Atlantic Council: Ο πόλεμος στο Ιράν δημιουργεί νέους και μεγαλύτερους κινδύνους για την Τουρκία

Η Τουρκία έχει αντιμετωπίσει στο παρελθόν περιόδους περιφερειακής αστάθειας, ωστόσο ο πόλεμος στο Ιράν δημιουργεί πολύ μεγαλύτερους κινδύνους για την Άγκυρα σε σχέση με προηγούμενες συγκρούσεις, σύμφωνα με το Αtlantic Council.

 Παρά τις προσπάθειες της Τουρκίας να διαμεσολαβήσει πριν από την έναρξη των εχθροπραξιών, η χώρα φαίνεται να εμπλέκεται όλο και περισσότερο στον πόλεμο των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ εναντίον της Τεχεράνης.

 

Στις πρώτες της δηλώσεις, η Άγκυρα προσπάθησε να κρατήσει αποστάσεις από τη σύγκρουση, καταδικάζοντας τόσο τις επιθέσεις κατά του Ιράν όσο και τα ιρανικά πλήγματα εναντίον χωρών της περιοχής. Αξιοσημείωτο είναι ότι η Τουρκία δεν συμπεριλήφθηκε αρχικά στη μακρά λίστα χωρών που στοχοποιήθηκαν από τα αντίποινα της Τεχεράνης, παρότι φιλοξενεί αμερικανικές δυνάμεις στη βάση του Ιντσιρλίκ στη νότια Τουρκία. Τούρκοι αξιωματούχοι έσπευσαν να διευκρινίσουν ότι ο τουρκικός εναέριος χώρος και τα στρατιωτικά μέσα της χώρας δεν θα χρησιμοποιηθούν για επιθέσεις εναντίον του Ιράν.

 

Ωστόσο, στις 4 Μαρτίου δύο εξελίξεις διέλυσαν την εντύπωση ότι η Τουρκία μπορεί να μείνει εκτός της σύγκρουσης. Πρώτον, το ΝΑΤΟ κατέρριψε έναν ιρανικό βαλλιστικό πύραυλο που κατευθυνόταν προς τον τουρκικό εναέριο χώρο. Δεύτερον, κυκλοφόρησαν ευρέως πληροφορίες ότι η CIA εργάζεται για τον εξοπλισμό κουρδικών δυνάμεων με στόχο την υποκίνηση εξέγερσης στο Ιράν.

 

Δεν είναι σαφές ποιος ήταν ο στόχος του ιρανικού πυραύλου ή αν κατευθυνόταν πράγματι προς την Τουρκία ή προς άλλη περιοχή της ανατολικής Μεσογείου, όπως η Κύπρος. Ακόμη και αν επρόκειτο για λάθος, η Τουρκία αντιμετωπίζει με ιδιαίτερη αυστηρότητα τις παραβιάσεις του εναέριου χώρου της. Χαρακτηριστικό είναι το περιστατικό του Οκτωβρίου του 2015, όταν τουρκικά μαχητικά κατέρριψαν ρωσικό αεροσκάφος που είχε εισέλθει στον τουρκικό εναέριο χώρο κατά τη διάρκεια ρωσικών βομβαρδισμών στη Συρία.

 

Η αντίδραση της Άγκυρας στην παραβίαση από το Ιράν περιορίστηκε αρχικά σε διπλωματικό επίπεδο, με την κλήση του ιρανού πρέσβη στο υπουργείο Εξωτερικών και τηλεφωνική επικοινωνία μεταξύ των υπουργών Εξωτερικών των δύο χωρών. Παράλληλα, δημόσιες δηλώσεις τούρκων αξιωματούχων υπογράμμισαν τη δέσμευση της χώρας να προστατεύσει την κυριαρχία της. Δεν υπήρξε καμία ένδειξη ότι το περιστατικό θα ενεργοποιούσε το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ περί συλλογικής άμυνας, ενώ αξιωματούχοι της Συμμαχίας έσπευσαν να απορρίψουν ένα τέτοιο ενδεχόμενο.

Νέα παραβίαση από το Ιράν

 

Στις 9 Μαρτίου, ωστόσο, το ΝΑΤΟ αναχαίτισε δεύτερο ιρανικό πύραυλο πάνω από την Τουρκία, δημιουργώντας νέα προβλήματα για την Άγκυρα. Τα συντρίμμια του δεύτερου πυραύλου έπεσαν στην ενδοχώρα της επαρχίας Γκαζιαντέπ, ενώ ο πρώτος είχε πέσει στην παράκτια επαρχία Χατάι. Το γεγονός ότι παραβιάστηκε για δεύτερη φορά ο τουρκικός εναέριος χώρος καθιστά δυσκολότερη την εξήγηση του περιστατικού ως απλό λάθος, ενώ εκτιμάται ότι ένας από τους πυραύλους ενδέχεται να στόχευε τη βάση του Ιντσιρλίκ.

 

Οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών φαίνεται να συγκλίνουν προς αυτή την εκτίμηση. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ αύξησε τη βαθμίδα κινδύνου για τη νοτιοανατολική Τουρκία στο επίπεδο «μην ταξιδεύετε», ενώ δόθηκε εντολή στο μη απαραίτητο προσωπικό να αποχωρήσει από το αμερικανικό προξενείο στα Άδανα. Το δεύτερο περιστατικό προκάλεσε και πιο αυστηρή αντίδραση από τον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος δήλωσε ότι η Τεχεράνη συνεχίζει να προβαίνει σε «λανθασμένες και προκλητικές ενέργειες» και ότι η Τουρκία έχει απευθύνει τις απαραίτητες προειδοποιήσεις.

