Καθώς ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται και οι ρωσικές και ουκρανικές δυνάμεις υφίστανται βαριές απώλειες, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν ένα συνεχώς διευρυνόμενο φάσμα λεγόμενων υβριδικών ενεργειών - Στο επίκεντρο βρίσκονται πλέον αμυντικές εγκαταστάσεις, ενεργειακές εταιρείες, δίκτυα μεταφορών, τηλεπικοινωνίες και άλλες κρίσιμες υποδομές
Όλο και πιο κοντά σε ευρωπαϊκούς στόχους μεταφέρεται η δραστηριότητα που οι δυτικές κυβερνήσεις αποδίδουν στη Ρωσία, με περιστατικά από drones και κυβερνοεπιθέσεις έως εμπρησμούς, σαμποτάζ και παραβιάσεις εναέριου χώρου να πυκνώνουν τους τελευταίους μήνες.
Μέσα στον Αύγουστο, στρατιωτικοί δύτες στη Ρουμανία κατέστρεψαν δύο μη επανδρωμένα αεροσκάφη που εντοπίστηκαν στη θάλασσα, κοντά σε ενεργειακή υποδομή αξίας περίπου 4 δισ. ευρώ. Λίγες ημέρες αργότερα, η Ρουμανία χρειάστηκε να απογειώσει δύο F-16 για να αντιμετωπίσει ένα ακόμη θαλάσσιο drone στην ίδια περιοχή, όπου εργάζονταν εκατοντάδες άνθρωποι.
Παράλληλα, οι γερμανικές αρχές εντόπισαν οπλισμένο UAV στο αεροδρόμιο της Λειψίας, ενώ μαχητικά του ΝΑΤΟ κατέρριψαν μη επανδρωμένο αεροσκάφος που είχε εισέλθει στον λιθουανικό εναέριο χώρο από τη Λευκορωσία. Οι αρχές στις συγκεκριμένες περιπτώσεις υπέδειξαν τη Μόσχα ως υπεύθυνη.
Η εικόνα που διαμορφώνεται, σύμφωνα με το Bloomberg, αφορά μια ευρύτερη μετάβαση από τις γνωστές πρακτικές επιρροής και κυβερνοπαρέμβασης σε ενέργειες που μπορούν να προκαλέσουν άμεσα υλικές ζημιές ή ακόμη και απώλειες ανθρώπινων ζωών.
Καθώς ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται και οι ρωσικές και ουκρανικές δυνάμεις υφίστανται βαριές απώλειες, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν ένα συνεχώς διευρυνόμενο φάσμα λεγόμενων υβριδικών ενεργειών. Στο επίκεντρο βρίσκονται πλέον αμυντικές εγκαταστάσεις, ενεργειακές εταιρείες, δίκτυα μεταφορών, τηλεπικοινωνίες και άλλες κρίσιμες υποδομές.
Ο Kuldar Väärsi, διευθύνων σύμβουλος της εσθονικής Milrem Robotics, η οποία βρέθηκε τον Αύγουστο στο επίκεντρο ύποπτης εμπρηστικής επίθεσης, σημείωσε ότι το περιβάλλον ασφαλείας για την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία έχει αλλάξει σημαντικά. Όπως ανέφερε, εταιρείες των οποίων τα συστήματα χρησιμοποιούνται από χώρες του ΝΑΤΟ και την Ουκρανία είναι υποχρεωμένες πλέον να λαμβάνουν υπόψη ένα πολύ ευρύτερο φάσμα κινδύνων.
Την ίδια στιγμή, το υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ κατηγόρησε πρόσφατα ρωσική υπηρεσία πληροφοριών ότι συνωμότησε για τη χρηματοδότηση τρομοκρατικών ενεργειών και δολοφονιών επί πληρωμή στην Ευρώπη, υποστηρίζοντας ότι οι ενέργειες πραγματοποιήθηκαν κατόπιν εντολών του Κρεμλίνου.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις βρίσκονται έτσι αντιμέτωπες με μια πρόκληση που δεν περιορίζεται στο παραδοσιακό στρατιωτικό πεδίο. Ο πρώην αναπληρωτής ανώτατος συμμαχικός διοικητής του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη, James Everard, υποστήριξε ότι οι ανοιχτές κοινωνίες δυσκολεύονται να αντιμετωπίσουν επιθέσεις αυτού του τύπου, καθώς παρέχουν στον αντίπαλο σημαντικά περιθώρια δράσης χωρίς να απαιτείται συμβατική στρατιωτική σύγκρουση.
