Μπαράζ επιθέσεων με drones εναντίον εμπορικών πλοίων στη Μαύρη Θάλασσα, κοντά στις ακτές της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας, προκαλεί αυξανόμενη ανησυχία στους κόλπους του ΝΑΤΟ. Τουλάχιστον επτά φορτηγά και δεξαμενόπλοια έχουν βρεθεί στο στόχαστρο μέσα στον Οκτώβριο, με αποτέλεσμα να καταγραφούν ανθρώπινες απώλειες και να αγνοούνται δεκάδες ναυτικοί, ενώ εντείνεται ο φόβος για επέκταση των συνεπειών του πολέμου στην Ουκρανία σε χώρες της Συμμαχίας.
Τα πλήγματα σημειώθηκαν στις Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες (ΑΟΖ) των δύο κρατών-μελών του ΝΑΤΟ, θέτοντας σε κίνδυνο τις εμπορικές μεταφορές και τις θαλάσσιες διαδρομές που χρησιμοποιούνται για τη διακίνηση σιτηρών και άλλων προϊόντων. Η αλληλουχία των περιστατικών αναζωπυρώνει παράλληλα τη συζήτηση για το κατά πόσο οι υφιστάμενες νατοϊκές δεσμεύσεις συλλογικής άμυνας καλύπτουν τέτοιου είδους επιθέσεις.
Οι τελευταίες επιθέσεις και το ερώτημα της ευθύνης
Η Ρωσία πλήττει επανειλημμένα από την έναρξη του πολέμου τα ουκρανικά λιμάνια στη Μαύρη Θάλασσα και στον Δούναβη, περιορίζοντας τις δυνατότητες του Κιέβου να εξάγει τα αγροτικά προϊόντα του. Ως αποτέλεσμα, η Ουκρανία έχει στραφεί σε εναλλακτικές διαδρομές προς τις αγορές της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής. Την ίδια στιγμή, έχουν καταγραφεί παραβιάσεις του ρουμανικού εναέριου χώρου από ρωσικά και ουκρανικά drones.
Τα πιο πρόσφατα περιστατικά αφορούν δύο πλοία που τυλίχθηκαν στις φλόγες την Τετάρτη και την Πέμπτη, με το ένα να πλήττεται στα χωρικά ύδατα της Ρουμανίας. Ο πρόεδρος της χώρας, Νικουσόρ Νταν, δήλωσε στις Βρυξέλλες ότι τα πλοία χτυπήθηκαν από δύο drones, χωρίς να αποδώσει επισήμως την ευθύνη σε συγκεκριμένη πλευρά. «Το ρουμανικό κράτος θα αντιδράσει», προειδοποίησε.
Από την πλευρά του, ο πρωθυπουργός της Βουλγαρίας Ρούμεν Ράντεφ υποστήριξε στο Κοινοβούλιο ότι δεν θα είχε λογική η Ουκρανία να επιτίθεται σε δικά της πλοία και πληρώματα, καθώς οι συνέπειες των επιθέσεων ευνοούν τη Ρωσία. Παραδέχθηκε, ωστόσο, ότι δεν υπάρχουν αποδείξεις που να τεκμηριώνουν αυτόν τον ισχυρισμό.
Το χρονικό των πληγμάτων
Την Πέμπτη, το «Wine Trader», δεξαμενόπλοιο μεταφοράς χημικών με σημαία Αγίου Μαρίνου, δέχθηκε επίθεση με drone ενώ εκτελούσε δρομολόγιο από την Τυνησία προς τη Ρουμανία και τυλίχθηκε στις φλόγες. Πέντε μέλη του πληρώματος διασώθηκαν, ενώ επτά εξακολουθούν να αγνοούνται.
Μία ημέρα νωρίτερα, το «Yara J», δεξαμενόπλοιο μεταφοράς χημικών και πετρελαίου με σημαία Κομορών, επλήγη επίσης από drone και εκδηλώθηκε πυρκαγιά στο πλοίο, το οποίο κατευθυνόταν από την Τουρκία προς τη Ρουμανία. Ο ασκών καθήκοντα υπουργού Άμυνας της Ρουμανίας, Ράντου Μιρούτσα, ανακοίνωσε ότι οι αρμόδιες αρχές διερευνούν το περιστατικό.
Την Τρίτη, δύο ακόμη πλοία δέχθηκαν επιθέσεις στα ανοικτά των βουλγαρικών ακτών. Το πλήρωμα του «Chelsea 3», το οποίο διαχειρίζεται ουκρανική εταιρεία και φέρει σημαία Μάλτας, απομακρύνθηκε με ασφάλεια και τα 15 μέλη του διασώθηκαν. Αντίθετα, 11 ναυτικοί του «HS Dignity», με σημαία Γουινέας-Μπισάου, παραμένουν αγνοούμενοι. Σύμφωνα με το πλήρωμα του «Chelsea 3», τρία εναέρια drones έπληξαν το κατάστρωμα και το κύτος του πλοίου.
