Βραζιλία: Πως ένα ορυχείο σπάνιων γαιών αποκαλύπτει τις δυσκολίες απεξάρτησης από την Κίνα

Επενδύσεις και χρηματοδοτήσεις ύψους περίπου 5 δισ. δολαρίων, με τη στήριξη των ΗΠΑ, κατευθύνονται σε ένα υπαίθριο ορυχείο στους δασωμένους λόφους της κεντρικής πολιτείας Γκοϊάς στη Βραζιλία, στο πλαίσιο της προσπάθειας της Ουάσινγκτον να περιορίσει την εξάρτησή της από την Κίνα για τις σπάνιες γαίες.

 

Το Pela Ema, που ανήκει στον παραγωγό σπάνιων γαιών Serra Verde Group, αποτελεί μία από τις ελάχιστες εμπορικής κλίμακας πηγές εκτός Ασίας για μαγνητικές σπάνιες γαίες, οι οποίες χρησιμοποιούνται σε ηλεκτρικά οχήματα, ανεμογεννήτριες και αμυντικό εξοπλισμό. Αυτό προσδίδει στο ορυχείο στρατηγική σημασία, χωρίς όμως να το καθιστά μια απλή επενδυτική επιλογή.

 

Η Serra Verde αντιμετωπίζει δυσκολίες στην αύξηση της παραγωγής και στον διαχωρισμό των βαρέων σπάνιων γαιών, ένα στάδιο της εφοδιαστικής αλυσίδας που εξακολουθεί να ελέγχεται σε μεγάλο βαθμό από την Κίνα. Παράλληλα, βρίσκεται αντιμέτωπη με πολιτικούς κινδύνους στη Βραζιλία. Αν και ορισμένες από τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει δεν είναι ασυνήθιστες για αντίστοιχα έργα, ο συνδυασμός τους αναδεικνύει τα εμπόδια που συναντά η προσπάθεια της Ουάσινγκτον να δημιουργήσει μια εφοδιαστική αλυσίδα σπάνιων γαιών εκτός του ελέγχου του Πεκίνου.

 

Τα ποσοστά ανάκτησης στο Pela Ema για νεοδύμιο, πρασεοδύμιο, δυσπρόσιο και τέρβιο, στοιχεία απαραίτητα για την παραγωγή μόνιμων μαγνητών υψηλών επιδόσεων, κυμάνθηκαν μεταξύ 20% και 30% κατά τη φάση αύξησης της παραγωγής, σύμφωνα με πρόσωπο που γνωρίζει το θέμα και ζήτησε να μην κατονομαστεί, καθώς τα στοιχεία δεν έχουν δημοσιοποιηθεί. Το ίδιο πρόσωπο προειδοποίησε, ωστόσο, ότι τα ποσοστά αυτά μπορούν να παρουσιάσουν σημαντικές διακυμάνσεις πριν σταθεροποιηθεί η παραγωγική διαδικασία και καταστούν δυνατές πιο αξιόπιστες μετρήσεις σε μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα.

 

Η Serra Verde είχε αρχικά εκτιμήσει ότι θα μπορούσε να ανακτά σχεδόν το 80% του περιεχομένου σπάνιων γαιών από το μετάλλευμα που επεξεργάζεται, σύμφωνα με την ίδια πηγή. Εκπρόσωπος της εταιρείας αρνήθηκε να σχολιάσει τα ποσοστά ανάκτησης, ενώ η USA Rare Earth δεν απάντησε σε αίτημα για σχόλιο.

