Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι υπάρχουν ισχυρά πολιτικά και θεσμικά εμπόδια που καθιστούν δύσκολη την επίτευξη μιας ολοκληρωμένης δεύτερης συμφωνίας. Η Ουάσιγκτον δεν έχει μέχρι σήμερα επιδείξει την απαιτούμενη υπομονή για μια σύνθετη πυρηνική συμφωνία με νέους μηχανισμούς επιτήρησης και επαλήθευσης, ενώ οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν κατά την πρώτη προεδρία Trump σχεδιάστηκαν ακριβώς για να αποτρέψουν την επιστροφή σε ένα μοντέλο ανάλογο της συμφωνίας του 2015
«Αφήστε το πετρέλαιο να ρέει». Με αυτά τα λόγια, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ανακοίνωσε το βράδυ της Κυριακής ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες κατέληξαν σε συμφωνία με το Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου που διήρκεσε περισσότερες από εκατό ημέρες και για την επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ, με την επίσημη υπογραφή να έχει προγραμματιστεί για τις 19 Ιουνίου. Λίγο αργότερα, Ιρανοί αξιωματούχοι επιβεβαίωσαν ότι οι δύο πλευρές ολοκλήρωσαν ένα Μνημόνιο Κατανόησης (MOU), το οποίο προβλέπει την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών και την επέκταση της ισχύουσας εκεχειρίας.
Καθώς περισσότερες λεπτομέρειες έρχονται στο φως, αναλυτές και ειδικοί επιχειρούν να αποτιμήσουν τι είναι γνωστό, τι παραμένει ασαφές και ποιες θα είναι οι πιθανές συνέπειες της συμφωνίας για την περιοχή, τις αγορές ενέργειας και τη διεθνή ασφάλεια.
Παρά τις ανακοινώσεις, το πλήρες περιεχόμενο του μνημονίου παραμένει άγνωστο. Μέχρι στιγμής, οι δημόσιες τοποθετήσεις περιλαμβάνουν περισσότερη πολιτική επικοινωνία παρά ουσιαστικές λεπτομέρειες. Οι βασικές παράμετροι που παρακολουθούν οι αναλυτές αφορούν το τι ακριβώς προβλέπει η συμφωνία, ποιους στόχους θέτει για το μέλλον και ποιες πρόνοιες περιλαμβάνει ώστε να αποτραπεί η επανέναρξη των εχθροπραξιών.
Με βάση τις έως τώρα πληροφορίες, το MOU αποτελεί ένα σχέδιο δεκατεσσάρων (14) σημείων που θεσμοθετεί τις εύθραυστες εκεχειρίες στο Ιράν και τον Λίβανο και χαράσσει το πλαίσιο μελλοντικών διαπραγματεύσεων. Εκτιμάται ότι θα συμβάλει προσωρινά στη μείωση της βίας, στην αύξηση της ναυσιπλοΐας και στη δημιουργία χρόνου για περαιτέρω διαπραγματεύσεις.
Ωστόσο, σύμφωνα με το Atlantic Council, δεν φαίνεται να επιλύει τα θεμελιώδη ζητήματα που αφορούν τη λειτουργία του Στενού του Ορμούζ, το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, τα οικονομικά κίνητρα της Τεχεράνης και την άρση των κυρώσεων. Αυτά τα θέματα αναμένεται να μεταφερθούν σε μια δεύτερη φάση διαπραγματεύσεων, η οποία ήδη προκαλεί αντιδράσεις σε ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν.
Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι υπάρχουν ισχυρά πολιτικά και θεσμικά εμπόδια που καθιστούν δύσκολη την επίτευξη μιας ολοκληρωμένης δεύτερης συμφωνίας. Η Ουάσιγκτον δεν έχει μέχρι σήμερα επιδείξει την απαιτούμενη υπομονή για μια σύνθετη πυρηνική συμφωνία με νέους μηχανισμούς επιτήρησης και επαλήθευσης, ενώ οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν κατά την πρώτη προεδρία Τραμπ σχεδιάστηκαν ακριβώς για να αποτρέψουν την επιστροφή σε ένα μοντέλο ανάλογο της συμφωνίας του 2015.