Η αίσθηση μεγαλύτερης έκθεσης ενισχύεται από την αβεβαιότητα σχετικά με τη μελλοντική αμερικανική στάση απέναντι στο ΝΑΤΟ. Παράλληλα, η συνέχιση του πολέμου στην Ουκρανία και η είσοδος στην ψυχρότερη περίοδο του έτους αυξάνουν την ανησυχία για περαιτέρω κλιμάκωση.
Στη Γερμανία, ο υπουργός Εσωτερικών Alexander Dobrindt δήλωσε στις αρχές Σεπτεμβρίου ότι η χώρα αποτελεί καθημερινό στόχο της ρωσικής υβριδικής δραστηριότητας. Το Κρεμλίνο απέρριψε τις κατηγορίες ως αβάσιμες.
Αξιωματούχος χώρας του ΝΑΤΟ ανέφερε ότι τους τελευταίους δύο μήνες παρατηρείται στροφή προς εγκαταστάσεις της αμυντικής βιομηχανίας και υποδομές logistics που συνδέονται άμεσα με την ευρωπαϊκή βοήθεια προς την Ουκρανία. Σύμφωνα με την ίδια πηγή, η αυξημένη επιθετικότητα δημιουργεί μεγαλύτερο κίνδυνο ατυχήματος ή λανθασμένου υπολογισμού.
Ένα από τα χαρακτηριστικά της ρωσικής δραστηριότητας είναι, σύμφωνα με δυτικούς αξιωματούχους, η προσπάθεια να διατηρείται ένα επίπεδο αμφισημίας που επιτρέπει στη Μόσχα να αποφεύγει την άμεση ανάληψη ευθύνης. Ωστόσο, περιστατικά που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν ιδιαίτερα ευαίσθητα, όπως επιθέσεις με drones κοντά σε περιοχές όπου κινούνται Ευρωπαίοι και Αμερικανοί αξιωματούχοι, δείχνουν ότι τα όρια ενδέχεται να μετακινούνται.
Το ίδιο ισχύει και για τη φύση των απειλών. Η Ρωσία έχει κατηγορηθεί τα προηγούμενα χρόνια για παρεμβάσεις σε εκλογικές διαδικασίες και εργαλειοποίηση μεταναστευτικών ροών. Πλέον, στο επίκεντρο βρίσκονται καταγγελίες για κυβερνοεπιθέσεις, εμπρησμούς, δολιοφθορές, επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές και παραβιάσεις εναέριου χώρου.
Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής, Kaja Kallas, έχει κάνει λόγο για ένα κύμα ολοένα πιο «κινητικών» υβριδικών επιθέσεων στην Ευρώπη.
Η ακριβής έκταση του φαινομένου είναι δύσκολο να αποτυπωθεί. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εξηγούν ότι αρκετά περιστατικά, κυρίως κυβερνοεπιθέσεις και ηλεκτρονικές παραβιάσεις κρίσιμων δικτύων, δεν δημοσιοποιούνται. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι κυβερνήσεις αποφεύγουν επίσης να αποδώσουν δημοσίως την ευθύνη στη Ρωσία, είτε για να περιορίσουν τον κίνδυνο κλιμάκωσης είτε επειδή δεν επιθυμούν να αποκαλύψουν τις μεθόδους συλλογής πληροφοριών τους.
Στη Γερμανία, εταιρείες της αμυντικής βιομηχανίας αντιμετωπίζουν επαναλαμβανόμενες κυβερνοεπιθέσεις. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Rheinmetall και του διευθύνοντος συμβούλου της Armin Papperger. Το 2024, εμπρηστές έβαλαν φωτιά στην κατοικία του, ενώ δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών είχαν προειδοποιήσει για σχέδιο δολοφονίας του. Έκτοτε, ο Papperger μετακινείται με αυξημένη προστασία και η εταιρεία έχει ενισχύσει τα μέτρα ασφαλείας της.
