Όσιος Συμεών ο Στυλίτης - 1η Σεπτεμβρίου: Γιατί οι έγκυες φοβούνταν τον Αϊ-Συμιό και τα σημάδια στα παιδιά

Λιπὼν Συμεὼν τὴν ἐπὶ στύλου βάσιν,
Τὴν ἐγγὺς εὗρε τοῦ Θεοῦ Λόγου στάσιν.
Ὑψιβάτης Συμεὼν Σεπτεμβρίου ἔκθανε πρώτῃ.

Έζησε στα μέσα του 5ου αιώνα μ.Χ., επί αυτοκράτορας Λέοντος του Μεγάλου και Πατριάρχου Αντιοχείας Μαρτυρίου. Ο Συμεών γεννήθηκε στο χωριό Σισάν της Κιλικίας το 389 μ.Χ., από γονείς βοσκούς. Βοσκός ήταν και αυτός στα νεανικά του χρόνια. Από μικρός ήταν αφοσιωμένος με όλη του την ψυχή στα θεία. Τόσο θερμές ήταν οι προσευχές του προς το Θεό, ώστε πολλές φορές λουζόταν από δάκρυα. Κάποια μέρα, του έκαναν μεγάλη εντύπωση τα λόγια του Χριστού, «μακάριοι οἱ πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσονται. Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται» (Ματθαίου, ε' 4,8). Δηλαδή, μακάριοι είναι εκείνοι που πενθούν για τις αμαρτίες τους και για το κακό που επικρατεί στον κόσμο, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν από το Θεό. Μακάριοι, επίσης, είναι εκείνοι που έχουν την καρδιά τους καθαρή από κάθε μολυσμό αμαρτίας, διότι αυτοί θα δουν το Θεό. Ποθώντας, λοιπόν, και ο Συμεών να κάνει τέτοια ζωή, πήγε κοντά στον όσιο Ηλιόδωρο, όπου έμεινε 10 χρόνια, και έγινε μοναχός. Επιθυμώντας, όμως, περισσότερη ησυχαστική ζωή, αποσύρθηκε σε ένα κελί στο χωριό Τελανισό, όπου ασκήτεψε τρία χρόνια. Η φήμη της αγίας του ζωής έκανε να συρρέουν πλήθη λάου κοντά του. Αλλά ο Συμεών, αποφεύγοντας την ακατάπαυστη εκείνη κοινωνικότητα και θέλοντας ακόμα περισσότερη ασκητική ζωή, εγκαταστάθηκε επάνω σ' ένα στυλό 36 πήχεων! Με τον ιδιόρρυθμο αυτό τρόπο ασκήτεψε 37 χρόνια. Αλλά και με τη χάρη του Θεού έκανε τελικά τη ζωή που επιθυμούσε και που μακαρίζει ο Κύριος. Κοιμήθηκε το 459 μ.Χ. και κηδεύτηκε από τον πατριάρχη Αντιόχειας Μαρτύριο στη μεγάλη εκκλησία της Αντιόχειας.

Από τον ασκητή του στύλου στις λαϊκές δοξασίες για τις εγκύους και τα σημάδια των παιδιών

Η 1η Σεπτεμβρίου είναι η ημέρα κατά την οποία η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του Οσίου Συμεών του Στυλίτη, ενός από τους σημαντικότερους ασκητές των πρώτων χριστιανικών αιώνων. Η μορφή του συνδέθηκε με έναν ιδιαίτερο τρόπο άσκησης, καθώς ο Συμεών πέρασε μεγάλο μέρος της ζωής του επάνω σε έναν στύλο, αφιερωμένος στην προσευχή, την εγκράτεια και την πνευματική άσκηση.

Παράλληλα, όμως, γύρω από το όνομα του Αγίου δημιουργήθηκε με το πέρασμα των αιώνων ένας ολόκληρος κύκλος λαϊκών παραδόσεων και δοξασιών. Ιδιαίτερα γνωστή είναι η πεποίθηση ότι ο Άγιος Συμεών προστατεύει τις εγκύους και τα αγέννητα παιδιά, ενώ η παράδοση τον συνδέει με την εμφάνιση εκ γενετής σημαδιών στα παιδιά.

Ο Όσιος Συμεών ο Στυλίτης

Ο Συμεών γεννήθηκε το 389 μ.Χ. στο χωριό Σισάν της Κιλικίας, από γονείς βοσκούς. Και ο ίδιος ασχολήθηκε στα νεανικά του χρόνια με τη βοσκή. Από μικρός, όμως, έδειξε ιδιαίτερη αφοσίωση στη χριστιανική πίστη και στην προσευχή.

Ιδιαίτερη εντύπωση του προκάλεσαν τα λόγια του Χριστού από το Ευαγγέλιο του Ματθαίου:

«Μακάριοι οἱ πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσονται. Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται.»

