Με τη συμφωνία κλείνει ουσιαστικά ένας κύκλος αβεβαιότητας που άνοιξε μετά την πτώση του Assad τον Δεκέμβριο του 2024. Παράλληλα, οι δύο πλευρές αποφεύγουν να αφήσουν τη διαφορά τους για την τύχη του πρώην Σύρου προέδρου να επηρεάσει τις διμερείς σχέσεις. Η Μόσχα έχει προσφέρει καταφύγιο στον Assad, την ώρα που συριακό δικαστήριο του επέβαλε ερήμην θανατική ποινή
Τον νέο χάρτη της ρωσικής παρουσίας στη Μέση Ανατολή διαμορφώνει η πρόσφατη συμφωνία ανάμεσα σε Μόσχα και Δαμασκό. Η σημερινή ηγεσία της Συρίας υπό τον Αλ Σάραα, αποτελείται σε μεγάλο βαθμό από πρώην αντάρτες που πολέμησαν το καθεστώς του Μπασάρ αλ-Άσαντ, ακριβώς για τη διάσωση του οποίου η Μόσχα είχε μετατρέψει τη μέχρι τότε περιορισμένη στρατιωτική της παρουσία στη Συρία σε σημαντικό περιφερειακό αποτύπωμα.
Η νέα συμφωνία δείχνει ότι, παρά το βαρύ παρελθόν, οι δύο πλευρές επιλέγουν να διαχειριστούν τις σχέσεις τους με ρεαλισμό. Για τη Ρωσία, η διατήρηση έστω και περιορισμένης στρατιωτικής παρουσίας στη Συρία έχει ιδιαίτερη στρατηγική αξία, ενώ για τη νέα ηγεσία της Δαμασκού αποτελεί έναν τρόπο να διατηρήσει ένα περιθώριο ελιγμών απέναντι στην έντονη τουρκική επιρροή.
Με τη συμφωνία κλείνει ουσιαστικά ένας κύκλος αβεβαιότητας που άνοιξε μετά την πτώση του Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024. Παράλληλα, οι δύο πλευρές αποφεύγουν να αφήσουν τη διαφορά τους για την τύχη του πρώην Σύρου προέδρου να επηρεάσει τις διμερείς σχέσεις. Η Μόσχα έχει προσφέρει καταφύγιο στον Άσαντ, την ώρα που συριακό δικαστήριο του επέβαλε ερήμην θανατική ποινή.
Η συμφωνία προβλέπει ότι οι συριακές αρχές θα αναλάβουν τη διαχείριση των πολιτικών εγκαταστάσεων που συνδέονται με τις δύο βασικές ρωσικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στη χώρα. Πρόκειται για το Διεθνές Αεροδρόμιο της Λαττάκειας, που βρίσκεται δίπλα στην αεροπορική βάση Χμεϊμίμ, και το λιμάνι της Ταρτούς, όπου βρίσκεται η ρωσική ναυτική εγκατάσταση.
Την ίδια στιγμή, οι αμιγώς στρατιωτικές εγκαταστάσεις προβλέπεται να μετατραπούν μέσα σε τρεις μήνες σε κέντρα εκπαίδευσης και πληροφοριών υπό κοινή διαχείριση. Το πώς ακριβώς θα λειτουργήσει στην πράξη αυτό το νέο μοντέλο μένει να αποδειχθεί.
Η εφαρμογή της συμφωνίας βρέθηκε ήδη στο επίκεντρο της δραστηριότητας της συριακής κυβέρνησης. Την Κυριακή, ο υπουργός Εξωτερικών της Συρίας Άσαντ αλ-Σιμπάνι επισκέφθηκε το Διεθνές Αεροδρόμιο της Λαττάκειας και το λιμάνι της Ταρτούς, προκειμένου να επιθεωρήσει τις εγκαταστάσεις και τις υποδομές.
Η προσέγγιση των δύο πλευρών δεν προέκυψε ξαφνικά. Οι διαπραγματεύσεις διήρκεσαν περίπου ενάμιση χρόνο και πραγματοποιήθηκαν με διακριτικό αλλά εντατικό τρόπο. Ήδη από τον Φεβρουάριο, υψηλόβαθμη ρωσική στρατιωτική αντιπροσωπεία, υπό τον υφυπουργό Άμυνας Γιουνούς-Μπεκ Γιεβκούροφ, είχε μεταβεί στη Δαμασκό για συνομιλίες σχετικά με το μέλλον της ρωσικής στρατιωτικής παρουσίας, τη διμερή αμυντική συνεργασία, αλλά και τους οικονομικούς και αναπτυξιακούς δεσμούς των δύο χωρών.
Για τη Μόσχα, η υπόθεση δεν αφορά μόνο το κύρος που συνεπάγεται η διατήρηση στρατιωτικών εγκαταστάσεων στη Συρία. Η χώρα αποτελεί σημαντικό κρίκο για τη ρωσική προβολή ισχύος πέρα από τη Μέση Ανατολή, καθώς η συριακή επικράτεια μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα για τη στρατιωτική και παραστρατιωτική παρουσία της Ρωσίας στο Σαχέλ και ευρύτερα στην αφρικανική ήπειρο.
