Η αυξημένη ηλιακή παραγωγή συγκράτησε τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας τις μεσημβρινές ώρες στην Ισπανία, τη Γερμανία και την Ελλάδα το 2026, όμως οι νυχτερινές τιμές αυξήθηκαν κατά 36-51 €/MWh σε σύγκριση με το 2025, ενισχύοντας τον ρόλο της αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες - Η μελέτη περιέχεται στο pv-magazine
Η Ευρώπη έχει βιώσει δύο ενεργειακές κρίσεις μέσα σε τέσσερα χρόνια, ωστόσο η επίδρασή τους στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας παρουσιάζει σημαντικές διαφορές. Η κρίση του 2022, που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, οδήγησε σε εκτίναξη των τιμών καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας.
Αντίθετα, η κρίση του 2026, η οποία συνδέεται με τον πόλεμο με το Ιράν και την αύξηση των τιμών φυσικού αερίου, ανέδειξε τον αυξανόμενο ρόλο της ηλιακής ενέργειας στη συγκράτηση του ενεργειακού κόστους.
Στην Ισπανία, τη Γερμανία και την Ελλάδα, η διευρυμένη εγκατεστημένη ισχύς φωτοβολταϊκών έχει συμβάλει στη διατήρηση χαμηλότερων τιμών κατά τις μεσημβρινές ώρες, χωρίς όμως να αποτρέπει τις μεγάλες αυξήσεις το βράδυ και τη νύχτα.
Η ανάλυση συγκρίνει δύο περιόδους ίσης διάρκειας, 227 ημερών η καθεμία. Η πρώτη καλύπτει το διάστημα από τις 24 Φεβρουαρίου έως τις 8 Οκτωβρίου 2022, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, και η δεύτερη από τις 28 Φεβρουαρίου έως τις 12 Οκτωβρίου 2026, μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν.
Ως σημείο αναφοράς χρησιμοποιούνται οι ίδιες ημερομηνίες του 2025, όταν δεν βρισκόταν σε εξέλιξη αντίστοιχη ενεργειακή κρίση. Τα στοιχεία καταδεικνύουν ότι η σημαντικότερη διαφορά μεταξύ των δύο περιόδων εντοπίζεται στην εξέλιξη των τιμών μέσα στο 24ωρο και στη δυνατότητα της ηλιακής παραγωγής να περιορίζει την επίδραση του αυξημένου κόστους καυσίμων.
Σχήμα 1. Μέση ηλιακή παραγωγή ανά τοπική ώρα κατά τις πρώτες 227 ημέρες κάθε κρίσης και τις ίδιες ημερομηνίες του 2025. Συγκεντρωτική επεξεργασία στοιχείων του ENTSO-E από τον συντάκτη
Η αύξηση της ηλιακής παραγωγής αλλάζει την εικόνα της αγοράς
Η ηλιακή παραγωγή αυξήθηκε σημαντικά μεταξύ των δύο κρίσεων. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ENTSO-E, κατά τις πρώτες 227 ημέρες της κρίσης, η παραγωγή φωτοβολταϊκών στην Ισπανία αυξήθηκε από 23,8 TWh το 2022 σε 49,4 TWh το 2026.
Στη Γερμανία, η παραγωγή αυξήθηκε από 48,5 TWh σε 74,7 TWh, ενώ στην Ελλάδα σχεδόν διπλασιάστηκε, από 4,7 TWh σε 10 TWh.
Αντίστοιχη ήταν η αύξηση της παραγωγής κατά τις ώρες αιχμής της ηλιακής ακτινοβολίας. Στην Ισπανία, η μέση ηλιακή ισχύς κατά την ώρα της μέγιστης παραγωγής ανήλθε στα 21,2 GW το 2026, έναντι 10,8 GW το 2022. Στη Γερμανία αυξήθηκε στα 39,8 GW από 26,5 GW, ενώ στην Ελλάδα έφτασε τα 5,2 GW, έναντι 2,7 GW τέσσερα χρόνια νωρίτερα.
Η παραγωγή συγκεντρώνεται κυρίως σε συγκεκριμένες ώρες της ημέρας. Κατά την εξεταζόμενη περίοδο του 2026, το 66% της ηλιακής ενέργειας στην Ισπανία και το 75% στη Γερμανία και την Ελλάδα παρήχθη μεταξύ 10:00 και 17:00. Η συγκέντρωση αυτή εξηγεί γιατί η αυξημένη φωτοβολταϊκή ισχύς επηρεάζει περισσότερο τις μεσημβρινές τιμές, χωρίς να προσφέρει αντίστοιχη προστασία μετά τη δύση του ηλίου.