 

Σε συνέντευξή του στο Bloomberg τον Απρίλιο, ο διευθύνων σύμβουλος επιχειρησιακής λειτουργίας της εταιρείας, Ricardo Grossi, δήλωσε ότι η Serra Verde αντικαθιστά εξοπλισμό και ότι η χρηματοδότηση από την αμερικανική κυβέρνηση θα συμβάλει στη χρηματοδότηση των αναβαθμίσεων. «Θα ξεκινήσουμε την αύξηση της παραγωγής μέσω αυτής της νέας βελτιστοποιημένης διαδρομής επεξεργασίας κατά το τρίτο και τέταρτο τρίμηνο του τρέχοντος έτους. Η δεύτερη φάση της βελτιστοποίησης θα ολοκληρωθεί έως το δεύτερο τρίμηνο του 2027», δήλωσε.

 

Η Serra Verde έχει ανακοινώσει ότι αναμένει η ετήσια παραγωγή της να φτάσει τους 6.400 τόνους οξειδίων σπάνιων γαιών έως το τέλος του 2027.

 

Η στήριξη της Ουάσινγκτον ξεκίνησε τον Φεβρουάριο με δάνειο ύψους 565 εκατ. δολαρίων από την US International Development Finance Corporation, με στόχο τη βελτιστοποίηση και επέκταση του Pela Ema.

 

Η πιο ασυνήθιστη στήριξη ήρθε τον Απρίλιο, όταν η USA Rare Earth Inc., εταιρεία με έδρα την Οκλαχόμα και εισηγμένη στο χρηματιστήριο, η οποία έχει ήδη επωφεληθεί από εκτεταμένη κρατική στήριξη, συμφώνησε να εξαγοράσει το 100% της Serra Verde Group έναντι περίπου 2,8 δισ. δολαρίων σε μετρητά και μετοχές.

 

Η σημασία της συμφωνίας δεν βρίσκεται τόσο στο ύψος του ποσού όσο στην ευρύτερη δομή που τη συνοδεύει. Παράλληλα με την κρατική χρηματοδότηση και τη στήριξη προς έναν αμερικανό αγοραστή, η Ουάσινγκτον συμβάλλει στη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης ζήτησης και των τιμών για την παραγωγή της Serra Verde, ξεπερνώντας το είδος της στήριξης που συνήθως συνδέεται με την ανάπτυξη ενός μεταλλευτικού έργου.

 

Η Serra Verde έχει υπογράψει συμφωνία διάρκειας 15 ετών για την πώληση του 100% της αρχικής παραγωγής της σε ένα όχημα ειδικού σκοπού, το οποίο χρηματοδοτείται από κρατικούς φορείς των ΗΠΑ και ιδιώτες επενδυτές, με εγγυημένες ελάχιστες τιμές για τις μαγνητικές σπάνιες γαίες.

 

Σε ανακοίνωση της 24ης Αυγούστου, η USA Rare Earth ανέφερε ότι το συγκεκριμένο όχημα έχει εξασφαλίσει χρηματοδοτικές συμφωνίες ύψους 1,55 δισ. δολαρίων, συμπεριλαμβανομένης δέσμευσης 750 εκατ. δολαρίων από το αμερικανικό υπουργείο Πολέμου, ποσό κατά 250 εκατ. δολάρια υψηλότερο από τον αρχικό σχεδιασμό. Η αμερικανική κυβέρνηση έχει επίσης συμφωνήσει να αγοράσει προϊόντα σπάνιων γαιών αξίας τουλάχιστον 300 εκατ. δολαρίων από το συγκεκριμένο όχημα μέσα σε πέντε χρόνια.

 

«Η περίπτωση της Serra Verde είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα παγκοσμίως της πιο δυναμικής, κρατικά καθοδηγούμενης προσέγγισης της Ουάσινγκτον στον κλάδο», δήλωσε ο Bryan Harris, managing partner της Sabio, εταιρείας εταιρικών πληροφοριών που επικεντρώνεται στη Λατινική Αμερική.

