Οι νομικοί περιορισμοί, το διεθνές δίκαιο και η πραγματικότητα στα Στενά του Ορμούζ δεν αφήνουν περιθώρια για μονομερή αμερικανική προσάρτηση, παρά τις απειλές του Trump
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ διατυπώνει ακόμη μία ακραία απειλή κατά του Ιράν, ενώ δεν διαφαίνεται τέλος στον πόλεμο.
Ο πρόεδρος Donald Trump δήλωσε την Παρασκευή ότι θα κηρύξει τα Στενά του Ορμούζ έδαφος των Ηνωμένων Πολιτειών «πολύ σύντομα», καθώς το καθεστώς της θαλάσσιας οδού, ενός παγκόσμιου σημείου στρατηγικής σημασίας μέσω του οποίου διέρχεται το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου, παραμένει σε στρατιωτικό και διπλωματικό αδιέξοδο.
Το Ιράν απάντησε, χαρακτηρίζοντας τις απειλές του Trump «ανοησίες», καθώς το μνημόνιο κατανόησης που υπέγραψαν οι δύο πλευρές τον Ιούνιο λήγει την Κυριακή.
Η Τεχεράνη έχει αποκλείσει τη διέλευση προκειμένου να χρησιμοποιήσει τα Στενά ως παγκόσμιο «διακόπτη» που μπορεί να παραλύσει την οικονομία, ενώ η Ουάσινγκτον έχει διατηρήσει έναν στρατιωτικό ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών, επιβαρύνοντας περαιτέρω την οικονομία της χώρας.
Στο φαινομενικό παιχνίδι για το ποιος θα υποχωρήσει πρώτος - αν και ο Trump λέει ότι η διαπραγμάτευση με το Ιράν «είναι σαν το σκάκι» - η στρατιωτική ρητορική του προέδρου των ΗΠΑ έχει επίσης ακολουθήσει ένα μοτίβο καθ' όλη τη διάρκεια του συνεχιζόμενου πολέμου, ο οποίος ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου. Σε πολλές περιπτώσεις, έχει απειλήσει να επιτεθεί στο Ιράν, μόνο για να υπαναχωρήσει την τελευταία στιγμή.
Μπορούν, λοιπόν, οι ΗΠΑ πράγματι να κάνουν τα Στενά του Ορμούζ αμερικανικό έδαφος; Και τι θα σήμαινε αυτό;
Τι έχει πει ο Trump;
«Αφού ολοκληρώσουμε την ήττα του Ιράν, το οποίο ηττάται πολύ άσχημα, πολύ σύντομα θα δηλώσω τα Στενά του Ορμούζ έδαφος των Ηνωμένων Πολιτειών», δήλωσε ο Trump κατά τη διάρκεια ομιλίας του σε αστυνομική ακαδημία στη Νέα Υόρκη.
Αναφερόμενος στον ναυτικό αποκλεισμό, ο Trump προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, υποστηρίζοντας ότι τα Στενά του Ορμούζ είναι ήδη αμερικανικό έδαφος. «Ουσιαστικά, αυτό είναι», πρόσθεσε.
«Έχουμε τον αποκλεισμό. Κανένα πλοίο δεν περνάει εκτός αν το θέλουμε εμείς», είπε.
Το Ιράν υποστηρίζει ότι ελέγχει τη θαλάσσια οδό - και παρά τους αμερικανικούς ισχυρισμούς, ορισμένα πλοία έχουν διέλθει από τα Στενά παρά τον αποκλεισμό, σύμφωνα με στοιχεία ναυσιπλοΐας.
«Είναι σαφές ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ, καθώς το είπε γελώντας, ακόμη και ο ίδιος δεν παίρνει αυτή τη δήλωση ιδιαίτερα στα σοβαρά», δήλωσε η Kimberly Halkett του Al Jazeera, σε ανταπόκριση από την Ουάσινγκτον.
«Αυτά είναι τα χωρικά ύδατα του Ιράν και του Ομάν. Αυτό που αρέσκεται να κάνει ο πρόεδρος των ΗΠΑ, όμως, είναι να εκνευρίζει τους αντιπάλους του και, σε αυτή την περίπτωση, το Ιράν», είπε.
«Αυτό που πρέπει, ωστόσο, να επισημάνουμε είναι ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ δεν υποχωρεί ως προς το γεγονός ότι υπάρχει σε ισχύ ναυτικός αποκλεισμός από τις Ηνωμένες Πολιτείες στα Στενά του Ορμούζ και ότι αυτός συνεχίζεται».
Πώς αντέδρασε το Ιράν;
Αρκετοί Ιρανοί αξιωματούχοι αντέδρασαν έντονα στις δηλώσεις του Trump. Ο επικεφαλής της δικαστικής εξουσίας χρησιμοποίησε οργισμένη ρητορική, χαρακτηρίζοντας τον πρόεδρο των ΗΠΑ εγκληματία και ανόητο, αποκαλώντας τις δηλώσεις του «ανοησίες» και λέγοντας ότι τα Στενά του Ορμούζ ανήκουν στο Ιράν.