Ανάλογη προσαρμογή επιχειρεί και η Hensoldt, η οποία κατασκευάζει ραντάρ και συστήματα αισθητήρων. Η εταιρεία έχει αυξήσει την επιτήρηση των εγκαταστάσεών της με drones και συστήματα παρακολούθησης και εξετάζει τη δημιουργία δυνατότητας κατάρριψης μη επανδρωμένων αεροσκαφών μέσα στις ίδιες τις εγκαταστάσεις της. Ο διευθύνων σύμβουλος Oliver Dorre έχει ζητήσει σαφέστερες κατευθυντήριες γραμμές από τις γερμανικές αρχές.
Σημαντικό μέρος της πίεσης καταγράφεται και στην Πολωνία, η οποία αποτελεί βασική οδό μεταφοράς στρατιωτικής και ανθρωπιστικής βοήθειας προς την Ουκρανία. Οι πολωνικές αρχές έχουν αντιμετωπίσει κυβερνοεπιθέσεις σε δίκτυα ύδρευσης και ενέργειας, καθώς και σε νοσοκομεία, ενώ ζημιές σε σιδηροδρομική γραμμή που συνδέει τη Βαρσοβία με τα ουκρανικά σύνορα έχουν αποδοθεί σε ρωσικές υπηρεσίες πληροφοριών.
Τον Αύγουστο, ο πρωθυπουργός Donald Tusk χαρακτήρισε σαμποτάζ την πυρκαγιά σε εγκατάσταση της WB Electronics, μιας από τις σημαντικότερες ευρωπαϊκές εταιρείες στον τομέα των drones. Δεν συνέδεσε, ωστόσο, δημοσίως το συγκεκριμένο περιστατικό με τη Ρωσία.
Η Βαρσοβία έχει ήδη ανακοινώσει ενίσχυση της προστασίας του εναέριου χώρου και των δυνατοτήτων ταχείας αντίδρασης, επικαλούμενη την ανάγκη αντιμετώπισης ρωσικών προκλήσεων.
Οι αμυντικές επιχειρήσεις είναι μεταξύ εκείνων που έχουν τη μεγαλύτερη δυνατότητα να προσαρμοστούν στη νέα πραγματικότητα. Μεγάλες ευρωπαϊκές εταιρείες έχουν ενισχύσει την προστασία των εγκαταστάσεων και του προσωπικού τους, αξιοποιώντας σε ορισμένες περιπτώσεις πρακτικές που παραπέμπουν στην περίοδο του Ψυχρού Πολέμου.
Περισσότερο εκτεθειμένες εμφανίζονται επιχειρήσεις που διαχειρίζονται κρίσιμες υποδομές και δεν διαθέτουν αντίστοιχους πόρους. Ο Juha Räsänen, διευθύνων σύμβουλος της φινλανδικής ενεργειακής εταιρείας Savon Voima, υπογράμμισε ότι η πλήρης προστασία ενός δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας είναι πρακτικά αδύνατη. Για τον λόγο αυτό, η εταιρεία επενδύει σε φυσική ασφάλεια, επιτήρηση, κάμερες και συστήματα ανίχνευσης, ενώ παράλληλα προετοιμάζει το προσωπικό και την κοινωνία για πιθανές διακοπές ηλεκτροδότησης.
Παρά την αύξηση των περιστατικών, μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η πίεση αυτή έχει οδηγήσει σε περιορισμό της ευρωπαϊκής υποστήριξης προς την Ουκρανία. Αντίθετα, οι επιθέσεις έχουν τροφοδοτήσει τις συζητήσεις για αύξηση των αμυντικών δαπανών, στενότερη συνεργασία μεταξύ των υπηρεσιών ασφαλείας και νέα μέτρα κατά της Ρωσίας.
Η Γερμανία, για παράδειγμα, ανακοίνωσε μετά το περιστατικό στη Λειψία ότι σχεδιάζει να παραδώσει στην Ουκρανία επιπλέον συστήματα αεράμυνας Iris-T μέσα στον Σεπτέμβριο, ενώ παράλληλα προετοιμάζει την αποστολή αρκετών χιλιάδων drones κρούσης.