 

Την ίδια στιγμή, οι πληροφορίες ότι η CIA εξοπλίζει κουρδικές δυνάμεις για να πολεμήσουν το Ιράν προκάλεσαν έντονη ανησυχία στην Τουρκία, η οποία έχει βιώσει στο παρελθόν τις συνέπειες της συνεργασίας των Ηνωμένων Πολιτειών με κουρδικές παραστρατιωτικές δυνάμεις.

 

Χαρακτηριστική είναι η ένταση που είχε δημιουργηθεί με την αμερικανική υποστήριξη στις Μονάδες Προστασίας του Λαού (YPG) στη Συρία, που θεωρούνται παρακλάδι του PKK, το οποίο χαρακτηρίζεται τρομοκρατική οργάνωση από τις ΗΠΑ, την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Τουρκία.

 

Με την υποστήριξη των ΗΠΑ, οι YPG συνέβαλαν καθοριστικά στην καταπολέμηση του Ισλαμικού Κράτους από το 2014, όμως η συνεργασία αυτή προκάλεσε σοβαρή κρίση στις σχέσεις Ουάσιγκτον–Άγκυρας, οι οποίες μόλις πρόσφατα άρχισαν να βελτιώνονται. Το ενδεχόμενο επανάληψης ενός παρόμοιου σεναρίου στο Ιράν προκαλεί έντονες ανησυχίες στην τουρκική πλευρά.

Άγκυρά και PKK 

 

Παράλληλα, η ενίσχυση του κουρδικού εθνικιστικού κινήματος στη Συρία είχε συμβάλει το 2015 στην κατάρρευση της ειρηνευτικής διαδικασίας μεταξύ της Τουρκίας και του PKK. Σήμερα, η Άγκυρα επιχειρεί και πάλι να επιλύσει το ζήτημα του PKK μέσω της πρωτοβουλίας «Τουρκία χωρίς τρομοκρατία». Οποιαδήποτε περιφερειακή εξέλιξη θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει αυτή την εύθραυστη διαδικασία και να απειλήσει το τέλος μιας σύγκρουσης σχεδόν πενήντα ετών που έχει στοιχίσει τη ζωή σε δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους.

 

Ωστόσο, σύμφωνα με τα μηνύματα του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και τις ενδείξεις ότι η Περιφερειακή Κυβέρνηση του Κουρδιστάν στο Ιράκ δεν επιθυμεί να εμπλακεί περισσότερο στη σύγκρουση, φαίνεται πως απομακρύνεται το ενδεχόμενο μιας κουρδικής εξέγερσης στο Ιράν που θα συνδεόταν με το PKK.

 

Παρά ταύτα, το γεγονός ότι εξετάστηκε ένα τέτοιο σενάριο αναδεικνύει την αβεβαιότητα για τους στόχους και την τελική έκβαση της σύγκρουσης, κάτι που ανησυχεί ιδιαίτερα χώρες όπως η Τουρκία που συνορεύουν με το Ιράν. Με βάση τις εμπειρίες της από τον πόλεμο στη Συρία και το Ιράκ, η Τουρκία επιδιώκει να αποφύγει την αποσταθεροποίηση της περιοχής και τη δημιουργία κενών εξουσίας στα σύνορά της.

 

Σε αυτό το περιβάλλον, η Άγκυρα προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην προστασία της εθνικής της ασφάλειας και των οικονομικών της συμφερόντων. Παρά τις ανησυχίες για τον πόλεμο στο Ιράν, η Τουρκία επενδύει στη βελτίωση των σχέσεών της με την κυβέρνηση Τραμπ, επιχειρώντας να ανακάμψει από το χαμηλότερο σημείο των διμερών σχέσεων των τελευταίων ετών και αποφεύγοντας δημόσια κριτική προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.

 

Την ίδια στιγμή, όπως και στη σχέση της με τη Ρωσία, η Άγκυρα αντιμετωπίζει το Ιράν ως μια πραγματικότητα που πρέπει να διαχειριστεί μέσω συνεργασίας όπου είναι δυνατό και ανταγωνισμού όπου είναι αναγκαίο. Παράδοξο είναι ότι η Τουρκία έχει επωφεληθεί σημαντικά από την αποδυνάμωση της ιρανικής επιρροής και του δικτύου συμμάχων της στην περιοχή μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, καθώς η επιρροή της σε Συρία, Νότιο Καύκασο και Ιράκ έχει ενισχυθεί. Ωστόσο, ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν δημιουργεί πολύ μεγαλύτερους κινδύνους και αβεβαιότητες. Κάθε ενέργεια που εξετάζει η Τουρκία για την προστασία των συνόρων της ή την απάντηση στους ιρανικούς πυραύλους λαμβάνει υπόψη ότι μετά το τέλος της σύγκρουσης θα πρέπει να διαχειριστεί τις σχέσεις της με το Ιράν που θα παραμείνει στην περιοχή. Για την ώρα, και όσο η σύγκρουση συνεχίζεται δίπλα στα σύνορά της, η Άγκυρα επιδιώκει να αποφύγει την κλιμάκωση τόσο σε στρατιωτικό όσο και σε ρητορικό επίπεδο.

www.worldenergynews.gr