Ισχυρές αντιδράσεις προκαλεί τουλάχιστον σε έξι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις η νέα πρόταση της Κομισιόν για το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών της ΕΕ (ETS), καθώς ανοίγει ξανά η συζήτηση για το πόσα δικαιώματα CO₂ θα υπάρχουν στην αγορά, πόσα θα δίνονται δωρεάν στην ευρωπαϊκή βιομηχανία και με ποιους όρους. Σύμφωνα με έγγραφα των κρατών-μελών που επικαλείται η S&P Global Energy, οι διαφωνίες είναι ήδη σημαντικές, πριν ακόμη ξεκινήσει η τελική διαπραγμάτευση μεταξύ των ευρωπαϊκών θεσμών.
Το ETS είναι ουσιαστικά η αγορά άνθρακα της Ευρώπης. Οι επιχειρήσεις που καλύπτονται από το σύστημα πρέπει να διαθέτουν δικαιώματα για τις εκπομπές CO₂ που παράγουν. Όσο μειώνεται ο αριθμός αυτών των δικαιωμάτων τόσο αυξάνεται, θεωρητικά, η πίεση για περιορισμό των εκπομπών και για επενδύσεις σε καθαρότερες τεχνολογίες. Η Κομισιόν παρουσίασε τον Ιούλιο πρόταση αναθεώρησης του συστήματος, η οποία έχει ήδη προκαλέσει διαφορετικές αντιδράσεις από Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Πολωνία, Ολλανδία και Εσθονία.
Η διαμάχη για το «απόθεμα» δικαιωμάτων
Ένα από τα βασικά θέματα είναι το Αποθεματικό Σταθερότητας της Αγοράς (Market Stability Reserve – MSR), ο μηχανισμός που από το 2019 αποσύρει πλεονάζοντα δικαιώματα όταν υπάρχουν πάρα πολλά στην αγορά.
Η Κομισιόν προτείνει να σταματήσει η αυτόματη οριστική διαγραφή δικαιωμάτων που συγκεντρώνονται στο απόθεμα, ώστε να υπάρχει μεγαλύτερο «μαξιλάρι» σε περιόδους έντονης ανόδου των τιμών.
Η Γερμανία ζητά να διατηρηθεί έως το 2035 ο ετήσιος ρυθμός μείωσης των συνολικών δικαιωμάτων στο 4,4%, συμφωνεί με προσωρινή αναστολή της διαγραφής έως το 2030 και προτείνει ανώτατο όριο 800 εκατ. δικαιωμάτων στο MSR.
Οι ευρωβουλευτές, αντίθετα, τάσσονται υπέρ της διατήρησης της οριστικής διαγραφής των πλεοναζόντων δικαιωμάτων, με αύξηση του σχετικού ορίου από 400 εκατ. σε 650 εκατ. δικαιώματα το 2027.
Η Ολλανδία προτείνει το όριο να παραμείνει στα 400 εκατ. δικαιώματα έως την 1η Μαρτίου 2027, να αυξηθεί μετά στα 650 εκατ. και από το 2028 να μειώνεται κατά 4% τον χρόνο.
Παράλληλα, η Κομισιόν θέλει να επιβραδύνει τον ρυθμό με τον οποίο μειώνονται κάθε χρόνο τα διαθέσιμα δικαιώματα.
Ο γραμμικός συντελεστής μείωσης (Linear Reduction Factor – LRF) είναι σήμερα 4,3% και προτείνεται να πέσει στο 3,7% την περίοδο 2031-2035 και στο 1,7% την περίοδο 2036-2040, ώστε να δοθεί περισσότερος χρόνος προσαρμογής στη βιομηχανία.
Αντιδράσεις και για τα δωρεάν δικαιώματα
Το δεύτερο μέτωπο αφορά τα δωρεάν δικαιώματα εκπομπών που λαμβάνουν ενεργοβόρες βιομηχανίες, ώστε να περιορίζεται ο κίνδυνος μεταφοράς παραγωγής εκτός Ευρώπης, όπου το κόστος άνθρακα είναι χαμηλότερο ή ανύπαρκτο.
Η Κομισιόν θέλει μέρος αυτών των δικαιωμάτων να συνδέεται με αποδεδειγμένη μείωση των εκπομπών, κάτι που προκαλεί αντιδράσεις για το πρόσθετο κόστος και τις υποχρεώσεις που θα επιβληθούν στις επιχειρήσεις.
Η Γαλλία ζητά οι νέοι όροι να είναι απλοί και να μην αυξήσουν σημαντικά τη γραφειοκρατία. Η Ιταλία θεωρεί ότι ο χρόνος μπορεί να μην επαρκεί για να γίνουν οι αναγκαίες επενδύσεις και να εμφανιστεί μετρήσιμη μείωση εκπομπών την περίοδο 2031-2035, ενώ θεωρεί ιδιαίτερα απαιτητικές τις προϋποθέσεις για το υπόλοιπο 20% των δωρεάν δικαιωμάτων.
Η Πολωνία χαρακτηρίζει τη σύνδεση των δωρεάν δικαιωμάτων με πρόσθετους όρους παράλογη και αντιπαραγωγική. Υποστηρίζει ότι τα δικαιώματα αυτά αντισταθμίζουν το υψηλότερο κόστος των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων έναντι ανταγωνιστών εκτός ΕΕ και δεν αποτελούν κρατική ενίσχυση. Επιφυλάξεις εκφράζει και η Εσθονία.
Από 60 έως σχεδόν 90 ευρώ η τιμή του CO₂
Η συζήτηση γίνεται σε μια περίοδο μεγάλης μεταβλητότητας στην αγορά δικαιωμάτων. Σύμφωνα με τη S&P Global Energy, οι τιμές των ευρωπαϊκών δικαιωμάτων εκπομπών κινήθηκαν μέσα στο 2026 από περίπου 60 ευρώ έως σχεδόν 90 ευρώ ανά τόνο CO₂, επηρεαζόμενες τόσο από την πολιτική συζήτηση γύρω από το ETS όσο και από την άνοδο των ενεργειακών τιμών λόγω του πολέμου ΗΠΑ και Ισραήλ με το Ιράν.
www.worldenergynews.gr