Τα λόγια αυτά έγιναν για τον Συμεών οδηγός ζωής. Αναζητώντας μια ζωή αφιερωμένη στον Θεό, πήγε κοντά στον Όσιο Ηλιόδωρο, όπου παρέμεινε για δέκα χρόνια και έγινε μοναχός. Αργότερα αποσύρθηκε σε κελί στο χωριό Τελανισό, όπου ασκήτεψε για τρία χρόνια.

Η φήμη της αγίας ζωής του προσέλκυσε πλήθος ανθρώπων που αναζητούσαν τη συμβουλή και την πνευματική του καθοδήγηση. Ο Συμεών, όμως, επιθυμώντας μεγαλύτερη ησυχία και απομόνωση, επέλεξε έναν ακόμη πιο αυστηρό τρόπο άσκησης.

Ο στύλος και η ζωή της αδιάκοπης άσκησης

Ο Συμεών εγκαταστάθηκε επάνω σε έναν στύλο ύψους 36 πήχεων και παρέμεινε εκεί για περίπου 37 χρόνια. Για τον λόγο αυτό έμεινε στην εκκλησιαστική ιστορία ως Όσιος Συμεών ο Στυλίτης.

Ο στύλος έγινε το χαρακτηριστικό γνώρισμα της ζωής του και ταυτόχρονα το σύμβολο της αδιάκοπης προσπάθειάς του να στραφεί προς τον Θεό. Η ασκητική του ζωή χαρακτηριζόταν από προσευχή, εγκράτεια, υπομονή και απομάκρυνση από τις κοσμικές απολαύσεις.

Το απολυτίκιό του τον παρουσιάζει χαρακτηριστικά ως «στήλην θεόγραφον» των αρετών, ενώ το δεύτερο απολυτίκιο τον χαρακτηρίζει «Ὑπομονῆς στύλον», αναδεικνύοντας την υπομονή ως ένα από τα βασικά γνωρίσματα της πνευματικής του πορείας.

Ο Όσιος Συμεών κοιμήθηκε το 459 μ.Χ. και κηδεύτηκε από τον Πατριάρχη Αντιοχείας Μαρτύριο στη μεγάλη εκκλησία της Αντιόχειας.

Η 1η Σεπτεμβρίου και ο Αϊ-Συμιός

Η μνήμη του Οσίου Συμεών του Στυλίτη τιμάται την 1η Σεπτεμβρίου, ημέρα που συμπίπτει με την αρχή της Ινδίκτου, δηλαδή την εκκλησιαστική αρχή του νέου έτους. Έτσι, η ημέρα απέκτησε ιδιαίτερη σημασία και στη λαϊκή παράδοση.

Το όνομα του Συμεών, μέσα από την προφορική παράδοση και την παρετυμολογία, συνδέθηκε ηχητικά με λέξεις όπως «σημάδι», «σημειώνω» και «συμμορφώνω». Από αυτή τη γλωσσική συσχέτιση δημιουργήθηκαν δοξασίες που έφεραν τον Άγιο κοντά στις εγκύους και στα αγέννητα παιδιά.

Έτσι, ο εκκλησιαστικός εορτασμός του Αγίου Συμεών συνδέθηκε σε αρκετές περιοχές με την αντίληψη ότι η ημέρα του πρέπει να τηρείται ιδιαίτερα από τις εγκύους.

Ο Αϊ-Συμιός και τα σημάδια στα παιδιά

Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, ο Άγιος Συμεών θεωρήθηκε προστάτης, αλλά ταυτόχρονα και «τιμωρός», των εγκύων και των εμβρύων. Πίστευαν ότι αν μια έγκυος δεν σεβαστεί την ημέρα του Αγίου και ασχοληθεί με ορισμένες εργασίες, το παιδί μπορεί να γεννηθεί με κάποιο εκ γενετής σημάδι, όπως μια ελιά ή ένα αιμαγγείωμα.

Η δοξασία αυτή δεν αποτελεί διδασκαλία της Ορθόδοξης Εκκλησίας, αλλά χαρακτηριστικό παράδειγμα λαϊκής παράδοσης, όπου το όνομα ενός Αγίου, οι θρησκευτικές αντιλήψεις και οι παλαιότερες προλήψεις συνυφαίνονται μεταξύ τους.

Τα έθιμα των εγκύων

Στις περιοχές όπου διατηρήθηκε η σχετική παράδοση, οι έγκυες γυναίκες απέφευγαν κατά την ημέρα του Αϊ-Συμιού κάθε εργασία που θεωρούνταν επικίνδυνη ή «σημαδιακή».

