Η προφανής στρατηγική της Ρωσίας δεν είναι απλώς να τιμωρήσει την Οδησσό. Η Μόσχα επιδιώκει να καταστήσει τη μεγαλύτερη πόλη-λιμάνι της Ουκρανίας στη Μαύρη Θάλασσα ουσιαστικά περίκλειστη. Ενώ οι συστηματικοί βομβαρδισμοί της πόλης και των κοντινών θαλάσσιων διαδρομών καταστρέφουν τις λιμενικές υποδομές και εμποδίζουν τα φορτηγά πλοία να φορτώσουν, η Ρωσία επιτίθεται παράλληλα στους δρόμους, τους σιδηροδρόμους και τις γέφυρες που συνδέουν την περιοχή της Οδησσού με την υπόλοιπη Ευρώπη
Τα τελευταία δύο χρόνια, η καθημερινή βόλτα προς τις ακτές της Μαύρης Θάλασσας στην Οδησσό περνούσε μέσα από το υπέροχο πάρκο Σεβτσένκο και δίπλα από τον επιβλητικό, καμπυλωτό όγκο του σταδίου Τσορνομόρετς, με το όνομα του σταδίου γραμμένο με τεράστια γράμματα που διακρίνονται από μακριά. Tι συμβόλιζε το κτίριο: ότι η Οδησσός παρέμενε μια πόλη αρκετά σίγουρη για τον εαυτό της ώστε να διατηρεί σε πλήρη λειτουργία ένα στάδιο τέτοιου μεγέθους, λίγες εκατοντάδες μέτρα από ένα ενεργό λιμάνι, το οποίο είχε ήδη μετατραπεί σε στόχο υψηλής αξίας για τα ρωσικά drones και τους πυραύλους.
Ύστερα, οι αεροπορικές επιδρομές άρχισαν να πλησιάζουν. Στις αρχές Αυγούστου, ένα ρωσικό drone που μετέφερε φονικά θραύσματα προκάλεσε ζημιές σε ένα ιστορικό πολυκατοικιακό κτίριο, ένα πολιτιστικό κέντρο και ένα φαρμακείο. Ήταν ένα σημείο στο κέντρο της πόλης που μέχρι τότε είχε βγει σχεδόν αλώβητο από περισσότερα από τέσσερα χρόνια πολέμου. Στις 7 Αυγούστου, το ίδιο το στάδιο χτυπήθηκε και υπέστη σοβαρές ζημιές. Λίγες ημέρες αργότερα, δύο τρένα δέχθηκαν επίσης πλήγματα στην περιοχή της Οδησσού.
Μέχρι πολύ πρόσφατα, αυτός ο θαλάσσιος διάδρομος συνέδεε τους Ουκρανούς αγρότες στην Ούμαν με τους πωλητές ψωμιού στην πλατεία Ταχρίρ του Καΐρου. Όχι πια. Οι αξιωματούχοι της Οδησσού έχουν πλέον καταγράψει περισσότερες από 70 επιθέσεις σε λιμενικές υποδομές, καθώς και πάνω από 60 πλήγματα σε εμπορικά πλοία. Αρκετοί ναυτικοί έχουν σκοτωθεί κατά τις πρόσφατες επιδρομές. Τα πλοία δεν θα πλέουν πλέον προς τα λιμάνια της περιοχής της Οδησσού, αφήνοντας κλειστή την κύρια πύλη της Ουκρανίας προς τις παγκόσμιες αγορές.
Από το Λανζερόν έως την Οτράντα και την Αρκαδία, οι διάσημες παραλίες της Οδησσού δεν έχουν ακόμη αδειάσει. Οι λουόμενοι και οι παραθεριστές εξακολουθούν να βρίσκονται εκεί, αν και είναι λιγότεροι, και προγραμματίζουν τις βουτιές τους στη θάλασσα ανάμεσα στους συναγερμούς αεροπορικής επιδρομής. Αυτό που φοβούνται οι ιδιοκτήτες των beach clubs είναι το ενδεχόμενο ένα από τα ακινητοποιημένα πλοία, πλήρως φορτωμένο με σιτηρά και καύσιμα, να αποτελέσει στόχο επίθεσης, προκαλώντας οικολογική καταστροφή και τερματίζοντας απότομα τη θερινή περίοδο.
