Ο ρόλος της αιολικής και της ηλιακής ενέργειας στη μείωση της ενεργειακής εξάρτησης, την αντιμετώπιση των γεωπολιτικών κρίσεων και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των ενεργειακών συστημάτων
Η ενεργειακή ασφάλεια αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις του 21ου αιώνα, ιδιαίτερα σε ένα περιβάλλον έντονων γεωπολιτικών αναταράξεων και αυξανόμενης μεταβλητότητας στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Η κρίση μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ανέδειξε με τον πλέον σαφή τρόπο την ανάγκη περιορισμού της εξάρτησης από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και επιτάχυνε τη μετάβαση προς ένα πιο βιώσιμο και ανθεκτικό ενεργειακό μοντέλο.
Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, και ιδιαίτερα η αιολική και η ηλιακή ενέργεια, αναδεικνύονται πλέον όχι μόνο ως βασικά μέσα για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, αλλά και ως στρατηγικά εργαλεία ενίσχυσης της ενεργειακής ασφάλειας σύμφωνα με το Statistical Review of World Energy 20265 του energy institute. Η συνεχής μείωση του κόστους των σχετικών τεχνολογιών, η ταχεία ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών και των αιολικών εγκαταστάσεων, καθώς και η πρόοδος στις τεχνολογίες αποθήκευσης ενέργειας, δημιουργούν νέες προοπτικές για τη μείωση της ενεργειακής εξάρτησης, την ενίσχυση της οικονομικής ανθεκτικότητας και τη διασφάλιση ενός πιο αξιόπιστου ενεργειακού εφοδιασμού.
Όπως αναφέρει η μελέτη σήμερα, οι χώρες διαθέτουν ένα ευρύτερο φάσμα λύσεων για να μειώσουν την έκθεσή τους στις διακυμάνσεις των τιμών σε σχέση με τη δεκαετία του 1970 (βλ. άρθρο, σελ. 8-9). Το κόστος της αιολικής και της ηλιακής ενέργειας έχει μειωθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες, καθιστώντας τις πλέον πιο ανταγωνιστικές σε σύγκριση με τα ορυκτά καύσιμα.
Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία στις αρχές του 2022, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιτάχυνε τα ήδη υφιστάμενα σχέδιά της για την επέκταση της δυναμικότητας των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Έκτοτε, η ανάπτυξη υπήρξε ιδιαίτερα ταχεία: το 2025 η αιολική και η ηλιακή ενέργεια κάλυπταν το 30% της ηλεκτροπαραγωγής, έναντι 19% το 2021. Η αύξηση αυτή υποκατέστησε τόσο την παραγωγή από άνθρακα όσο και από φυσικό αέριο, με την ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο να μειώνεται κατά 15% και από άνθρακα κατά 38% την ίδια περίοδο. Η επιταχυνόμενη ανάπτυξη της αιολικής και της ηλιακής ενέργειας, σε συνδυασμό με υποστηρικτικά πολιτικά πλαίσια, όπως το REPowerEU, είχε ως αποτέλεσμα το 2025 οι δύο αυτές πηγές να παράγουν 852 TWh ηλεκτρικής ενέργειας, περισσότερη από όση παρήγαγαν συνολικά ο άνθπάνες για εισαγωγές ορυκτών καυσίμων. Σύμφωνα με ανάλυση της Ember, η νέα εγκατεστημένη ισχύς αιολικών και φωτοβολταϊκών συστημάτων που αναπτύχθηκε μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία απέτρεψε εισαγωγές ορυκτών καυσίμων αξίας 72 δισ. ευρώ κατά την περίοδο 2022–2025, με τις μεγαλύτερες εξοικονομήσεις να καταγράφονται στη Γερμανία, την Ισπανία και την Ιταλία. Το μεγαλύτερο μέρος αυτήςρακας, το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο (760 TWh).
Η ταχεία αυτή ανάπτυξη προστάτευσε την περιοχή από πρόσθετες δαπάνες για εισαγωγές ορυκτών καυσίμων. Σύμφωνα με ανάλυση της Ember, η νέα εγκατεστημένη ισχύς αιολικών και φωτοβολταϊκών συστημάτων που αναπτύχθηκε μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία απέτρεψε εισαγωγές ορυκτών καυσίμων αξίας 72 δισ. ευρώ κατά την περίοδο 2022–2025, με τις μεγαλύτερες εξοικονομήσεις να καταγράφονται στη Γερμανία, την Ισπανία και την Ιταλία. Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της εξοικονόμησης προήλθε από τη μείωση των εισαγωγών φυσικού αερίου.
Πέρα από την Ευρωπαϊκή Ένωση, η μικρής κλίμακας φύση των φωτοβολταϊκών (PV) συστημάτων έχει οδηγήσει στην ολοένα και ευρύτερη εγκατάστασή τους ως αντίδραση των ίδιων των καταναλωτών στις αυξημένες τιμές της ενέργειας ή στην αναξιόπιστη ηλεκτροδότηση. Το σχετικά χαμηλό κόστος και η απλότητα της εγκατάστασής τους καθιστούν την τεχνολογία προσιτή σε ευρεία τμήματα της αγοράς, επιτρέποντας σημαντικές αλλαγές στα ηλεκτρικά συστήματα μέσα σε διάστημα ακόμη και ενός έτους.