Αποχή από τις εργασίες

Η έγκυος όφειλε να απέχει από τις οικιακές και αγροτικές εργασίες και να αφιερώσει την ημέρα στην ανάπαυση. Η αργία θεωρούνταν τρόπος σεβασμού προς τον Άγιο και προστασίας του παιδιού που κυοφορούσε.

Η απαγόρευση των κοπτικών εργαλείων

Ιδιαίτερη σημασία είχε η αποφυγή μαχαιριού, ψαλιδιού, τσεκουριού ή βελόνας. Σύμφωνα με τη δοξασία, αν η έγκυος έκοβε κάτι, υπήρχε ο φόβος ότι θα «κοπεί» και το παιδί και θα γεννηθεί σημαδεμένο.

Το άγγιγμα και το «σημάδι»

Ακόμη και το άγγιγμα του σώματος θεωρούνταν σημαντικό. Αν η γυναίκα τρομαζόταν ή άγγιζε κάτι και στη συνέχεια άγγιζε το πρόσωπο ή κάποιο άλλο μέρος του σώματός της, πίστευαν ότι το σημάδι μπορούσε να εμφανιστεί στο αντίστοιχο σημείο του παιδιού.

Η αντίληψη αυτή αντανακλά μια ευρύτερη παλαιότερη λαϊκή πεποίθηση, σύμφωνα με την οποία οι πράξεις, οι εικόνες και οι κινήσεις της εγκύου μπορούσαν να επηρεάσουν το αγέννητο παιδί.

Πώς «λύνεται» το σημάδι σύμφωνα με την παράδοση

Η λαϊκή παράδοση δεν περιοριζόταν μόνο στην πρόληψη. Είχε δημιουργήσει και τρόπους με τους οποίους θεωρούσε ότι μπορούσε να αποτραπεί ή να περιοριστεί το υποτιθέμενο κακό.

Αν μια έγκυος έκανε κατά λάθος κάποια απαγορευμένη εργασία, σε ορισμένες περιοχές υπήρχε η συνήθεια να αγγίζει κρυφά την πλάτη ή τα οπίσθιά της. Έτσι, πίστευαν ότι, εάν τελικά εμφανιζόταν σημάδι στο παιδί, αυτό θα βρισκόταν σε σημείο που δεν θα ήταν εύκολα ορατό.

Μετά τη γέννηση, εάν το παιδί είχε κάποιο σημάδι, η οικογένεια μπορούσε να προσφύγει στην Εκκλησία. Σύμφωνα με τη λαϊκή πρακτική, ο ιερέας διάβαζε το παιδί και γινόταν ειδική ευχή, με την ελπίδα ότι το σημάδι θα υποχωρούσε.

Δύο ημέρες που συνδέονται με τον Αϊ-Συμιό

Η παράδοση για τον Αϊ-Συμιό δεν περιορίζεται αποκλειστικά στην 1η Σεπτεμβρίου. Η πιο γνωστή ημέρα που συνδέεται με τα σχετικά έθιμα είναι η 3η Φεβρουαρίου, εορτή του Αγίου Συμεών του Θεοδόχου, την επομένη της Υπαπαντής.

Η ημέρα αυτή είναι γνωστή σε πολλές περιοχές ως τα «Συμόγιορτα». Σε ορισμένες περιοχές, όπως στη Θράκη, ως δεύτερη ημέρα που σχετίζεται με την παράδοση αναφέρεται και η 18η Δεκεμβρίου.

Έτσι, το όνομα του Συμεών απέκτησε στη λαϊκή συνείδηση περισσότερες από μία ημερολογιακές αφετηρίες, γύρω από τις οποίες συγκεντρώθηκαν παρόμοια έθιμα και απαγορεύσεις.

Από τον εκκλησιαστικό Άγιο στη λαϊκή παράδοση

Η περίπτωση του Αϊ-Συμιού παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, επειδή δείχνει πώς μια ιστορική και εκκλησιαστική μορφή μπορεί, μέσα στους αιώνες, να αποκτήσει και μια διαφορετική διάσταση στη λαϊκή παράδοση.

Ο Όσιος Συμεών ο Στυλίτης υπήρξε ένας ασκητής που αφιέρωσε τη ζωή του στην προσευχή, την εγκράτεια και την υπομονή. Η Εκκλησία τον τιμά για την αγιότητα και την πνευματική του άσκηση. Η λαϊκή παράδοση, όμως, συνέδεσε το όνομά του με την προστασία των εγκύων και με την εμφάνιση «σημαδιών» στα παιδιά, μέσα από μια παρετυμολογική σύνδεση του ονόματος Συμεών με την έννοια του σημαδιού.