Νωρίτερα μέσα στον μήνα, θαλάσσια και εναέρια drones είχαν επιτεθεί σε δύο ακόμη εμπορικά πλοία στην ΑΟΖ της Βουλγαρίας. Πλοίο με σημαία Τόγκο βυθίστηκε, χωρίς να έχουν εντοπιστεί οι 12 ναυτικοί που φέρονταν να επιβαίνουν σε αυτό. Σε άλλο περιστατικό, βουλγαρικό πλοίο διέσωσε 18 μέλη πληρώματος από σκάφος με σημαία Παλάου, το οποίο είχε υποστεί ζημιές.
Μία ημέρα νωρίτερα, φορτηγό πλοίο τουρκικών συμφερόντων που μετέφερε καλαμπόκι τυλίχθηκε στις φλόγες έπειτα από επίθεση με drone και στη συνέχεια βυθίστηκε στα ανοικτά των ρουμανικών ακτών. Δύο άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους και 11 μέλη του πληρώματος διασώθηκαν.
Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι απέδωσε την επίθεση σε δύο ρωσικά drones, χαρακτηρίζοντάς την «φρικτή επίθεση» εναντίον πολιτικού πλοίου σε διεθνή ύδατα. Η πρέσβειρα της Ρωσίας στη Σόφια δήλωσε ότι δεν είχε λάβει ενημέρωση από το ρωσικό υπουργείο Άμυνας.
Πού βρίσκονται τα όρια του άρθρου 5
Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, ανακοίνωσε μέσω της πλατφόρμας X ότι συναντήθηκε με τους ηγέτες της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας, με αντικείμενο την ασφάλεια στη Μαύρη Θάλασσα και τις πρόσφατες επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων.
Όπως ανέφερε, η Συμμαχία έχει ενισχύσει τη στρατιωτική της παρουσία στην ανατολική πτέρυγα και έχει διευρύνει τις δυνατότητες αντιμετώπισης drones. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι το ΝΑΤΟ θα συνεχίσει να συνεργάζεται με τους συμμάχους της περιοχής και θα προσαρμόζει, όπου κρίνεται απαραίτητο, τα μέτρα αποτροπής και άμυνας.
Το κρίσιμο ερώτημα αφορά την εφαρμογή του άρθρου 5 της Συνθήκης του ΝΑΤΟ, το οποίο κατοχυρώνει την αρχή της συλλογικής άμυνας, σύμφωνα με την οποία επίθεση εναντίον ενός συμμάχου θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Ωστόσο, η γεωγραφική θέση των πρόσφατων περιστατικών δημιουργεί νομικά και επιχειρησιακά ερωτήματα.
Ο Ρουμάνος αναλυτής αμυντικών θεμάτων Ράντου Τούντορ επισήμανε ότι δεν είναι σαφές αν οι επιθέσεις εντός των ΑΟΖ των κρατών-μελών μπορούν να αποτελέσουν βάση για ενεργοποίηση του άρθρου 5. Όπως ανέφερε, το ζήτημα παραμένει αντικείμενο συζήτησης και η μέχρι τώρα αντιμετώπιση των περιστατικών εγείρει ερωτήματα για τα όρια της νατοϊκής αντίδρασης.
Ο ίδιος εκτίμησε ότι η Συμμαχία έχει καθυστερήσει να αντιδράσει στην κλιμάκωση των περιστατικών στη Μαύρη Θάλασσα, προειδοποιώντας ότι η Ρωσία πλησιάζει ολοένα περισσότερο στα σύνορα του ΝΑΤΟ. «Τα λόγια δεν αρκούν», τόνισε.
Η απειλή για τις υποδομές και τα σχέδια θαλάσσιας συνοδείας
Οι επιθέσεις του Οκτωβρίου εντάσσονται σε μια ευρύτερη ακολουθία περιστατικών με drones που έχουν προκαλέσει ανησυχία στη Ρουμανία και σε άλλα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ. Τα περισσότερα περιστατικά παραβίασης του εναέριου χώρου αποδίδονται σε ρωσικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη, αν και έχουν καταγραφεί και διελεύσεις ουκρανικών drones πέρα από τα σύνορα.