Ο Kazem Gharibabadi, αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, απάντησε επίσης, λέγοντας: «Τα Στενά του Ορμούζ δεν μπορούν να καταληφθούν με ένα tweet, ούτε με αεροπλανοφόρο, ούτε με την έκδοση μιας εντολής, ούτε με μια προεκλογική ομιλία».
«Τα Στενά του Ορμούζ ήταν ιρανικά, είναι ιρανικά και θα παραμείνουν ιρανικά· αυτά τα Στενά θα κλείνουν και θα ανοίγουν μόνο υπό τη διοίκηση του Ιράν και, όσο δεν αποδέχεστε την πραγματικότητα της ήττας και δεν εγκαταλείπετε τις φαντασιώσεις σας, το Ιράν θα συνεχίσει να επιβάλλει τον αποκλεισμό», πρόσθεσε.
Παράλληλα, το Ιράν διεξάγει συνομιλίες με το Ομάν, τη μοναδική άλλη παράκτια χώρα στα Στενά, προκειμένου να καταλήξει σε συμφωνία για τη διαχείριση της θαλάσσιας κυκλοφορίας στα Στενά.
Ο υπουργός Εξωτερικών Abbas Araghchi, σε δηλώσεις του που μετέδωσε το Iranian Students’ News Agency, είπε ότι οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Τεχεράνης και Μουσκάτ «ενδέχεται σύντομα να καταλήξουν».
Το άνοιγμα της θαλάσσιας οδού, ωστόσο, αποτελεί ξεχωριστό ζήτημα, δήλωσε ο Araghchi, επισημαίνοντας ότι η Ουάσινγκτον πρέπει να τηρήσει τις δεσμεύσεις που ανέλαβε στο μνημόνιο κατανόησης του Ιουνίου, συμπεριλαμβανομένης της άρσης του ναυτικού αποκλεισμού και των κυρώσεων κατά του Ιράν.
Αυτή είναι η νέα ιρανική θέση για τον συνεχιζόμενο πόλεμο, με την Τεχεράνη να ζητά πλέον αυτές τις αμερικανικές παραχωρήσεις ως προϋπόθεση απλώς για το άνοιγμα της θαλάσσιας οδού, ενώ αρχικά αποτελούσαν όρους για τον τερματισμό του πολέμου.
Είναι καν πρακτικός ο ισχυρισμός του Trump;
Καταρχάς, η κυριαρχία δεν αλλάζει χέρια με μια απλή μονομερή προεδρική διακήρυξη.
Για παράδειγμα, ο Trump είχε προηγουμένως απειλήσει να στείλει Αμερικανούς στρατιώτες στο νησί Kharg του Ιράν για να καταλάβει τον βασικό κόμβο εξαγωγών πετρελαίου της χώρας στον Κόλπο.
Η Τεχεράνη απάντησε τότε λέγοντας ότι οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) θα τους περίμεναν «με το δάχτυλο στη σκανδάλη». Ο Trump είχε επίσης απειλήσει στο παρελθόν να καταλάβει τη Γροιλανδία, αυτόνομη επικράτεια της Δανίας.
Ο Bruce Fein, αναπληρωτής γενικός εισαγγελέας επί προεδρίας Ronald Reagan, λέει ότι ο Trump είναι συνταγματικά ανίσχυρος να προσαρτήσει έδαφος μόνος του.
«Για την προσάρτηση εδάφους απαιτείται συνταγματικά συνθήκη που έχει επικυρωθεί από τη Γερουσία ή νόμος, όπως συνέβη με την Αγορά της Λουιζιάνα ή την προσάρτηση της Χαβάης ή της Διώρυγας του Παναμά ή την απόκτηση του Πουέρτο Ρίκο ή των Φιλιππίνων μετά τον Ισπανοαμερικανικό Πόλεμο».
Εάν προχωρήσει στην προσάρτηση, λέει ο Fein, αυτό θα «συνιστούσε το έγκλημα του επιθετικού πολέμου βάσει του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένου του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ».
Η Natalie Klein, ειδική στο διεθνές δίκαιο και αναπληρώτρια κοσμήτορας στο University of New South Wales του Σίδνεϊ, δήλωσε: «Ουσιαστικά, ο μόνος τρόπος με τον οποίο ο ισχυρισμός του Trump θα μπορούσε να έχει κάποια βάση βάσει του διεθνούς δικαίου θα ήταν εάν οι ΗΠΑ υποστήριζαν ότι ασκούν έλεγχο στα Στενά ως δύναμη κατοχής, ίσως συγκρίσιμο με την εξουσία που ασκούσαν οι ΗΠΑ στην Ιαπωνία αμέσως μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο».
