Atlantic Council: Η Ουκρανία μάχεται και για το ευρωπαϊκό της μέλλον - Πως μπορεί να το εξασφαλίσει

Ταξιδεύοντας στο Ντνίπρο ή στο Χάρκοβο, πόλεις που βρίσκονται κοντά σε ουκρανικά εδάφη υπό ρωσική κατοχή, η πρώτη εντύπωση μπορεί να είναι αυτή μιας απρόσμενης κανονικότητας. Οικογένειες κάνουν βόλτες σε περιποιημένα πάρκα, εστιατόρια και ξενοδοχεία είναι γεμάτα από ξένους και ντόπιους, ενώ η εμπορική δραστηριότητα κατακλύζει τους πολυσύχναστους δρόμους.

 

Αν κοιτάξει κανείς πιο προσεκτικά, όμως, η αρχιτεκτονική του πολέμου είναι παντού. Τα παιδιά παρακολουθούν μαθήματα σε έναν ολοένα αυξανόμενο αριθμό υπόγειων σχολείων. Ξενοδοχεία διαθέτουν πρόχειρα καταφύγια βομβών για τους επισκέπτες τους, ενώ τεράστια δίχτυα υψώνονται όλο και συχνότερα πάνω από τις βασικές οδικές αρτηρίες, σε μια προσπάθεια να αναχαιτιστούν τα ρωσικά drones.

 

Περισσότερα από τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη της πλήρους κλίμακας ρωσικής εισβολής, οι Ουκρανοί είναι, εύλογα, εξαντλημένοι. Η στρατηγική της Ρωσίας να στοχοποιεί κρίσιμες υποδομές που εξυπηρετούν τον άμαχο πληθυσμό έχει ως στόχο να καταστήσει την καθημερινή ζωή όσο το δυνατόν πιο δύσκολη. Ο περασμένος χειμώνας ήταν ένας από τους σκληρότερους των τελευταίων ετών και πολλοί από όσους ζουν στην Ουκρανία τον πέρασαν χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα ή θέρμανση. Αυτό το καλοκαίρι, ρωσικά drones και πύραυλοι συνεχίζουν να πλήττουν υποδομές ύδρευσης και αποχέτευσης, οι οποίες είναι απαραίτητες για τη διατήρηση της ζωής των αμάχων.

 

Καθώς η γραμμή του μετώπου έχει παγιωθεί, οι αεροπορικές επιδρομές πλήττουν όλο και περισσότερο τις ουκρανικές πόλεις, με τις ρωσικές επιθέσεις εναντίον κατοικημένων και ανθρωπιστικών υποδομών να έχουν βαρύ τίμημα. «Είναι σαν να τρέχεις έναν μαραθώνιο, αλλά έναν μαραθώνιο που δεν τελειώνει ποτέ», δήλωσε στην αντιπροσωπεία μας τον Ιούνιο, κατά τη διάρκεια επίσκεψης για την επιθεώρηση του έργου της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR), η πρόεδρος του Περιφερειακού Συμβουλίου της Ζαπορίζια. Μόλις λίγες ημέρες πριν από την επίσκεψή μας, ένας ρωσικός πύραυλος είχε καταστρέψει την αποθήκη προμηθειών της υπηρεσίας στο Ντνίπρο.

 

«Αλλά», συνέχισε, «δεν μπορούμε να παραδώσουμε ούτε ένα κομμάτι γης. Είναι η δική μας επικράτεια».

 

Οι Ουκρανοί δηλώνουν ότι πολεμούν στην πρώτη γραμμή της Ευρώπης, για την Ευρώπη. Ωστόσο, ο αγώνας τους δεν αφορά μόνο την αντιμετώπιση των ρωσικών δυνάμεων. Παράλληλα, μάχονται για να οικοδομήσουν ένα μέλλον εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η πρώτη μάχη απαιτεί όπλα, ενώ η δεύτερη απαιτεί κράτος δικαίου και ανθεκτικούς θεσμούς. Και οι δύο προσπάθειες χρειάζονται σταθερή στήριξη από την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και συνέχιση των μεταρρυθμίσεων από την ίδια την Ουκρανία.

 

 

Σύμφωνα με το Atlantic Council πάντα, και στις δύο αυτές μάχες, η Ουκρανία ενισχύεται από το ισχυρό δημοκρατικό της πνεύμα, παρά την επιβολή στρατιωτικού νόμου και την αναστολή των εκλογών κατά τη διάρκεια του πολέμου. Τα γεγονότα του τελευταίου έτους είναι ενδεικτικά.