Τον Αύγουστο, η Ρουμανία απογείωσε δύο μαχητικά F-16 με αποστολή την καταστροφή θαλάσσιου drone, το οποίο φέρεται να μετέφερε εκρηκτικά και είχε εντοπιστεί κοντά σε σημαντική εγκατάσταση εξόρυξης φυσικού αερίου στη Μαύρη Θάλασσα. Ο Μιρούτσα δήλωσε ότι η απόφαση ελήφθη για την προστασία των εκατοντάδων εργαζομένων στην εγκατάσταση.
Πηγή από τον αμυντικό τομέα της Ρουμανίας, την οποία επικαλείται το Associated Press, εκτίμησε ότι οι επιθέσεις αποσκοπούν στην πρόκληση οικονομικής ζημίας στην Ουκρανία και όχι στην άμεση στοχοποίηση της Ρουμανίας.
Η ίδια πηγή ανέφερε ότι η Τουρκία εξετάζει το ενδεχόμενο σύγκλησης των παράκτιων χωρών της Μαύρης Θάλασσας, προκειμένου να συζητήσουν τη συνοδεία εμπορικών νηοπομπών μέσω ενός στρατιωτικά προστατευμένου θαλάσσιου διαδρόμου. Μια τέτοια πρωτοβουλία, ωστόσο, θα συνεπαγόταν σημαντικούς κινδύνους για τα πολεμικά πλοία που θα αναλάμβαναν την προστασία των εμπορικών σκαφών.
Όπως επισήμανε η ίδια πηγή, τα ρουμανικά πλοία δεν διαθέτουν συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας ικανά να τα προστατεύσουν από drones, γεγονός που περιπλέκει τον σχεδιασμό μιας αποστολής συνοδείας. Επιπλέον, η διεθνής ιδιοκτησία των εμπορικών πλοίων και η χρήση διαφορετικών σημαιών καθιστούν δυσκολότερη την οργάνωση μιας τέτοιας επιχείρησης.
Τον Ιούλιο, η Ρουμανία, η Βουλγαρία και η Τουρκία διεύρυναν τη συμφωνία της Ομάδας Εργασίας Αντιμετώπισης Ναρκών στη Μαύρη Θάλασσα, προβλέποντας μεταξύ άλλων την επέκταση αποστολών για την προστασία κρίσιμων υποθαλάσσιων υποδομών. Η συμφωνία περιλαμβάνει επίσης πρόβλεψη για μόνιμη ναυτική παρουσία στην ΑΟΖ της Ρουμανίας.
Παράλληλα, η Βουλγαρία σχεδιάζει να ενταχθεί έως το τέλος Οκτωβρίου στο πρόγραμμα Drone Edge του ΝΑΤΟ, το οποίο ξεκίνησε τον Ιούλιο και στο οποίο συμμετέχει ήδη η Ρουμανία. Η πρωτοβουλία προβλέπει επενδύσεις άνω των 40 δισ. δολαρίων μέσα στην επόμενη πενταετία για την ανάπτυξη δυνατοτήτων αντιμετώπισης μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Αυξάνεται το κόστος ασφάλισης των θαλάσσιων μεταφορών
Πέρα από τους στρατιωτικούς κινδύνους, τα επαναλαμβανόμενα πλήγματα επιβαρύνουν και την οικονομία των θαλάσσιων μεταφορών. Ο Τσέζαρ Γκεόργκε, ιδρυτής της συμβουλευτικής εταιρείας σιτηρών Agricolumn, δήλωσε στο Associated Press ότι η βασική ανησυχία αφορά την άνοδο του κόστους ασφάλισης για τα πλοία που κινούνται στην ευρύτερη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας.
Όπως εξήγησε, τα πλοία που κατευθύνονται προς την Κωνστάντζα μέσω του Βοσπόρου και της ευρύτερης περιοχής αναμένεται να αντιμετωπίσουν υψηλότερα ασφάλιστρα, καθώς αυξάνεται η εκτίμηση κινδύνου από τις ασφαλιστικές εταιρείες.
Ο ίδιος εξέφρασε ιδιαίτερη ανησυχία για το ενδεχόμενο σοβαρού περιστατικού μέσα ή κοντά στο λιμάνι της Κωνστάντζας. Τον Ιούνιο, ουκρανικό θαλάσσιο drone εξερράγη εντός του λιμανιού, ενώ άλλα τρία εξερράγησαν σε κοντινή απόσταση.
Η επανάληψη τέτοιων συμβάντων εντείνει την αβεβαιότητα για την ασφάλεια των εμπορικών διαδρομών, αυξάνει το κόστος μεταφοράς και ενισχύει τις πιέσεις για συντονισμένη αντίδραση των παράκτιων χωρών και του ΝΑΤΟ.
www.worldenergynews.gr