«Αλλά σε αυτό το σενάριο, οι ΗΠΑ θα έπρεπε να έχουν στρατιωτικό έλεγχο επί του Ιράν ή τουλάχιστον των παράκτιων περιοχών του».
Ο πόλεμος του Trump εναντίον του Ιράν είναι επίσης ευρέως αντιδημοφιλής στις ΗΠΑ, όπου ο πρόεδρος και οι Ρεπουμπλικανοί προσπαθούν να υπερασπιστούν τις οριακές πλειοψηφίες τους στο Κογκρέσο στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου. Μόλις το 35% των Αμερικανών εγκρίνει τον πόλεμο, σύμφωνα με δημοσκόπηση των Reuters/Ipsos.
Αρκετά αμερικανικά μέσα ενημέρωσης έχουν αναφέρει ότι η Ουάσινγκτον αντιμετωπίζει ελλείψεις σε πυρομαχικά, συμπεριλαμβανομένων των κρίσιμης σημασίας αναχαιτιστικών πυραύλων Patriot.
Οι τιμές της βενζίνης έχουν επίσης αυξηθεί και πλέον διαμορφώνονται κατά μέσο όρο σε περισσότερα από 4 δολάρια το γαλόνι - ένα σημαντικό ζήτημα για τους Αμερικανούς.
Την περασμένη εβδομάδα, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ JD Vance δήλωσε ότι κορυφαία προτεραιότητα της κυβέρνησης Trump στον πόλεμο είναι ο έλεγχος των αυξανόμενων τιμών της βενζίνης, ενώ η προσπάθεια να σταματήσει η υποτιθέμενη κούρσα του Ιράν προς την απόκτηση πυρηνικού όπλου έρχεται πλέον δεύτερη.
Η Τεχεράνη έχει επίσης επιτεθεί στους γείτονές της στον Κόλπο, κινήσεις που, σύμφωνα με αναλυτές, αποσκοπούν στο να εξαναγκάσουν τις χώρες της περιοχής να πιέσουν την Ουάσινγκτον στη διαδικασία των διαπραγματεύσεων.
Ακόμη και το Ιράν δεν απολαμβάνει απεριόριστη κυριαρχία επί του συνόλου των Στενών βάσει του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), αλλά μόνο σε ορισμένες παράκτιες περιοχές κοντά στα δικά του σύνορα.
Η UNCLOS αναγνωρίζει την κυριαρχία των παράκτιων κρατών στα χωρικά ύδατα, αλλά περιορίζει τα χωρικά ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια (22 χλμ.) και επισημαίνει ότι τα πλοία απολαμβάνουν δικαίωμα διέλευσης το οποίο «δεν πρέπει να παρεμποδίζεται».
Τα Στενά του Ορμούζ βρίσκονται σε διεθνή ύδατα, ανάμεσα στις ακτές του Ιράν και του Ομάν. Στο στενότερο σημείο τους, τα Στενά έχουν πλάτος μόλις περίπου 21 ναυτικά μίλια (39 χλμ.) - και τα χωρικά ύδατα των δύο χωρών, έκτασης 12 ναυτικών μιλίων, επικαλύπτονται σε ολόκληρο το πλάτος τους.
Παρότι ούτε οι ΗΠΑ ούτε το Ιράν έχουν επικυρώσει την UNCLOS, οι κανόνες της σύμβασης για τα διεθνή στενά θεωρούνται ευρέως εθιμικό διεθνές δίκαιο.
Ο Paul Musgrave, αναπληρωτής καθηγητής πολιτικής στο Georgetown University του Κατάρ, δήλωσε ότι ο Trump συνήθως κάνει τέτοιες δηλώσεις κυρίως για να απευθυνθεί στο αμερικανικό κοινό, ιδιαίτερα στη βάση των υποστηρικτών του.
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε, πρόσθεσε, ότι ο Trump είναι προϊόν της αμερικανικής τηλεοπτικής πραγματικότητας και, στο τέλος της ημέρας, είναι ένας «showman».
«Είναι ένας άνθρωπος που μιλάει μεγαλόστομα. Πρέπει να τον παίρνεις στα σοβαρά σε ορισμένες περιπτώσεις, αλλά όχι κυριολεκτικά», προειδοποίησε ο Musgrave.
Ο Trump δεν μπορεί να ληφθεί στα σοβαρά, ιδιαίτερα σε αυτή την περίπτωση, επειδή το να γίνουν τα Στενά αμερικανικό έδαφος είναι πρακτικά και νομικά αδύνατο, είπε.
Ωστόσο, οι δηλώεις δείχνουν ότι ο Trump είναι αποφασισμένος να μην υποχωρήσει απέναντι στο Ιράν και να μην αποδεχθεί την ήττα στον πόλεμο που διαρκεί εδώ και μήνες, πρόσθεσε.
www.worldenergynews.gr
