Μια νέα μελέτη προειδοποιεί ότι εάν οι φορείς εκμετάλλευσης δορυφόρων χάσουν ξαφνικά τον έλεγχο κατά τη διάρκεια μιας μεγάλης διαταραχής, μια καταστροφική σύγκρουση σε τροχιά θα μπορούσε να συμβεί σε μόλις 2,8 ημέρες.
Οι ηλιακές καταιγίδες
Μια μεγάλη ηλιακή καταιγίδα δεν χρειάζεται να διαλύσει άμεσα τους δορυφόρους για να δημιουργήσει μια κρίση σε τροχιά. Μπορεί να χρειαστεί μόνο να διακόψει την παρακολούθηση, τις εντολές και τους ελιγμούς αποφυγής που διατηρούν υπό έλεγχο το σημερινό γεμάτο δορυφορικό περιβάλλον.
Μια νέα εργασία με επικεφαλής τη Sarah Thiele, η οποία ξεκίνησε την εργασία ως διδακτορική φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας και τώρα εργάζεται στο Πρίνστον, επιχειρεί να μετρήσει πόσο εύθραυστο έχει γίνει αυτό το σύστημα. Η μελέτη εισάγει μια μέτρηση που ονομάζεται Ρολόι Σύγκρουσης και Σημαντικής Βλάβης (CRASH), η οποία εκτιμά πόσο χρόνο θα μπορούσε να χρειαστεί για να συμβεί μια σοβαρή σύγκρουση εάν οι δορυφόροι δεν μπορούσαν πλέον να ελιχθούν ή εάν οι χειριστές έχαναν την αξιόπιστη επίγνωση του πού βρίσκονταν τα αντικείμενα.
Το αποτέλεσμα είναι ανησυχητικό. Χρησιμοποιώντας δεδομένα καταλόγου δορυφόρων από τον Ιούνιο του 2025, οι ερευνητές υπολόγισαν ότι εάν οι χειριστές έχαναν την ικανότητα να στέλνουν εντολές για ελιγμούς αποφυγής, μια καταστροφική σύγκρουση θα μπορούσε να συμβεί σε περίπου 2,8 ημέρες. Μια ευρύτερη εκδοχή του Ρολόι CRASH, βασισμένη σε όλες τις αλληλεπιδράσεις των διαστημικών αντικειμένων, ήταν 5,5 ημέρες. Το 2018, πριν από την ταχεία επέκταση των μεγάλων αστερισμών, αυτή η τιμή ήταν 164 ημέρες.
Οι ηλιακές καταιγίδες ως συστημική απειλή
Οι δορυφόροι σε χαμηλή τροχιά της Γης δεν κινούνται απλώς κατά μήκος σταθερών διαδρομών. Εξαρτώνται από την παρακολούθηση των σταθμών, τις ενημερώσεις παρακολούθησης και τους ελιγμούς αποφυγής συγκρούσεων. Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη εξαμηνιαία έκθεση της SpaceX που αναφέρεται στη μελέτη, οι δορυφόροι Starlink πραγματοποίησαν 144.404 ελιγμούς αποφυγής σύγκρουσης μεταξύ 1ης Δεκεμβρίου 2024 και 31ης Μαΐου 2025. Αυτό αντιστοιχεί κατά μέσο όρο σε 41 ελιγμούς ανά δορυφόρο ετησίως ή σε έναν ελιγμό αποφυγής κάθε 1,8 λεπτά σε όλο το δίκτυο Starlink.
Κατά τη διάρκεια μιας μεγάλης ηλιακής καταιγίδας, αυτό το προσεκτικά διαχειριζόμενο σύστημα μπορεί να γίνει πιο δύσκολο να ελεγχθεί. Οι ηλιακές καταιγίδες θερμαίνουν την ανώτερη ατμόσφαιρα της Γης, προκαλώντας την επέκτασή της. Αυτό αυξάνει την αντίσταση στους δορυφόρους, απομακρύνει τα διαστημόπλοια από τις προβλεπόμενες διαδρομές, αναγκάζει τους χειριστές να χρησιμοποιούν καύσιμα για να διατηρήσουν το υψόμετρο και καθιστά τις προβλέψεις τροχιάς λιγότερο αξιόπιστες.
Η «Καταιγίδα Gannon» του Μαΐου 2024 έδειξε πόσο ανατρεπτικό μπορεί να είναι αυτό. Σχεδόν οι μισοί από όλους τους ενεργούς δορυφόρους σε χαμηλή τροχιά της Γης έκαναν ελιγμούς λόγω της αυξημένης ατμοσφαιρικής αντίστασης. Η μελέτη σημειώνει ότι η εκτεταμένη επανατοποθέτηση, σε συνδυασμό με την απρόβλεπτη αντίσταση, έκανε την αξιολόγηση της σύγκρουσης κατά τη διάρκεια και μετά την καταιγίδα πολύ πιο δύσκολη.
Ο κίνδυνος αυξάνεται εάν μια καταιγίδα διαταράξει επίσης την πλοήγηση, τις επικοινωνίες ή τον έλεγχο εδάφους. Σε αυτή την περίπτωση, οι δορυφόροι μπορεί να είναι πιο δύσκολο να εντοπιστούν ακριβώς καθώς καθίστανται λιγότερο ικανοί να ανταποκριθούν.