Από την άλλη πλευρά, η ιρανική ηγεσία ενδέχεται να μην επιθυμεί κάτι περισσότερο από μια περιορισμένη και καθαρά συναλλακτική συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ιδιαίτερα μετά την αποχώρηση της κυβέρνησης Τραμπ από την πυρηνική συμφωνία του Μπαράκ Ομπάμα το 2018 και τις πρόσφατες πολεμικές συγκρούσεις. Ταυτόχρονα, το Ισραήλ εμφανίζεται αντίθετο σε οποιαδήποτε συμφωνία που θα μπορούσε να θεωρηθεί ευνοϊκή για την Τεχεράνη και αναμένεται να αξιοποιήσει την επιρροή του για να περιορίσει ή να υπονομεύσει την εφαρμογή της.
Πολλοί ειδικοί υπογραμμίζουν ότι ένα μνημόνιο χωρίς επόμενη φάση εφαρμογής δεν μπορεί να αποτελέσει βιώσιμη λύση. Η ύπαρξη μιας σαφούς συμφωνίας για το Στενό του Ορμούζ θεωρείται απαραίτητη προϋπόθεση για την αποκατάσταση της ναυτιλιακής δραστηριότητας και την αποφυγή επιστροφής σε μια νέα στρατιωτική αντιπαράθεση.
Ορισμένοι αναλυτές χαρακτηρίζουν τη συμφωνία ως μια συμφέρουσα ανταλλαγή για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Υποστηρίζουν ότι οι αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις του τελευταίου έτους αποδυνάμωσαν σημαντικά το πυρηνικό πρόγραμμα, τις στρατιωτικές δυνατότητες και την αμυντική βιομηχανία του Ιράν, ενώ το βασικό κόστος αυτής της στρατηγικής ήταν η διαταραχή των παγκόσμιων ενεργειακών ροών μέσω του Στενού του Ορμούζ. Κατά την άποψή τους, η συμφωνία προσφέρει μια διέξοδο από αυτή την οικονομική πίεση, καθώς και οι δύο πλευρές έχουν ισχυρό κίνητρο να αποκαταστήσουν τη ροή ενέργειας προς τις διεθνείς αγορές.
Άλλοι αναλυτές εμφανίζονται πολύ πιο επιφυλακτικοί σχετικά με την ταχεία επιστροφή στην κανονικότητα. Αν και η επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ αποτελεί θετική εξέλιξη για τις αγορές, επισημαίνουν ότι η πραγματική ομαλοποίηση εξαρτάται από τη δυνατότητα ασφαλούς διέλευσης πλοίων χωρίς τον κίνδυνο πυραυλικών επιθέσεων, drones ή ναρκών. Παράλληλα, η αποκατάσταση ενεργειακών υποδομών και εγκαταστάσεων υγροποιημένου φυσικού αερίου που υπέστησαν ζημιές κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης θα απαιτήσει χρόνο και σημαντικές επενδύσεις.
Οι αγορές αντέδρασαν θετικά στις ανακοινώσεις, με τις τιμές του πετρελαίου να υποχωρούν. Ωστόσο, παραμένουν αισθητά υψηλότερες από τα επίπεδα των αρχών του έτους, γεγονός που αντανακλά τη συνεχιζόμενη γεωπολιτική αβεβαιότητα και τα μειωμένα αποθέματα ενέργειας σε παγκόσμιο επίπεδο.
Οι επενδυτές αναζητούν πλέον απαντήσεις σε δύο κρίσιμα ερωτήματα: αν το Στενό του Ορμούζ θα ανοίξει πράγματι όπως προβλέπεται και ποιο θα είναι το πραγματικό κόστος διέλευσης σε σχέση με την προπολεμική περίοδο. Μέχρι να υπάρξουν σαφή στοιχεία για τα δύο αυτά ζητήματα, η υπογραφή της συμφωνίας θα αντιμετωπίζεται περισσότερο ως ένα θετικό αλλά ανεπαρκές σήμα παρά ως οριστική λύση.