 

Τον Ιούλιο του 2025, καθώς ερευνητές του Εθνικού Γραφείου Καταπολέμησης της Διαφθοράς (NABU) και της Ειδικής Εισαγγελίας Καταπολέμησης της Διαφθοράς (SAPO) πλησίαζαν μέλη του στενού κύκλου του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι, το κοινοβούλιο ψήφισε εσπευσμένα έναν νόμο που, σύμφωνα με διαδηλωτές και επικριτές, θα περιόριζε την ανεξαρτησία των δύο υπηρεσιών κατά της διαφθοράς.

 

Η κοινωνία αντέδρασε δυναμικά. Μέσα σε λίγες ώρες, χιλιάδες άνθρωποι κατέκλυσαν τους δρόμους ζητώντας λογοδοσία, παρά τις ρωσικές επιθέσεις που σημειώθηκαν την ίδια ημέρα. Η ΕΕ κινήθηκε σχεδόν εξίσου γρήγορα, με ανώτερους αξιωματούχους να προειδοποιούν τον Ζελένσκι ότι η ανεξαρτησία των θεσμών κατά της διαφθοράς ήταν απαραίτητη τόσο για την ευρωπαϊκή πορεία της Ουκρανίας όσο και για τη συνέχιση της ευρωπαϊκής στήριξης. Αντί να απαγορεύσει τις διαδηλώσεις ή να στραφεί εναντίον των ακτιβιστών, ο Ζελένσκι άλλαξε στάση.

 

Η ουκρανική κοινωνία απέδειξε ξανά την πολιτική της ισχύ και φέτος. Στις 15 Ιουλίου, ο Ζελένσκι ανακοίνωσε αιφνιδιαστικό ανασχηματισμό της κυβέρνησης, ο οποίος περιλάμβανε την απομάκρυνση του υπουργού Άμυνας Μιχαΐλο Φεντόροφ, στον οποίο αποδίδεται ευρέως η στροφή της Ουκρανίας προς τον πόλεμο υψηλής τεχνολογίας. Η απόφαση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις σε ολόκληρη τη χώρα. Πολλοί Ουκρανοί θεώρησαν ότι ο Ζελένσκι τάχθηκε στο πλευρό του Ολεξάντρ Σίρσκι, τότε ανώτατου στρατιωτικού διοικητή της χώρας, ο οποίος θεωρούνταν εκπρόσωπος μιας παλαιότερης, πιο συμβατικής στρατιωτικής αντίληψης. Παράλληλα, ενώ η εντατικοποίηση των ρωσικών επιθέσεων είχε καταστήσει τον Ιούνιο τον φονικότερο μήνα για τους Ουκρανούς αμάχους από τον Απρίλιο του 2022, διαδηλώσεις εξαπλώθηκαν σε πόλεις σε ολόκληρη τη χώρα.

 

Για ακόμη μία φορά, η λαϊκή αντίδραση επηρέασε την ηγεσία της χώρας. Στις 21 Ιουλίου, ο Ζελένσκι αντικατέστησε τον Σίρσκι με έναν στρατιωτικό ηγέτη που είχε δημοσίως ταχθεί υπέρ του Φεντόροφ.

 

Τα περιστατικά αυτά αναδεικνύουν υπαρκτά προβλήματα, από τη διαφθορά έως τις διαφωνίες στο εσωτερικό της στρατιωτικής ηγεσίας. Ταυτόχρονα, όμως, αποκαλύπτουν μια ενεργή κοινωνία των πολιτών που δεν φοβάται να εκφράσει τη δυσαρέσκειά της, καθώς και πολιτικούς ηγέτες που εξακολουθούν να ανταποκρίνονται στις πιέσεις της κοινής γνώμης. Ο ουκρανικός λαός έχει εξεγερθεί δύο φορές κατά της διεφθαρμένης και αυταρχικής διακυβέρνησης τα τελευταία 25 χρόνια. Σήμερα αντιστέκεται με αποφασιστικότητα απέναντι σε μια αυταρχική και αναθεωρητική Ρωσία, ενώ ταυτόχρονα συνεχίζει να απαιτεί λογοδοσία στο εσωτερικό της χώρας, γεγονός που αποτελεί ισχυρή απόδειξη της δημοκρατικής ανθεκτικότητας της Ουκρανίας εν καιρώ πολέμου.