Γιατί μια σύγκρουση έχει σημασία
Το σύνδρομο Kessler είναι η πιο γνωστή εκδοχή αυτού του είδους καταστροφής, όπου οι καταρρακτώδεις συγκρούσεις γεμίζουν την τροχιά με συντρίμμια και τελικά καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη την ασφαλή εκτόξευση ή λειτουργία διαστημικών σκαφών. Αλλά αυτό το σενάριο ανεξέλεγκτης σύγκρουσης θα χρειαζόταν χρόνια ή δεκαετίες για να ξεδιπλωθεί πλήρως.
Για να επισημάνουν τον πολύ πιο άμεσο κίνδυνο, οι ερευνητές εισήγαγαν μια νέα μέτρηση που ονομάζεται Ρολόι Πραγματοποίησης Σύγκρουσης και Σημαντικής Βλάβης (CRASH), η οποία εκτιμά πόσο γρήγορα θα μπορούσε να γίνει δυνατή μια μεγάλη σύγκρουση που παράγει συντρίμμια εάν διαταραχθεί ο ενεργός έλεγχος και ο συντονισμός των δορυφόρων.
Ακόμα και μία σύγκρουση υψηλής ταχύτητας μπορεί να έχει διαρκείς συνέπειες. Μια σύγκρουση μεταξύ μεγάλων αντικειμένων μπορεί να δημιουργήσει χιλιάδες θραύσματα, το καθένα από τα οποία γίνεται ένας ακόμη κίνδυνος. Το σημερινό περιβάλλον των συντριμμιών εξακολουθεί να διαμορφώνεται από την αντιδορυφορική δοκιμή της Κίνας το 2007 που αφορούσε τον Fengyun 1C και τη σύγκρουση του 2009 μεταξύ του Iridium 33 και του Kosmos 2251.
Η νέα μελέτη διαπιστώνει ότι τα πυκνότερα μέρη των σημερινών δορυφορικών δικτύων είναι πλέον ιδιαίτερα ανησυχητικά. Το κύριο κέλυφος του Starlink, περίπου 550 χιλιόμετρα πάνω από τη Γη, φτάνει σε πυκνότητες μεγαλύτερες από μια τάξη μεγέθους από την κορυφή των εντοπισμένων συντριμμιών κοντά στα 800 χιλιόμετρα.
Μειούμενο περιθώριο σφάλματος
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι σε όλη τη χαμηλή τροχιά της Γης, οι κοντινές προσεγγίσεις εντός 1 χιλιομέτρου συμβαίνουν κάθε 36 δευτερόλεπτα. Οι συναντήσεις που αφορούν τουλάχιστον έναν δορυφόρο συμβαίνουν περίπου κάθε 41 δευτερόλεπτα, ενώ εκείνες που αφορούν τον Starlink και ένα άλλο διαστημικό αντικείμενο συμβαίνουν περίπου κάθε 47 δευτερόλεπτα.
Μια κοντινή προσέγγιση δεν είναι το ίδιο με μια σύγκρουση. Οι χειριστές ζυγίζουν την απόσταση, την αβεβαιότητα, το μέγεθος του αντικειμένου και την πιθανότητα σύγκρουσης πριν αποφασίσουν εάν θα μετακινήσουν έναν δορυφόρο. Ωστόσο, η συχνότητα αυτών των συναντήσεων δείχνει πόσο εξαρτημένη έχει γίνει η τροχιά από τον γρήγορο, ακριβή και συντονισμένο έλεγχο.
Μεγάλοι ηλιακοί πλανήτες
Οι καταιγίδες είναι σπάνιες, αλλά δεν είναι υποθετικές. Η καταιγίδα Gannon του Μαΐου 2024 ήταν η ισχυρότερη γεωμαγνητική καταιγίδα εδώ και δεκαετίες. Το Γεγονός Carrington του Σεπτεμβρίου 1859 ήταν τουλάχιστον διπλάσια ένταση, σύμφωνα με την εφημερίδα, και περιελάμβανε δύο ισχυρές καταιγίδες μέσα σε λίγες ημέρες.
Εάν μια καταιγίδα κλίμακας Carrington συνέβαινε σήμερα, θα έπληττε έναν κόσμο που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε δορυφόρους για επικοινωνίες, χρονομέτρηση, παρατήρηση της Γης, πρόγνωση καιρού, στρατιωτικές επιχειρήσεις, αντιμετώπιση καταστροφών, χρηματοδότηση και πλοήγηση. Θα έπληττε επίσης ένα τροχιακό περιβάλλον πολύ πιο γεμάτο από ό,τι ήταν πριν από μια δεκαετία.
Πέρα από τον κίνδυνο σύγκρουσης, οι μεγάλοι αστερισμοί συμβάλλουν επίσης σε συντρίμμια, κινδύνους επανεισόδου, παρεμβολές στην αστρονομία και ατμοσφαιρική ρύπανση.
Η μελέτη δεν ζητά την εξάλειψη των δορυφόρων, αλλά υπογραμμίζει μια κρίσιμη ευπάθεια. Η χαμηλή τροχιά της Γης βασίζεται πλέον σε συνεχή, ακριβή έλεγχο και, εάν αυτός ο έλεγχος διαταραχθεί, το χρονικό περιθώριο για την αποτροπή μιας μεγάλης σύγκρουσης θα μπορούσε να είναι μόνο λίγες ημέρες.
www.worldenergynews.gr