 

Ο τελικός στόχος είναι η δημιουργία μιας εφοδιαστικής αλυσίδας που θα εκτείνεται πολύ πέρα από το ίδιο το ορυχείο. Η USA Rare Earth υποστηρίζει ότι ο συνδυασμός με τη Serra Verde μπορεί να αποτελέσει μέρος μιας ολοκληρωμένης πλατφόρμας από το ορυχείο έως τον μαγνήτη, με δραστηριότητες στη Βραζιλία, τις ΗΠΑ, τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

 

Η Ουάσινγκτον έχει επίσης δεσμεύσει αναπτυξιακή χρηματοδότηση για το έργο βαρέων σπάνιων γαιών Carina της Aclara Resources στη Βραζιλία, γεγονός που δείχνει ότι το Pela Ema μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για μια ευρύτερη στρατηγική και όχι μια μεμονωμένη συμφωνία.

 

Η κατοχή του μεταλλεύματος, ωστόσο, λύνει μόνο το πρώτο μέρος του προβλήματος. Το Pela Ema επεξεργάζεται το υλικό του σε μικτό ανθρακικό σπάνιων γαιών. Η περιεκτικότητά του σε βαριές σπάνιες γαίες απαιτεί στη συνέχεια διαφορετική διαδικασία διαχωρισμού από εκείνη που χρησιμοποιείται για την πρώτη ύλη ελαφρών σπάνιων γαιών, στην οποία είναι σχεδιασμένες να ανταποκρίνονται οι περισσότερες δυτικές μονάδες επεξεργασίας.

 

Οι ΗΠΑ δεν διαθέτουν ακόμη αποδεδειγμένη εμπορικής κλίμακας διαδικασία για τον διαχωρισμό του συνόλου αυτού του υλικού.

 

Αυτό σημαίνει ότι μέρος της παραγωγής του Pela Ema ενδέχεται να χρειαστεί να αποθηκευτεί έως ότου αναπτυχθεί επαρκής δυναμικότητα διαχωρισμού εκτός Κίνας. Η κατασκευή μιας νέας μονάδας επεξεργασίας από το μηδέν θα μπορούσε να απαιτήσει περίπου τρία χρόνια, σύμφωνα με πρόσωπο που έχει αναπτύξει αντίστοιχη δυναμικότητα στις ΗΠΑ.

 

Αυτό το κενό στο downstream στάδιο της αλυσίδας είναι εκεί όπου η Κίνα διατηρεί τη μεγαλύτερη επιρροή. Το 2025, η Κίνα ή εταιρείες που ελέγχονται από κινεζικά συμφέροντα παρήγαγαν το 83% των σπάνιων γαιών παγκοσμίως και διαχειρίστηκαν το 91% της επεξεργασίας που μετατρέπει το μετάλλευμα σε αξιοποιήσιμα οξείδια. Το 2024, παρήγαγαν το 94% των παγκόσμιων μαγνητών σπάνιων γαιών.

 

Οι κινεζικοί περιορισμοί στις εξαγωγές σπάνιων γαιών και μαγνητών το 2025 ανέδειξαν πόσο γρήγορα αυτή η συγκέντρωση μπορεί να μετατραπεί σε περιορισμό για τους δυτικούς κατασκευαστές.

 

Το ίδιο το Pela Ema αποτυπώνει το πρόβλημα. Κατά την ανάπτυξη του ορυχείου, η Serra Verde είχε συμφωνήσει δεκαετείς συμβάσεις απορρόφησης της παραγωγής με κινεζικές εταιρείες, οι οποίες μπορούσαν να αγοράζουν και να επεξεργάζονται το συμπύκνωμά της. Έκτοτε, η εταιρεία μείωσε τη διάρκεια αυτών των συμβάσεων, οι οποίες λήγουν στα τέλη του 2026, ανοίγοντας μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής της σε δυτικούς πελάτες καθώς αυξάνεται η δυναμικότητα διαχωρισμού εκτός Κίνας.