Στη Βρετανία, οι αρχές ανακοίνωσαν στις αρχές Σεπτεμβρίου τη σύλληψη άνδρα που κατηγορείται, βάσει του Νόμου περί Εθνικής Ασφάλειας, ότι παρείχε σε ρωσική υπηρεσία πληροφοριών στοιχεία για εγκαταστάσεις παραγωγής drones στην Αγγλία και ότι προετοίμαζε ενέργεια δολιοφθοράς. Οι δικηγόροι του υποστηρίζουν ότι ο εντολέας τους παραμένει πιστός στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Η υπόθεση προστέθηκε σε μια σειρά περιστατικών που έχουν αυξήσει την ανησυχία στο Λονδίνο, από τις ύποπτες εμπρηστικές επιθέσεις στην κατοικία του πρώην πρωθυπουργού Keir Starmer έως την παρουσία ρωσικών υποβρυχίων κοντά σε κρίσιμες υποδομές και την εμφάνιση drones που φέρεται να εκτοξεύονται από πλοία του λεγόμενου «σκιώδους στόλου».
Στο ευρύτερο αυτό περιβάλλον, το ΝΑΤΟ αναζητά τρόπους για να ενισχύσει την αποτροπή και να διαμορφώσει πιο συνεκτική απάντηση. Κυβερνήσεις από τη Βρετανία έως την Πολωνία ενισχύουν τα εθνικά τους μέτρα, ωστόσο σύμφωνα με αξιωματούχους δεν έχει ακόμη διαμορφωθεί κοινή στρατηγική μεταξύ όλων των κρατών-μελών.
Αξιωματούχοι ασφαλείας εκτιμούν ότι η Μόσχα επιχειρεί να δοκιμάσει τα όρια της Συμμαχίας, δημιουργώντας διλήμματα και πιέζοντας τις κυβερνήσεις χωρίς να προχωρά σε ενέργειες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν ευθέως στην ενεργοποίηση του Άρθρου 5. Η ίδια τακτική, ωστόσο, αυξάνει τον κίνδυνο ενός ατυχήματος ή μιας λανθασμένης εκτίμησης που θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρότερη αντιπαράθεση.
Η Emily Ferris, associate fellow στο Royal United Services Institute, υποστήριξε ότι η Ρωσία αναζητά συστηματικά αδυναμίες στις υποδομές των χωρών του ΝΑΤΟ και προσαρμόζει τις μεθόδους και τους στόχους της, αναλαμβάνοντας ολοένα μεγαλύτερο ρίσκο. Σε έκθεση που δημοσίευσε τον Μάρτιο για τις επιθέσεις σαμποτάζ που αποδίδονται στη Ρωσία, είχε χαρακτηρίσει τη Συμμαχία «ανέτοιμη». Έξι μήνες αργότερα, όπως δήλωσε, η εκτίμησή της παραμένει ίδια.
Κατά την ίδια, η απουσία σαφώς καθορισμένων «κόκκινων γραμμών» σχετικά με τις συνέπειες τέτοιων ενεργειών αφήνει περιθώριο στη Μόσχα να επεκτείνει τη δραστηριότητά της.
Το Άρθρο 5 της Συνθήκης του ΝΑΤΟ έχει ενεργοποιηθεί μόνο μία φορά, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 στις ΗΠΑ. Έκτοτε, οι δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών έχουν αναπτύξει μηχανισμούς αντιμετώπισης τρομοκρατικών δικτύων, αρκετοί από τους οποίους χρησιμοποιούνται πλέον και για την αντιμετώπιση της ρωσικής υβριδικής δραστηριότητας.
Σύμφωνα με αξιωματούχους, υπάρχουν ομοιότητες στον τρόπο με τον οποίο στρατολογούνται οι ενδιάμεσοι που χρησιμοποιούνται για επιχειρήσεις. Η βασική διαφορά είναι ότι όσοι στρατολογούνται για λογαριασμό της Ρωσίας δεν κινούνται κατ’ ανάγκη από ιδεολογικά κίνητρα, αλλά συχνά προσεγγίζονται με οικονομικά ανταλλάγματα.
Από τη δυτική πλευρά, ορισμένοι αξιωματούχοι ασφαλείας θεωρούν ότι η ένταση των ρωσικών ενεργειών συνδέεται και με τις ουκρανικές επιθέσεις σε ενεργειακούς και εφοδιαστικούς στόχους εντός της Ρωσίας. Η εκτίμησή τους είναι ότι η Μόσχα επιχειρεί να μεταφέρει μέρος του κόστους της σύγκρουσης στις ευρωπαϊκές χώρες που στηρίζουν το Κίεβο.
www.worldenergynews.gr