Σε ετήσια βάση, η ανάπτυξη ήταν επίσης σημαντική. Από το 2022 έως το 2025, η παραγωγή φωτοβολταϊκών στην Ισπανία αυξήθηκε από 31,1 TWh σε 52,4 TWh, στη Γερμανία από 55,7 TWh σε 73,8 TWh και στην Ελλάδα από 6,3 TWh σε 11,5 TWh.
Σχήμα 2. Μέση τιμή ηλεκτρικής ενέργειας στην αγορά επόμενης ημέρας ανά τοπική ώρα, κατά τις πρώτες 227 ημέρες κάθε κρίσης και τις ίδιες ημερομηνίες του 2025. Συγκεντρωτική επεξεργασία στοιχείων του ENTSO-E από τον συντάκτη
Χαμηλότερες μεσημβρινές τιμές και ακριβότερες νυχτερινές ώρες
Κατά την ενεργειακή κρίση του 2022, οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας παρέμειναν υψηλές καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας. Την περίοδο Μαρτίου-Σεπτεμβρίου 2022, το συμβόλαιο φυσικού αερίου TTF επόμενου μήνα διαμορφώθηκε κατά μέσο όρο περίπου στα 155 €/MWh. Ακόμη και η φθηνότερη ώρα μιας μέσης ημέρας κόστιζε τουλάχιστον 149 €/MWh στις τρεις εξεταζόμενες αγορές.
Η εικόνα του 2026 ήταν διαφορετική. Κατά τις πρώτες 227 ημέρες της κρίσης, η φθηνότερη ώρα της μέσης ημέρας διαμορφώθηκε μεταξύ 16 και 25 €/MWh και στις τρεις χώρες. Οι τιμές παρέμειναν κάτω από τα 50 €/MWh από τις 10:00 έως τις 18:00 στην Ισπανία, από τις 10:00 έως τις 17:00 στην Ελλάδα και από τις 11:00 έως τις 16:00 στη Γερμανία.
Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη η αύξηση του κόστους φυσικού αερίου. Από τον Μάρτιο του 2026, ακόμη και η χαμηλότερη τιμή του TTF, περίπου 38 €/MWh τον Απρίλιο, αντιστοιχούσε σε κόστος καυσίμου περίπου 70 €/MWh για μονάδα ηλεκτροπαραγωγής με απόδοση 55%, χωρίς να υπολογίζονται τα δικαιώματα εκπομπών άνθρακα. Επομένως, οι χαμηλές μεσημβρινές τιμές δεν συμβάδιζαν με το κόστος παραγωγής από φυσικό αέριο, γεγονός που αναδεικνύει την επίδραση της ηλιακής παραγωγής.
Αντίθετα, οι νυχτερινές και βραδινές τιμές παρέμειναν υψηλές, καθώς η ηλιακή ενέργεια δεν είναι διαθέσιμη. Στην Ισπανία, οι τιμές μεταξύ 10:00 και 17:00 διαμορφώθηκαν κατά μέσο όρο στα 22 €/MWh, περίπου 5 €/MWh υψηλότερα από τις αντίστοιχες ώρες του 2025. Ωστόσο, οι βραδινές τιμές μεταξύ 19:00 και 23:00 αυξήθηκαν κατά 44 €/MWh και οι νυχτερινές τιμές μεταξύ μεσάνυχτων και 06:00 κατά περίπου 50 €/MWh.
Στην Ελλάδα, οι μεσημβρινές τιμές ήταν κατά 4 €/MWh χαμηλότερες από το 2025, ενώ οι νυχτερινές αυξήθηκαν κατά 46 €/MWh. Στη Γερμανία, οι επτά μεσημβρινές ώρες αντιστοιχούσαν στο 29% της ημέρας, αλλά συνέβαλαν μόλις κατά 13% στην αύξηση της βασικής τιμής ηλεκτρικής ενέργειας.
Η επίδραση της ηλιακής παραγωγής αποτυπώνεται και στις αρνητικές τιμές. Κατά την περίοδο του 2022 δεν καταγράφηκαν αρνητικές τιμές στην Ισπανία ή την Ελλάδα, ενώ στη Γερμανία καταγράφηκαν 32 ώρες. Το 2026, οι αρνητικές τιμές έφτασαν τις 547 ώρες στην Ισπανία, τις 459 στη Γερμανία και τις 476 στην Ελλάδα. Σε κάθε αγορά, το 19%-23% της ηλιακής παραγωγής πραγματοποιήθηκε σε ώρες κατά τις οποίες οι τιμές ήταν κάτω από το μηδέν.