Η προφανής στρατηγική της Ρωσίας δεν είναι απλώς να τιμωρήσει την Οδησσό. Η Μόσχα επιδιώκει να καταστήσει τη μεγαλύτερη πόλη-λιμάνι της Ουκρανίας στη Μαύρη Θάλασσα ουσιαστικά περίκλειστη. Ενώ οι συστηματικοί βομβαρδισμοί της πόλης και των κοντινών θαλάσσιων διαδρομών καταστρέφουν τις λιμενικές υποδομές και εμποδίζουν τα φορτηγά πλοία να φορτώσουν, η Ρωσία επιτίθεται παράλληλα στους δρόμους, τους σιδηροδρόμους και τις γέφυρες που συνδέουν την περιοχή της Οδησσού με την υπόλοιπη Ευρώπη.
Το κόστος όλων αυτών είναι σχεδόν αδύνατο να υπολογιστεί, όμως τα άδεια ναυτικά κολέγια και οι πολλές εταιρείες διαμεταφορών που έχουν κλείσει στο κέντρο της Οδησσού αποτυπώνουν το μέγεθος της οικονομικής αναστάτωσης. Όπως μου είπε με δάκρυα στα μάτια, στις αρχές Αυγούστου, ένας κάτοικος της Οδησσού και ιδιοκτήτης επιχείρησης που ζει εκεί επί πολλά χρόνια, «είναι σαν να έχει αδειάσει η ενέργεια από τα πεζοδρόμια». Καθώς ο ήχος των εκρήξεων αντηχούσε πάνω από το λιμάνι και έφτανε μέχρι την Ευρωπαϊκή Πλατεία, πρόσθεσε: «Πουθενά στην Ουκρανία δεν αισθάνεται κανείς πλέον ασφαλής».
Η χρονική συγκυρία της ρωσικής εκστρατείας βομβαρδισμών στη Μαύρη Θάλασσα επιβαρύνει ακόμη περισσότερο το κόστος. Η περίοδος της συγκομιδής είναι εκείνη κατά την οποία μεταφέρονται τα ουκρανικά σιτηρά και η Οδησσός, μαζί με δύο γειτονικά λιμάνια, διαχειρίζεται κανονικά περίπου το 60% των μηνιαίων εξαγωγών, αξίας περίπου 3,5 δισ. δολαρίων. Αντί γι’ αυτό, εκατομμύρια τόνοι προϊόντων κινδυνεύουν πλέον να παραμείνουν σε σιλό ή σε βυθισμένα πλοία, αντί να φτάσουν στους αγοραστές, σύμφωνα με τους New York Times.
Εξίσου καταστροφικές είναι οι επιπτώσεις στις βιομηχανικές εξαγωγές της Ουκρανίας, σε κλάδους όπως η μεταλλουργία. Οι εναλλακτικές χερσαίες διαδρομές δεν μπορούν να πλησιάσουν τους όγκους που διαχειρίζονται τα κύρια λιμάνια της Οδησσού. Η αποστολή προϊόντων με τρένο ή φορτηγό μέσω γειτονικών χωρών της ΕΕ είναι επίσης πολιτικά περίπλοκη και θα μπορούσε να επιβαρύνει τις διμερείς σχέσεις.
Το Ukrainian Agri Council προειδοποιεί ήδη για ένα κύμα χρεοκοπιών και ζητά από το Κίεβο έκτακτα δάνεια και κρατικές εγγυήσεις. Η προηγούμενη εμπειρία δείχνει ότι οι επιπτώσεις είναι πιθανό να ξεπεράσουν κατά πολύ τα σύνορα της Ουκρανίας. Το 2022, ο ρωσικός αποκλεισμός των ουκρανικών λιμανιών στη Μαύρη Θάλασσα οδήγησε σε άνοδο των παγκόσμιων τιμών τροφίμων και, σύμφωνα με εκτιμήσεις του ΟΗΕ, έθεσε περίπου 70 εκατομμύρια ανθρώπους σε αυξημένο κίνδυνο οξείας επισιτιστικής ανασφάλειας. Η καταστροφή της τουριστικής περιόδου στις παραλίες της Οδησσού είναι ένα τοπικό κόστος. Ο λογαριασμός του αποκλεισμού, όμως, θα είναι παγκόσμιος.