 

 

Οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει η Ουκρανία στην πορεία των μεταρρυθμίσεων θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ενδείξεις προόδου και όχι αστάθειας. Η προσήλωση της κοινωνίας στη λογοδοσία της κυβέρνησης και στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση έχει επανειλημμένα συμβάλει στη διόρθωση της κυβερνητικής πορείας.

 

Ωστόσο, η κοινωνική πίεση μπορεί να διορθώσει την πορεία μόνο εκ των υστέρων. Το κράτος δικαίου οικοδομείται και δοκιμάζεται μέσα από την καθημερινή λειτουργία των θεσμών και ακριβώς σε αυτόν τον τομέα η Ουκρανία πρέπει να γίνει πιο ενεργή. Στο δοκίμιό του για την Ουκρανία στον «Freedom and Prosperity Atlas» του 2024, ο οικονομολόγος Γιούρι Γκοροντνιτσένκο περιγράφει την ευρέως διαδεδομένη αντίληψη ότι το ουκρανικό δικαστικό σύστημα δεν λειτουργεί ως αποτελεσματικό αντίβαρο στην εκτελεστική εξουσία και τη διαφθορά. Η αντιμετώπιση αυτής της αδυναμίας είναι απαραίτητη, εάν η Ουκρανία θέλει να αποτελέσει επιτυχημένο παράδειγμα.

 

Η ΕΕ έχει ήδη προσφέρει στην Ουκρανία έναν οδικό χάρτη. Τον Δεκέμβριο του 2025, η ΕΕ και η Ουκρανία εξέδωσαν κοινή δήλωση, στην οποία καθορίζονταν δέκα προτεραιότητες μεταρρυθμίσεων που προκύπτουν από τα κριτήρια ένταξης της Ουκρανίας, με έμφαση στο κράτος δικαίου και στην καταπολέμηση της διαφθοράς. Το σχέδιο είχε αρχικά σχεδιαστεί ως λύση στην απόφαση της Ουγγαρίας να μπλοκάρει τις επίσημες διαπραγματεύσεις για την ένταξη της Ουκρανίας, εμπόδιο που έκτοτε έχει εν μέρει αρθεί. Αποτελεί, ωστόσο, και ένδειξη των τομέων που η ΕΕ θεωρεί κρίσιμους για τις μεταρρυθμίσεις στην Ουκρανία.

 

Επειδή το σχέδιο βρίσκεται εκτός της επίσημης διαδικασίας ένταξης, δεν υπάρχει δημόσιος μηχανισμός της ΕΕ που να παρακολουθεί την εφαρμογή του. Για τον λόγο αυτό, ένας συνασπισμός οκτώ ουκρανικών οργανώσεων δημιούργησε τον δικό του μηχανισμό αξιολόγησης. Με βάση τα ευρωπαϊκά πρότυπα, ο συνασπισμός έδωσε τον Ιούνιο στην ουκρανική κυβέρνηση βαθμολογία μόλις 15 στα 100.

 

Όταν, όμως, η ΕΕ συνέδεσε τη χρηματοδότηση με συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις, η κυβέρνηση κινήθηκε γρήγορα. Τον Μάρτιο, η Ευρωπαία επίτροπος αρμόδια για τη Διεύρυνση, Μάρτα Κος, απέστειλε επιστολή στο ουκρανικό κοινοβούλιο, ζητώντας την ψήφιση 11 μεταρρυθμίσεων που συνδέονταν με την εκταμίευση έως και 4 δισ. ευρώ από ευρωπαϊκά κονδύλια υπό όρους. Κατά την επόμενη συνεδρίασή του, το κοινοβούλιο ενέκρινε αρκετά από τα μέτρα, ξεκλειδώνοντας χρηματοδότηση ύψους 875 εκατ. ευρώ.

 

Οι μεταρρυθμίσεις σπάνια είναι εύκολες και σε πολλές περιπτώσεις είναι εξαιρετικά δύσκολες. Ωστόσο, η μακροπρόθεσμη ελευθερία και ευημερία της Ουκρανίας μπορεί να διασφαλιστεί μόνο μέσω της ένταξής της στην ΕΕ, και η ένταξη μπορεί να επιτευχθεί μόνο με μεγαλύτερη πρόοδο στις μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για την προσχώρηση στο ευρωπαϊκό μπλοκ.