Σχήμα 3. Μεταβολή της μέσης τιμής ηλεκτρικής ενέργειας στην αγορά επόμενης ημέρας ανά τοπική ώρα, περίοδος κρίσης του 2026 μείον τις ίδιες ημερομηνίες του 2025. Συγκεντρωτική επεξεργασία στοιχείων του ENTSO-E από τον συντάκτη
Μειωμένα έσοδα για τα φωτοβολταϊκά
Παρά την αύξηση της παραγωγής, η οικονομική αξία της ηλιακής ενέργειας υποχώρησε σημαντικά. Η τιμή απολαβής των φωτοβολταϊκών, δηλαδή η μέση τιμή στην οποία πωλείται η παραγόμενη ηλιακή ενέργεια, ήταν κατά 74% χαμηλότερη στην Ισπανία το 2026 σε σύγκριση με το 2022, κατά 76% χαμηλότερη στη Γερμανία και κατά 83% χαμηλότερη στην Ελλάδα.
Η υποχώρηση οφείλεται τόσο στη μείωση της βασικής τιμής ηλεκτρικής ενέργειας σε σχέση με την κρίση του 2022 όσο και στη χαμηλότερη σχετική αξία της παραγωγής κατά τις ώρες υψηλής ηλιακής διαθεσιμότητας. Η αύξηση της φωτοβολταϊκής ισχύος συμπιέζει τις τιμές τις ίδιες ώρες κατά τις οποίες παράγουν τα περισσότερα φωτοβολταϊκά, περιορίζοντας τα έσοδά τους.
Η σύγκριση με το 2025 δείχνει ότι η υποχώρηση της σχετικής αξίας της ηλιακής ενέργειας είχε ήδη ξεκινήσει πριν από τη νέα κρίση. Το 2025, ο δείκτης απολαβής των φωτοβολταϊκών ανερχόταν στο 52% στην Ισπανία, στο 47% στη Γερμανία και στο 52% στην Ελλάδα. Το 2026 μειώθηκε περαιτέρω κατά 5,6 ποσοστιαίες μονάδες στην Ισπανία και κατά 9,4 μονάδες στην Ελλάδα, ενώ στη Γερμανία αυξήθηκε κατά 2,7 μονάδες.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Ισπανίας τον Σεπτέμβριο. Η μέση ημερήσια τιμή ηλεκτρικής ενέργειας διαμορφώθηκε στα 143 €/MWh, ελαφρώς υψηλότερα από τα 141 €/MWh του Σεπτεμβρίου 2022.
Ωστόσο, η τιμή απολαβής της ηλιακής ενέργειας μειώθηκε στα 66 €/MWh από 116 €/MWh, ενώ ο δείκτης απολαβής υποχώρησε από 82% σε 46%. Αυτό δείχνει ότι η αυξημένη ηλιακή παραγωγή μεταβάλλει τη διαμόρφωση των τιμών, ακόμη και όταν η συνολική μέση τιμή της αγοράς παραμένει σχεδόν αμετάβλητη.
Σχήμα 4. Τιμή απορρόφησης ηλιακής παραγωγής και συντελεστής απορρόφησης κατά τις αντίστοιχες περιόδους των 227 ημερών και την περίοδο αναφοράς του 2025. Συγκεντρωτική επεξεργασία στοιχείων του ENTSO-E από τον συντάκτη
Οι μπαταρίες ως λύση για τη μεταφορά ενέργειας στη νύχτα
Η αυξανόμενη διαφορά μεταξύ των μεσημβρινών και των νυχτερινών τιμών ενισχύει την οικονομική λογική της αποθήκευσης ενέργειας. Οι μπαταρίες μπορούν να αποθηκεύουν ηλεκτρική ενέργεια όταν οι τιμές είναι χαμηλές και να την αποδίδουν στο δίκτυο όταν η ζήτηση και οι τιμές αυξάνονται.
Στην Ισπανία, η διαφορά μεταξύ των δύο φθηνότερων διαδοχικών ωρών και των δύο ακριβότερων ωρών μιας μέσης ημέρας έφτασε τα 131 €/MWh το 2026, έναντι 88 €/MWh το 2025. Στη Γερμανία, η αντίστοιχη διαφορά αυξήθηκε από 123 σε 161 €/MWh, ενώ στην Ελλάδα από 150 σε 157 €/MWh.