 

Παρά τα προβλήματα κατά την αύξηση της παραγωγής, «η Serra Verde είναι σήμερα ένα από τα σημαντικότερα έργα στον κόσμο για τους παραγωγούς μαγνητών», δήλωσε ο Robert da Silva Ashley, partner στη δικηγορική εταιρεία DLA Piper, ο οποίος παρέχει συμβουλές για συναλλαγές στον τομέα της ενέργειας και των φυσικών πόρων στην αμερικανική ήπειρο.

 

Η άλλη σημαντική πρόκληση βρίσκεται στη Βραζιλία. Η χώρα διαθέτει σχεδόν το ένα τέταρτο των εκτιμώμενων παγκόσμιων αποθεμάτων σπάνιων γαιών, αλλά πέρυσι αντιπροσώπευε λιγότερο από το 1% της παγκόσμιας παραγωγής.

 

Η κυβέρνηση του προέδρου Luiz Inácio Lula da Silva επιδιώκει την προσέλκυση ξένων κεφαλαίων και τεχνολογίας για την ανάπτυξη αυτής της βάσης πόρων, παράλληλα όμως προωθεί την πραγματοποίηση μεγαλύτερου μέρους του διαχωρισμού, της διύλισης και της μεταποίησης εντός Βραζιλίας, με στόχο να ξεπεράσει η χώρα τον ρόλο του κυρίως εξαγωγέα ορυκτών πρώτων υλών.

 

Η πολιτική αυτή αποκτά πλέον πιο συγκεκριμένη μορφή. Η κάτω βουλή της Βραζιλίας ενέκρινε τον Μάιο νομοθεσία για τη δημιουργία εθνικής πολιτικής για τα κρίσιμα και στρατηγικά ορυκτά, η οποία περιλαμβάνει κίνητρα για την επεξεργασία και μεταποίηση εντός της χώρας. Το μέτρο αναμένεται να τεθεί προς ψήφιση στη Γερουσία αυτή την εβδομάδα.

 

Ξεχωριστή πρόταση στη Γερουσία προβλέπει ότι τουλάχιστον το 80% της διύλισης σπάνιων γαιών και άλλων στρατηγικών ορυκτών θα πρέπει να πραγματοποιείται στη Βραζιλία.

 

Η συμφωνία για τη Serra Verde έχει εξελιχθεί παράλληλα σε δοκιμασία για αυτές τις ανησυχίες σχετικά με την εθνική κυριαρχία. Το Rede Sustentabilidade, πολιτικό κόμμα της Βραζιλίας, προσέφυγε στο Ανώτατο Δικαστήριο ζητώντας την αναστολή της πώλησης, υποστηρίζοντας ότι η χώρα δεν διαθέτει επαρκείς δικλίδες ασφαλείας για στρατηγικά περιουσιακά στοιχεία ορυκτών πόρων. Πρόσωπα που γνωρίζουν την υπόθεση εκτιμούν ότι η προσφυγή δεν αναμένεται να εκτροχιάσει τη συναλλαγή.

 

Η προσπάθεια ανάπτυξης των ορυκτών πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία οι ευρύτερες σχέσεις ΗΠΑ-Βραζιλίας έχουν γίνει πιο τεταμένες. Τον Ιούλιο, η Ουάσινγκτον επέβαλε νέους δασμούς βάσει του Section 301 σε μέρος των βραζιλιάνικων εξαγωγών και η Βραζιλία προσέφυγε στη συνέχεια στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου ζητώντας διαβουλεύσεις για τα μέτρα.

 

Την ίδια στιγμή, το Πεκίνο παραμένει ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Βραζιλίας, με τις εξαγωγές της χώρας προς την Κίνα να αποτιμώνται περίπου στο τριπλάσιο εκείνων προς τις ΗΠΑ.

 

Παρά τις εντάσεις αυτές, η Serra Verde δύσκολα θα αποτελέσει μεμονωμένη περίπτωση, καθώς η Ουάσινγκτον αναζητά όλο και περισσότερες πηγές προμήθειας σπάνιων γαιών εκτός Κίνας.

 

www.worldenergynews.gr