 

 

Η βραχυπρόθεσμη δυσκολία υλοποίησης των μεταρρυθμίσεων θα πρέπει να σταθμιστεί έναντι των μακροπρόθεσμων οφελών για τους Ουκρανούς. Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος αυτών των οφελών, αρκεί να εξετάσει κανείς την εμπειρία μιας άλλης μετακομμουνιστικής χώρας που προχώρησε σε μεταρρυθμίσεις και εντάχθηκε στην ΕΕ.

 

Η Λετονία υπέβαλε αίτηση ένταξης στην ΕΕ το 1995 και έγινε μέλος το 2004. Σύμφωνα με τους Δείκτες Ελευθερίας και Ευημερίας του Atlantic Council, η Λετονία βελτίωσε τη βαθμολογία της στους τομείς της γραφειοκρατίας και της διαφθοράς κατά 12 μονάδες κατά τη διάρκεια της περιόδου των ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Η αντίστοιχη βαθμολογία της Ουκρανίας αυξήθηκε κατά μόλις τρεις μονάδες την ίδια περίοδο.

 

Αξίζει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι η Ουκρανία σημείωσε σημαντική βελτίωση μετά την επανάσταση του Μαϊντάν το 2014, γεγονός που αποτυπώνει τη σύνδεση μεταξύ της στροφής της χώρας προς τη Δύση και της ενίσχυσης του κράτους δικαίου. Παρ' όλα αυτά, στους δείκτες δικαστικής ανεξαρτησίας και αποτελεσματικότητας, η βαθμολογία της Λετονίας παραμένει υπερδιπλάσια εκείνης της Ουκρανίας εδώ και 15 χρόνια.

 

Όπως υπογράμμισε ο Γκοροντνιτσένκο στο δοκίμιό του, η Ουκρανία θα χρειαστεί να συγκλίνει σε μεγάλο βαθμό με τα νομικά και οικονομικά πρότυπα της ΕΕ προτού μπορέσει να ενταχθεί στην Ένωση. Όμως, όπως δείχνει η εμπειρία της Λετονίας και άλλων μετακομμουνιστικών χωρών, οι θεαματικές βελτιώσεις στην πρόσβαση στις αγορές, στις υποδομές και στις επενδύσεις μεταφράζονται σε πραγματική ευημερία. Το 1995, η Ουκρανία και η Λετονία είχαν σχεδόν πανομοιότυπες βαθμολογίες ως προς το εισόδημα στους σχετικούς δείκτες. Σήμερα, η βαθμολογία της Λετονίας είναι σχεδόν 25% υψηλότερη.

 

 

Η κοινωνία των πολιτών διαδραμάτισε κρίσιμο ρόλο στην ένταξη της Λετονίας στην ΕΕ και δεν ήταν μόνο η Ευρωπαϊκή Ένωση που τη στήριξε. Οι Ηνωμένες Πολιτείες συνέβαλαν επίσης στην προσπάθεια. Η Ουκρανία βρίσκεται σήμερα σε ένα αντίστοιχο ιστορικό σταυροδρόμι, όμως η αμερικανική χρηματοδότηση προς ανεξάρτητους θεσμούς που στηρίζουν την κοινωνία των πολιτών έχει μειωθεί στο μισό. Οι αμερικανικές χρηματοδοτήσεις για τους ουκρανικούς θεσμούς κατά της διαφθοράς, τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης μειώθηκαν από 109 εκατ. δολάρια το 2024 σε 54 εκατ. δολάρια το 2025.

 

Τα ουκρανικά μέσα ενημέρωσης ήταν εκείνα που εκτέθηκαν περισσότερο. Το 35% των ειδησεογραφικών οργανισμών αντλούσε πάνω από τα τρία τέταρτα του προϋπολογισμού του από αμερικανικές επιχορηγήσεις. Η ουκρανική υπηρεσία του Radio Free Europe/Radio Liberty, Radio Svoboda, η οποία παρείχε μια σημαντική και αξιόπιστη φωνή σε ένα μιντιακό περιβάλλον που συχνά κατακλύζεται από ρωσική παραπληροφόρηση, υπέστη περικοπές.

Σε έρευνα του Ινστιτούτου Μαζικής Ενημέρωσης της Ουκρανίας τον Ιανουάριο του 2025, το 8% των ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης δήλωνε ότι λειτουργούσε σε καθεστώς επιβίωσης. Σε νέα έρευνα τον Μάιο του 2025, το ποσοστό είχε αυξηθεί στο 29%.

 

 

www.worldenergynews.gr