Το μέγεθος της διαθέσιμης ενέργειας είναι σημαντικό. Στις τρεις αγορές, η ηλιακή παραγωγή που πραγματοποιήθηκε σε ώρες αρνητικών τιμών κατά την περίοδο του 2026 αντιστοιχούσε κατά μέσο όρο σε περίπου 128 GWh ημερησίως.
Η μεταφορά μέρους αυτής της ενέργειας προς τις βραδινές και νυχτερινές ώρες θα μπορούσε να συμβάλει στην αντιμετώπιση δύο προβλημάτων ταυτόχρονα. Αφενός, η φόρτιση των μπαταριών θα αύξανε τη ζήτηση τις ώρες αρνητικών τιμών, περιορίζοντας την πίεση στις απολαβές των φωτοβολταϊκών. Αφετέρου, η εκφόρτισή τους θα αύξανε τη διαθέσιμη προσφορά όταν η ηλιακή παραγωγή μηδενίζεται και οι τιμές είναι υψηλές.
Ωστόσο, οι εκτιμώμενες διαφορές τιμών δεν αποτελούν εγγυημένες αποδόσεις επενδύσεων. Βασίζονται σε μέσες τιμές και δεν λαμβάνουν υπόψη τις απώλειες κατά τη φόρτιση και την εκφόρτιση, τις καθημερινές διακυμάνσεις ή το γεγονός ότι η εγκατάσταση περισσότερων μπαταριών μπορεί να περιορίσει σταδιακά τις διαφορές τιμών από τις οποίες επωφελούνται.
Σχήμα 5. Ισπανία: Μηνιαία τιμή ηλεκτρικής ενέργειας βάσης και τιμή απορρόφησης ηλιακής παραγωγής, από τον Ιανουάριο του 2022 έως τις 12 Οκτωβρίου 2026. Συγκεντρωτική επεξεργασία στοιχείων του ENTSO-E από τον συντάκτη
Η ενεργειακή ασφάλεια μετά την κρίση
Τα στοιχεία δείχνουν ότι η αυξημένη ηλιακή ισχύς έχει ενισχύσει την ανθεκτικότητα των ευρωπαϊκών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας απέναντι στις αυξήσεις των τιμών φυσικού αερίου. Στις ώρες υψηλής ηλιακής παραγωγής, οι τιμές παρέμειναν πολύ χαμηλότερες από εκείνες της υπόλοιπης ημέρας, περιορίζοντας την επίδραση της κρίσης στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας.
Ωστόσο, η προστασία αυτή παραμένει περιορισμένη χρονικά. Οι βραδινές και νυχτερινές ώρες εξακολουθούν να επηρεάζονται έντονα από τις τιμές του φυσικού αερίου, καθώς η ηλιακή παραγωγή δεν μπορεί να καλύψει τη ζήτηση χωρίς τη συνδρομή άλλων πηγών ενέργειας ή συστημάτων αποθήκευσης.
Η ανάπτυξη της αποθήκευσης, η καλύτερη αξιοποίηση των δικτύων και οι μηχανισμοί στήριξης που λαμβάνουν υπόψη το χρονικό προφίλ της παραγωγής μπορούν να συμβάλουν στην αποτελεσματικότερη ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι, ενώ το 2022 η ηλιακή ενέργεια προσέφερε περιορισμένη προστασία από μια κρίση που επηρέαζε όλες τις ώρες της ημέρας, το 2026 οι ώρες υψηλής ηλιακής παραγωγής παρέμειναν σε μεγάλο βαθμό "προστατευμένες" από το αυξημένο κόστος φυσικού αερίου.
Το επόμενο βήμα για την ευρωπαϊκή ενεργειακή μετάβαση είναι η επέκταση αυτής της προστασίας και μετά τη δύση του ηλίου, μέσω της αποθήκευσης και της μεταφοράς της πλεονάζουσας ημερήσιας παραγωγής στις ώρες υψηλής ζήτησης.
Σχήμα 6. Διαφορά μεταξύ των δύο ακριβότερων και των δύο φθηνότερων διαδοχικών ωρών μιας μέσης ημέρας, ανά περίοδο. Ενδεικτικές τιμές, πριν από τις απώλειες. Συγκεντρωτική επεξεργασία στοιχείων του ENTSO-E από τον συντάκτη
www.worldenergynews.gr
