλασσόμενους πολιτικούς κύκλους ηγεσίας της ΕΕ.

 

Η πρωτοβουλία έρχεται εν μέσω αυξανόμενων ανησυχιών στις δυτικές πρωτεύουσες ότι η Κίνα θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τις εξαγωγές ορυκτών ως γεωπολιτικό όπλο σε μελλοντικές εμπορικές ή διπλωματικές συγκρούσεις. Οι κινεζικοί περιορισμοί στις εξαγωγές γαλλίου, γερμανίου και γραφίτη τα τελευταία χρόνια προκάλεσαν αναταράξεις στις παγκόσμιες αγορές και ενίσχυσαν τις εκκλήσεις για δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων αντίστοιχων με εκείνα του πετρελαίου.

 

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς και σύμμαχοι όπως η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα, αναπτύσσουν επίσης αποθέματα ή χρηματοδοτούν εναλλακτικές αλυσίδες εφοδιασμού προκειμένου να μειώσουν την έκθεσή τους στην κινεζική παραγωγή.

 

Παρά τις προειδοποιήσεις των τελευταίων ετών για τους κινδύνους συγκέντρωσης της παραγωγής, η Κίνα και λίγες ακόμη χώρες έχουν ενισχύσει περαιτέρω τον έλεγχό τους στις παγκόσμιες αγορές ορυκτών.

H πορεία των τιμών βολφραμίου όλο το 2025

 

 

Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, το συνολικό μερίδιο αγοράς των τριών μεγαλύτερων παραγωγών σε χαλκό, λίθιο, νικέλιο, κοβάλτιο, γραφίτη και σπάνιες γαίες αυξήθηκε στο 86% το 2024, από 82% το 2020. Σχεδόν ολόκληρη η αύξηση της προσφοράς στο διάστημα αυτό προήλθε από την Ινδονησία στον τομέα του νικελίου και από την Κίνα στα υπόλοιπα ορυκτά.

 

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την Κίνα για επεξεργασμένα υλικά. Σύμφωνα με το Centre for Strategic and International Studies, η ΕΕ εισάγει το 93% των μόνιμων μαγνητών για ανεμογεννήτριες από Κινέζους προμηθευτές.

 

Η εξάρτηση αυτή προκαλεί αυξανόμενη ανησυχία στους Ευρωπαίους πολιτικούς, οι οποίοι επιδιώκουν να επιταχύνουν την ανάπτυξη της καθαρής ενέργειας περιορίζοντας ταυτόχρονα τους γεωπολιτικούς κινδύνους.

 

Οι ευρωπαϊκές προσπάθειες για δημιουργία εγχώριων αλυσίδων εφοδιασμού έχουν επίσης συναντήσει σημαντικά εμπόδια.

Οι κινεζικές εξαγωγές σπάνιων γαιών το 2025

 

Ποιες χώρες έχουν τα μεγαλύτερα αποθέματα σπανίων γαιών




Έργα όπως η ανάπτυξη του κοιτάσματος μαγγανίου Chvaletice στην Τσεχία έχουν καθυστερήσει σημαντικά λόγω αδειοδοτήσεων και περιορισμών πρόσβασης στο ηλεκτρικό δίκτυο, παρά το γεγονός ότι έχουν λάβει τον χαρακτηρισμό «Στρατηγικό Έργο» στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού νόμου για τις κρίσιμες πρώτες ύλες. Τα μέτρα επιτάχυνσης αδειοδοτήσεων που προβλέπει η σχετική νομοθεσία δεν έχουν ακόμη ενσωματωθεί πλήρως στο τσεχικό δίκαιο.

 

Το Ηνωμένο Βασίλειο αναθεώρησε πέρυσι τη δική του εθνική στρατηγική για τα κρίσιμα ορυκτά, με στόχο τη μείωση των γραφειοκρατικών εμποδίων, τη διαφοροποίηση των εισαγωγών και την ενίσχυση της ανακύκλωσης μετάλλων μπαταριών και βιομηχανικών αποβλήτων.

 

Οι συζητήσεις για τα στρατηγικά αποθέματα αναδεικνύουν τη στροφή των δυτικών κυβερνήσεων από τα καθαρά αγοραία μοντέλα εφοδιασμού προς πιο παρεμβατικές βιομηχανικές πολιτικές, καθώς ο ανταγωνισμός για στρατηγικούς πόρους εντείνεται.