Η σημασία των δύο βάσεων είναι συνεπώς μεγαλύτερη από τα ίδια τα τετραγωνικά μέτρα των εγκαταστάσεων. Η Χμεϊμίμ αποτελεί βασικό κόμβο για τις ρωσικές αεροπορικές επιχειρήσεις στην περιοχή, ενώ η Ταρτούς προσφέρει στη Μόσχα πρόσβαση στην ανατολική Μεσόγειο, με δυνατότητα ανεφοδιασμού και υποστήριξης των πολεμικών της πλοίων.
Από την πλευρά της νέας συριακής ηγεσίας, η συμφωνία μπορεί να ερμηνευθεί ως προσπάθεια διαφοροποίησης των διεθνών σχέσεων της Δαμασκού. Παρά τη στενή σχέση με την Τουρκία, το καθεστώς του Άχμεντ αλ-Σάραα φαίνεται να αντιλαμβάνεται ότι η πλήρης εξάρτηση από έναν μόνο περιφερειακό σύμμαχο θα περιόριζε σημαντικά τα περιθώρια κινήσεών του. Στη Μέση Ανατολή, άλλωστε, η διατήρηση ανοικτών διαύλων με διαφορετικούς ισχυρούς παίκτες αποτελεί συχνά βασικό στοιχείο άσκησης εξωτερικής πολιτικής.
Η ρωσική στρατιωτική παρουσία στη Συρία είχε φτάσει σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα πριν από την πτώση του Άσαντ. Όπως σημειώνει το Al-Monitor, μετά την επέμβασή της το 2015 υπέρ των δυνάμεων του τότε Σύρου προέδρου, η Μόσχα δημιούργησε δεκάδες βάσεις και φυλάκια σε ολόκληρη τη χώρα. Σύμφωνα με το Κέντρο Μελετών Jusoor, μέχρι τα μέσα του 2024 οι ρωσικές στρατιωτικές θέσεις στη Συρία έφταναν περίπου τις 114.
Μετά την ανατροπή του Άσαντ, ωστόσο, το ρωσικό αποτύπωμα περιορίστηκε σημαντικά. Τον Ιανουάριο του περασμένου έτους, το Κρεμλίνο απέσυρε τις δυνάμεις του από το αεροδρόμιο Καμισλί στη βορειοανατολική Συρία, όπου είχε δημιουργήσει μικρή βάση ελικοπτέρων το 2019.
Ήδη από τον Φεβρουάριο, ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ είχε αναγνωρίσει σε συνέντευξή του στο Al-Arabiya ότι η ρωσική στρατιωτική παρουσία περιοριζόταν πλέον ουσιαστικά στις δύο βασικές εγκαταστάσεις της Χμεϊμίμ και της Ταρτούς.
Η αεροπορική βάση Χμεϊμίμ δημιουργήθηκε το 2015, ενώ έναν χρόνο αργότερα ο Βλαντίμιρ Πούτιν επικύρωσε συμφωνία με την κυβέρνηση Άσαντ που έδινε στη Ρωσία δικαίωμα απεριόριστης χρήσης της. Με αυτόν τον τρόπο, η βάση εξελίχθηκε στον βασικό ρωσικό αεροπορικό κόμβο για τις επιχειρήσεις στη Συρία.
Ακόμη μεγαλύτερη ιστορική και γεωστρατηγική σημασία έχει η Ταρτούς. Η ναυτική εγκατάσταση είχε ήδη από τη σοβιετική εποχή εξασφαλίσει στη Ρωσία πρόσβαση στη Μεσόγειο, επιτρέποντας τον ανεφοδιασμό και τη συντήρηση των πολεμικών της πλοίων. Το 2017, η Μόσχα και η κυβέρνηση Άσαντ υπέγραψαν νέα συμφωνία, με την οποία η Ρωσία εξασφάλισε το δικαίωμα επέκτασης και χρήσης της εγκατάστασης για 49 χρόνια.
Μετά την αλλαγή καθεστώτος, η Μόσχα ξεκίνησε μια νέα διπλωματική προσπάθεια για να διασώσει ό,τι μπορούσε από την προηγούμενη στρατηγική της θέση στην ανατολική Μεσόγειο. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν έχει ήδη συναντηθεί δύο φορές με τον Άχμεντ αλ-Σάραα στη Μόσχα από τον Ιανουάριο του 2025.
Κατά την τελευταία επίσκεψη του Σύρου ηγέτη στη ρωσική πρωτεύουσα, τον Οκτώβριο του 2025, ο αλ-Σάραα είχε διαβεβαιώσει τον Πούτιν ότι η Συρία θα συνεχίσει να τηρεί τις προηγούμενες διμερείς συμφωνίες. Η νέα συμφωνία για τις ρωσικές βάσεις δείχνει πλέον ότι, παρά την ανατροπή των παλιών συμμαχιών, Μόσχα και Δαμασκός επιλέγουν να κρατήσουν ανοικτό έναν δίαυλο συνεργασίας, με αμοιβαία οφέλη και σαφώς πιο πραγματιστικούς όρους.
www.worldenergynews.gr