Στο Πακιστάν, η εγκατεστημένη ισχύς φωτοβολταϊκών συστημάτων πίσω από τον μετρητή (behind-the-meter) και εκτός δικτύου (off-grid) ανέρχεται πλέον σε 23,4 GW, έναντι μόλις 2,1 GW το 2021. Η ραγδαία αυτή ανάπτυξη επηρεάστηκε από την εκτίναξη των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας το 2022, καθώς η χώρα αντιμετώπιζε δυσκολίες στην εξασφάλιση φορτίων υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), σε συνδυασμό με ένα ήδη δαπανηρό και αναξιόπιστο σύστημα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Παράλληλα, οι τιμές των ηλιακών πάνελ είχαν μειωθεί δραστικά, ενώ το Πακιστάν δεν επέβαλλε δασμούς στις εισαγωγές φωτο μερίδιο της ηλιακής ενέργειας στην ηλεκτροπαραγωγή από 3% σε βολταϊκών πάνελ.
Μέσα σε μόλις τέσσερα χρόνια, το Πακιστάν αύξησε το μερίδιο της ηλιακής ενέργειας στην ηλεκτροπαραγωγή από 3% σε 22% (συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής από φωτοβολταϊκά πίσω από τον μετρητή και εκτός δικτύου· βλ. πίνακα, σελ. 72). Ο αιφνίδιος αυτός μετασχηματισμός του ηλεκτρικού συστήματος οδήγησε την κυβέρνηση να ακυρώσει προγραμματισμένες εισαγωγές φορτίων LNG για την περίοδο 2026–2027 και να επιδιώξει την επαναδιαπραγμάτευση μακροπρόθεσμων συμβολαίων.
Καθώς οι μεταβλητές ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αξιοποιούνται ολοένα και περισσότερο ως εργαλείο ενίσχυσης της ενεργειακής ασφάλειας, αναδεικνύονται νέες προτεραιότητες που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Ειδικότερα, καθίσταται ολοένα σημαντικότερη η δυνατότητα διαχείρισης και ενσωμάτωσης της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές μέσω ευέλικτων τεχνολογιών.
Η ανάπτυξη της αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες εξακολουθεί να υπολείπεται της ανάπτυξης των φωτοβολταϊκών σε πολλές χώρες (βλ. πίνακα, σελ. 65), ωστόσο βρίσκεται σε φάση εκρηκτικής ανάπτυξης. Η παγκόσμια εγκατεστημένη ισχύς αποθήκευσης με μπαταρίες αυξήθηκε κατά 66%, φτάνοντας τα 302 GW το 2025. Επειδή πρόκειται για παγκόσμιο μέσο όρο, σε ορισμένες χώρες οι ρυθμοί ανάπτυξης είναι ακόμη υψηλότεροι. Η Κίνα, με εγκατεστημένη ισχύ 144 GW —σχεδόν το ήμισυ της παγκόσμιας δυναμικότητας αποθήκευσης με μπαταρίες— κατέγραψε ετήσια αύξηση 81,7%. Παρόμοιοι ρυθμοί ανάπτυξης διατηρούνται τα τελευταία πέντε χρόνια, γεγονός που εξηγεί γιατί η παγκόσμια δυναμικότητα αποθήκευσης ήταν το 2020 δεκαέξι φορές μικρότερη από ό,τι το 2025.
Πέρα από τη μείωση της ανάγκης εισαγωγής καυσίμων για την ηλεκτροπαραγωγή, ο εξηλεκτρισμός μπορεί να επιτρέψει στην πρόσφατα εγκατεστημένη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας να υποκαταστήσει τη ζήτηση καυσίμων και σε άλλους τομείς, όπως οι μεταφορές. Σε αντίθεση με τα ορυκτά καύσιμα, τα οποία εξαρτώνται από μια συνεχή ροή εισαγόμενων καυσίμων, εκτεθειμένη στις διακυμάνσεις των διεθνών αγορών εμπορευμάτων και στις γεωπολιτικές αναταράξεις, τα φωτοβολταϊκά πάνελ —για παράδειγμα— παράγουν ηλεκτρική ενέργεια για δεκαετίες μετά την εισαγωγή και εγκατάστασή τους.
Ωστόσο, αυτή η μετάβαση προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τον εξηλεκτρισμό εισάγει τον κίνδυνο νέων εμπορικών εξαρτήσεων. Η ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων, τόσο όσον αφορά τα βιομηχανικά προϊόντα όσο και τις κρίσιμες πρώτες ύλες που απαιτούνται για την κατασκευή τους, παραμένει βασική προτεραιότητα, καθώς η υιοθέτηση αυτών των τεχνολογιών συνεχίζει να αυξάνεται.
www.worldenergynews.gr