Οι δοξασίες αυτές αποτελούν μέρος της ελληνικής λαϊκής παράδοσης και μας βοηθούν να κατανοήσουμε τον τρόπο με τον οποίο οι θρησκευτικές γιορτές ενσωματώθηκαν στην καθημερινή ζωή των παλαιότερων κοινωνιών. Παράλληλα, διαχωρίζονται από την επίσημη εκκλησιαστική διδασκαλία και από τη σύγχρονη ιατρική γνώση σχετικά με τα εκ γενετής σημάδια.

Η μνήμη του Αγίου Συμεών, επομένως, κινείται σε δύο διαφορετικά επίπεδα: από τη μία βρίσκεται η μορφή του μεγάλου ασκητή που έζησε επάνω στον στύλο και αποτελεί πρότυπο υπομονής και αφοσίωσης στον Θεό· από την άλλη, ο Αϊ-Συμιός της λαϊκής παράδοσης, γύρω από τον οποίο δημιουργήθηκε ένας πλούσιος κύκλος εθίμων, απαγορεύσεων και δοξασιών που πέρασαν από γενιά σε γενιά.

Λειτουργικά κείμενα

Ἀπολυτίκιον
Ἦχος δ’. Ταχὺ προκατάλαβε.
Ὡς στήλην θεόγραφον τῶν ἱερῶν ἀρετῶν, τοῦ βίου σου ἔλειπες τὰς ἀναβάσεις ἡμῖν, Συμεὼν παμμακάριστε· σὺ γὰρ ἐπὶ τοῦ στύλου ὡς πυρσὸς διαλάμπων, ἕλκεις ἡμᾶς χαμόθεν πρὸς ζωὴν οὐρανίαν, τὸν τρόπον τῆς εὐδρομίας φαίνων τοῖς ἔργοις σου.

Έτερον Ἀπολυτίκιον
Ἦχος α’.
Ὑπομονῆς στύλος γέγονας, ζηλώσας τοὺς προπάτορας Ὅσιε, τὸν Ἰὼβ ἐν τοῖς πάθεσι, τὸν Ἰωσὴφ ἐν τοῖς πειρασμοῖς, καὶ τὴν τῶν Ἀσωμάτων πολιτείαν, ὑπάρχων ἐν σώματι, Συμεὼν Πατὴρ ἡμῶν Ὅσιε, πρέσβευε Χριστῷ τῷ Θεῷ, σωθῆναι τὰς ψυχὰς ἡμῶν.

Κοντάκιον
Ἦχος β’. Αὐτόμελον.
Τὰ ἄνω ζητῶν, τοῖς κάτω συναπτόμενος, καὶ ἅρμα πυρός, τὸν στύλον ἐργασάμενος, δι᾽ αὐτοῦ συνόμιλος, τῶν Ἀγγέλων γέγονας Ὅσιε, σὺν αὐτοῖς Χριστῷ τῷ Θεῷ, πρεσβεύων ἀπαύστως ὑπὲρ πάντων ἡμῶν.

Ὁ Οἶκος
Τοῦ Συμεὼν τὸν ἄμεμπτον βίον, ποία γλῶσσα ἀνθρώπων ἐξαρκέσει ποτέ, πρὸς ἔπαινον ἐξηγήσασθαι; ὅμως ὑμνήσω Θεοῦ σοφία, τὰ τοῦ ἥρωος ἆθλα καὶ τοὺς ἀγῶνας, τοῦ ἐν τῇ γῇ ὡς φωστῆρος φανέντος τοῖς πᾶσι βροτοῖς, καὶ μεγάλως τῇ καρτερίᾳ τῷ χορῷ τῶν Ἀγγέλων ἐκλάμψαντος· σὺν τούτοις γὰρ ψάλλων ἀπαύστως Χριστῷ, πρεσβεύων οὐ παύει ὑπὲρ πάντων ἡμῶν.

Κάθισμα
Ἦχος πλ. δ’. Τὴν Σοφίαν καὶ Λόγον.
Ὑπερζέσας τῇ πίστει Πάτερ σοφέ, καὶ προσκαίρων ἁπάντων ὑπεριδών, Χριστῷ ἠκολούθησας, τῇ δυνάμει τοῦ Πνεύματος, ἐγκρατείᾳ τήξας, τὸ σῶμά σου Ὅσιε, οὐρανῶν τὴν δόξαν, ἀεὶ προορώμενος· ὅθεν καὶ ἐφεῦρες, πρὸς ἀνάβασιν θείαν, τοῦ στύλου τὴν κλίμακα, τῷ σῷ πόθῳ κατάλληλον, Συμεὼν ἱερώτατε. Πρέσβευε Χριστῷ τῶ Θεῷ, τῶν πταισμάτων ἄφεσιν δωρήσασθαι, τοῖς ἑορτάζουσι πόθω, τὴν ἁγίαν μνήμην σου.

Πηγή: Saint.gr

www.worldenergynews.gr