Ανάλογες ανησυχίες εκφράζουν και οι σύμμαχοι των Ηνωμένων Πολιτειών. Οι ηγέτες της G7 αναμένεται να ζητήσουν διευκρινίσεις από τον Ντόναλντ Τραμπ κατά τη σύνοδο κορυφής στη Γαλλία, καθώς ο πόλεμος έχει επιβαρύνει τον παγκόσμιο πληθωρισμό και έχει προκαλέσει έντονες αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία.
Μια άλλη σχολή σκέψης υποστηρίζει ότι, παρά τις σημαντικές στρατιωτικές επιτυχίες των ΗΠΑ, ο πόλεμος δεν πέτυχε τους στρατηγικούς του στόχους. Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, το ιρανικό καθεστώς όχι μόνο παρέμεινε στην εξουσία, αλλά ενδέχεται να βγήκε ενισχυμένο από τη σύγκρουση, αποδεικνύοντας την ανθεκτικότητά του απέναντι στις πιέσεις της Ουάσιγκτον και του Ισραήλ.
Οι επικριτές της στρατηγικής Τραμπ εκτιμούν ότι η σύγκρουση ίσως ενίσχυσε την πεποίθηση της Τεχεράνης πως η ανάπτυξη πυρηνικής αποτρεπτικής ικανότητας αποτελεί τον αποτελεσματικότερο τρόπο διασφάλισης της επιβίωσης του καθεστώτος. Παράλληλα, το Ιράν απέδειξε στην πράξη ότι μπορεί να επηρεάζει καθοριστικά τη λειτουργία του Στενού του Ορμούζ και, κατ’ επέκταση, την παγκόσμια οικονομία.
Σύμφωνα με ορισμένους αναλυτές, η μεγαλύτερη στρατηγική συνέπεια της συμφωνίας είναι ότι θέτει τέλος –τουλάχιστον για το άμεσο μέλλον– στην προσδοκία που κυριαρχούσε σε κύκλους της Ουάσιγκτον και της Ιερουσαλήμ ότι η διαρκής πίεση θα μπορούσε να οδηγήσει σε αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν. Αντίθετα, η Τεχεράνη φαίνεται να εξέρχεται της κρίσης διατηρώντας τον έλεγχο, εξασφαλίζοντας οικονομική ανάσα και επανακτώντας διπλωματική νομιμοποίηση μέσω της απευθείας διαπραγμάτευσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Την ίδια στιγμή, εκτιμάται ότι η συμφωνία αναδεικνύει τις αυξανόμενες διαφοροποιήσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ. Ενώ η Ουάσιγκτον επιδιώκει τη σταθεροποίηση της περιοχής και την επαναφορά της ενεργειακής ομαλότητας, το Ισραήλ αντιμετωπίζει με μεγάλη επιφύλαξη οποιαδήποτε διευθέτηση αφήνει ανέπαφες βασικές πτυχές της ιρανικής στρατηγικής ισχύος.
Σε κάθε περίπτωση, οι περισσότεροι ειδικοί συμφωνούν ότι είναι πολύ νωρίς για συγκρίσεις με την πυρηνική συμφωνία του 2015, γνωστή ως JCPOA. Το μέλλον της νέας συμφωνίας θα εξαρτηθεί από την εφαρμογή των επόμενων φάσεων, τη διαχείριση του πυρηνικού ζητήματος, την τύχη των κυρώσεων και, κυρίως, από το κατά πόσο οι εμπλεκόμενες πλευρές θα επιδείξουν την πολιτική βούληση να μετατρέψουν μια εύθραυστη εκεχειρία σε μια διαρκή και λειτουργική ειρηνευτική διευθέτηση.