Το Κρεμλίνο έχει αποδείξει ότι μπορεί να διατηρεί μαζικές επιθέσεις με drones και πυραύλους, αξιοποιώντας παράλληλα ιρανική τεχνολογία, βορειοκορεατικά στρατεύματα και βαλλιστικούς πυραύλους, καθώς και κινεζικά εξαρτήματα διπλής χρήσης. Την ίδια ώρα, η Ουκρανία ζητά από τους δικούς της στρατιώτες να συμβάλουν στη χρηματοδότηση του πολέμου στον οποίο πολεμούν.
Ένας ανώτερος Ουκρανός στρατιωτικός από την Οδησσό μου είπε ότι συγκεντρώνει χρήματα μέσω διαδικτύου για τις προμήθειες των ανδρών του. «Η πατρίδα μάς παρέχει μόνο το 60% από όσα χρειαζόμαστε. Η δική μου πλευρά πρέπει να συγκεντρώσει το υπόλοιπο 40%». Η πλειονότητα του ουκρανικού κρατικού προϋπολογισμού κατευθύνεται πλέον στην άμυνα της χώρας, ενώ διεθνείς δωρητές καλύπτουν μέρος των αναγκών των πολιτών. Ακόμη κι έτσι, ένας εν ενεργεία Ουκρανός αξιωματικός αναγκάζεται να ζητά οικονομική βοήθεια μέσω Facebook.
Οι γνωστές ελλείψεις της Ουκρανίας σε συστήματα αεράμυνας και η σημερινή παγκόσμια έλλειψη αναχαιτιστικών πυραύλων Patriot σημαίνουν ότι η Οδησσός είναι εξαιρετικά απίθανο να λάβει σύντομα την προστασία που χρειάζεται τόσο απεγνωσμένα το λιμάνι. Είναι επομένως κατανοητό ότι πολλοί άνθρωποι φοβούνται τον επερχόμενο χειμώνα. Πρόσφατα στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών έδειξαν ότι ο Ιούλιος ήταν ο πιο φονικός μήνας για τους Ουκρανούς αμάχους από τον Απρίλιο του 2022. Σχεδόν όλοι όσοι έχω μιλήσει πρόσφατα στην Οδησσό περιμένουν ότι ο φετινός χειμώνας θα είναι ακόμη χειρότερος από τον περσινό, όταν οι διακοπές ηλεκτρικού ρεύματος, θέρμανσης και ύδρευσης δημιούργησαν εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες διαβίωσης.
Πολλοί κάτοικοι της Οδησσού καταρτίζουν ήδη σχέδια έκτακτης ανάγκης για να φύγουν από την πόλη. Εάν οι ρωσικές επιθέσεις σε κρίσιμες πολιτικές υποδομές οδηγήσουν τους επόμενους μήνες στις ίδιες εποχικές δυσκολίες και εάν η τοπική οικονομία που βασίζεται στο λιμάνι συνεχίσει να συρρικνώνεται, αυτό θα μπορούσε να προκαλέσει ένα νέο μεγάλο κύμα μετανάστευσης προς την ΕΕ. Σε αυτή την περίπτωση, η ρωσική εκστρατεία βομβαρδισμών κατά της Οδησσού θα γίνει κυριολεκτικά πρόβλημα της Ευρώπης.
Δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις. Η κυβέρνηση Τραμπ εμφανίζεται απρόθυμη ή ανήμπορη να διαθέσει στην Ουκρανία επαρκή αριθμό αναχαιτιστικών πυραύλων Patriot. Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε πρόσφατα στο CNN ότι το 5% των σημερινών αμερικανικών αποθεμάτων θα ήταν αρκετό για να περάσει η χώρα τον χειμώνα, ενώ το 10% θα μπορούσε να εξουδετερώσει την απειλή των ρωσικών βαλλιστικών πυραύλων. Αντί γι’ αυτό, η Ουκρανία βασίζεται στους συμμάχους της, οι οποίοι καλούνται να αξιοποιήσουν τα δικά τους περιορισμένα αποθέματα συστημάτων αεράμυνας. Ωστόσο, ελάχιστοι θεωρούν ρεαλιστικό ότι η Γερμανία ή άλλοι Ευρωπαίοι εταίροι θα παραδώσουν απολύτως ό,τι μπορούν να διαθέσουν. Αυτό αναπόφευκτα θα σημαίνει περισσότερες καταστροφές στην Οδησσό και σε ολόκληρη την Ουκρανία, επιβεβαιώνοντας περαιτέρω ότι το ΝΑΤΟ δεν διαθέτει την παραγωγική ικανότητα για να συμβαδίσει με την ταχέως αυξανόμενη παραγωγή βαλλιστικών πυραύλων της Ρωσίας.
Στην άλλη πλευρά της Μαύρης Θάλασσας, η Τουρκία ενδέχεται να διαδραματίσει ρόλο στις διπλωματικές προσπάθειες για την άμβλυνση της πίεσης στην Οδησσό και την επανεκκίνηση της ειρηνευτικής διαδικασίας, η οποία έχει περιέλθει σε αδιέξοδο. Η Άγκυρα έχει τεράστιο συμφέρον για την περιφερειακή ασφάλεια, διατηρώντας παράλληλα στενές σχέσεις τόσο με τη Μόσχα όσο και με το Κίεβο. Τούρκοι αξιωματούχοι συνέβαλαν στη διαμεσολάβηση για τη συμφωνία του διαδρόμου των σιτηρών το καλοκαίρι του 2022 και τώρα πιέζουν τη Ρωσία για ένα νέο μορατόριουμ στις επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων στη Μαύρη Θάλασσα. Καμία άλλη χώρα του ΝΑΤΟ δεν διατηρεί αντίστοιχους διαύλους επικοινωνίας με το Κρεμλίνο. Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δεν θα ήθελε τίποτα περισσότερο από το να είναι ο πολιτικός ηγέτης που θα καταφέρει να επιτύχει μια συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου.
Από την έναρξη της πλήρους κλίμακας ρωσικής εισβολής, πολλοί κάτοικοι της Οδησσού μου έχουν πει ότι περισσότερο απ’ όλα τους λείπουν οι καθημερινοί ήχοι του λιμανιού: οι γερανοί που κινούνται, οι μηχανές των τρένων που μετακινούν βαγόνια στις γραμμές και τα νέα πλοία που έφταναν από κάθε γωνιά του κόσμου και ανακοίνωναν την παρουσία τους. Στην τελευταία μου βόλτα μέσα από το πάρκο Σεβτσένκο και δίπλα από το κατεστραμμένο στάδιο, τίποτα από αυτή τη γνώριμη ηχητική υπόκρουση δεν υπήρχε. Αντί γι’ αυτήν, στον ορίζοντα διακρίνονταν οι σιλουέτες πλοίων που στέκονταν σιωπηλά, χωρίς να πηγαίνουν πουθενά.
Η σημερινή κατάσταση στην Οδησσό εγείρει προφανή ερωτήματα για το μέλλον της πόλης και της Ουκρανίας. Καθώς οι ρωσικοί βομβαρδισμοί αυξάνονται σε ένταση και οι σύμμαχοι αδυνατούν ή δεν είναι διατεθειμένοι να παράσχουν στην Ουκρανία τα οπλικά συστήματα που χρειάζεται για να αμυνθεί, σε ποιο σημείο μια χώρα που διαθέτει ακτογραμμή μετατρέπεται, στην πράξη, σε περίκλειστη χώρα;
www.worldenergynews.gr
