Μια κυκλική οπή στην ωμοπλάτη ενός Νεάντερταλ —του οποίου τα απομεινάρια βρέθηκαν σε σπήλαιο στο Ιρακινό Κουρδιστάν— ενδέχεται να αποτελεί το αρχαιότερο γνωστό παράδειγμα θανατηφόρας βίας μεταξύ ατόμων, με τη χρήση ξύλινου δόρατος, στο αρχείο απολιθωμάτων των ανθρωπίνων ειδών.
Tα χαρακτηριστικά του Νεάτερνταλ
Η ωμοπλάτη του Νεάντερταλ —ένα πλατύ, επίπεδο οστό, τόσο λεπτό σε ορισμένα σημεία ώστε να γίνεται σχεδόν διαφανές όταν τοποθετείται απέναντι στο φως— διατηρήθηκε σχεδόν ανέπαφη κάτω από 7,5 μέτρα βράχων και ιζημάτων για περίπου 75.000 χρόνια. Ανέπαφη, με εξαίρεση την κυκλική οπή διαμέτρου 15 χιλιοστόμετρων. Σύμφωνα με τους αρχαιολόγους από το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ που ηγήθηκαν της ανασκαφής, η οπή προκλήθηκε από ένα ξύλινο δόρυ με ακονισμένη άκρη, καθώς μια αιχμή από πυριτόλιθο ή πέτρα θα άφηνε μια επίπεδη ή γωνιώδη οπή.
Το δόρυ διαπέρασε την αριστερή θωρακική κοιλότητα από το μπροστινό μέρος και διέσχισε το σώμα —πλήττοντας τον πνεύμονα και πιθανότατα μεγάλες αρτηρίες— προτού διαπεράσει την αριστερή ωμοπλάτη, προκαλώντας τον άμεσο θάνατο. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι το θανατηφόρο πλήγμα ενδέχεται να ήταν μια σκόπιμη επίθεση στην περιοχή της καρδιάς.
Η κλίση στα χείλη της οπής είναι χαρακτηριστική τραύματος εξόδου. Η ερευνητική ομάδα εντόπισε μικροσκοπικά θραύσματα οστού που μετακινήθηκαν από το όπλο· η θέση τους υποδεικνύει ότι το δόρυ εισήλθε από ψηλά, με καθοδική πορεία. Οι ερευνητές κατάφεραν μάλιστα να ανασυνθέσουν τμήμα της οπής χρησιμοποιώντας αυτά τα θραύσματα, με οδηγό αμυδρές γραμμώσεις στα σημεία όπου το οστό έφερε ίχνη πρόσφυσης μυών.
«Είναι εξαιρετικό το γεγονός ότι διαθέτουμε μια άριστα διατηρημένη ωμοπλάτη ηλικίας 75.000 ετών. Τα οστά αυτά είναι τόσο λεπτά, που συχνά δεν βρίσκουμε ολόκληρες ωμοπλάτες ούτε σε ταφές σύγχρονων ανθρώπων», δήλωσε η Δρ. Emma Pomeroy, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης από το Τμήμα Αρχαιολογίας του Κέιμπριτζ. «Καταφέραμε να την ανασύρουμε ακέραιη, μέσα από σχεδόν 8 μέτρα βράχων και ιζημάτων». Οι αρχαιολόγοι αποκαλούν τα ευρήματα «Shanidar A» –ονομασία που προέρχεται από το περίφημο σπήλαιο όπου εντοπίστηκαν– και έχουν δημοσιεύσει τα συμπεράσματά τους στο επιστημονικό περιοδικό *Scientific Reports*.
Λόγω της αποσύνθεσης, ελάχιστα ξύλινα αντικείμενα από τα βάθη της προϊστορίας έχουν διασωθεί. Στη δεκαετία του 1990, στο Schöningen της Γερμανίας, βρέθηκαν ορισμένα ξύλινα δόρατα –διατηρημένα χάρη στο υγρό περιβάλλον– που χρονολογούνται πριν από περίπου 200.000 χρόνια, την εποχή που οι πρώιμοι Νεάντερταλ περιπλανιόνταν στην Ευρώπη.
Αυτά τα διατηρημένα δόρατα –ορισμένα εκ των οποίων ξεπερνούν σε μήκος τα 2 μέτρα– κατασκευάστηκαν από προσεκτικά επιλεγμένο ξύλο, ώστε η κατανομή του βάρους τους να είναι ιδανική για ρίψη, όπως συμβαίνει με τα σύγχρονα ακόντια. Πιθανότατα χρησιμοποιούνταν για το κυνήγι μεγάλων θηραμάτων.
Τα ίχνη
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι μια παρόμοια τεχνολογία ενδέχεται να προκάλεσε τον θάνατο του «Shanidar A». Σύμφωνα με τους ίδιους, το τραύμα θα μπορούσε να αποτελεί την πρώτη ένδειξη χρήσης ακονισμένων ξύλινων δοράτων στην προϊστορική Μέση Ανατολή.
«Τα ίχνη που αφήνουν ανακατασκευές δοράτων της συγκεκριμένης εποχής ταιριάζουν απόλυτα με το τραύμα που εντοπίσαμε στην ωμοπλάτη του Νεάντερταλ», δήλωσε η Pomeroy, ερευνήτρια στο Newnham College του Κέιμπριτζ. «Αυτή η πρώιμη τεχνολογία εξηγεί απόλυτα το συγκεκριμένο τραύμα».
«Τα διαθέσιμα στοιχεία υποδεικνύουν ότι οι Νεάντερταλ και οι πρόγονοί τους είχαν αναπτύξει δεξιότητες κατεργασίας ξύλου και κατασκευής όπλων χιλιάδες χρόνια πριν από τον θάνατο του "Shanidar A". Αυτό το σύνολο ικανοτήτων ενδέχεται να ήταν διαδεδομένο σε όλη την έκταση των περιοχών όπου ζούσαν οι Νεάντερταλ, από την Ουαλία έως τη Σιβηρία».
Η Pomeroy επισημαίνει ότι ο θάνατος ενδέχεται να οφείλεται σε κυνηγετικό ατύχημα. «Ζώα όπως τα μαμούθ ενδέχεται να κυνηγιούνταν από κοντινή απόσταση με δόρατα, οπότε είναι εύκολο να φανταστεί κανείς την πρόκληση θανατηφόρων τραυμάτων».
Ωστόσο, η ίδια αναφέρει ότι υπάρχουν ενδείξεις σκόπιμης βίας. «Η θέση του τραύματος και η δύναμη που απαιτήθηκε για να διαπεράσει το σώμα του Νεάντερταλ, φέρουν τα χαρακτηριστικά ενός σκόπιμου, θανατηφόρου πλήγματος που στόχευε στην καρδιά».
Δεν υπάρχει τρόπος να γνωρίζουμε το πλαίσιο στο οποίο εκδηλώθηκε αυτή η βία, ούτε αν εμπλέκονταν σύγχρονοι άνθρωποι (Homo sapiens), αν και οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι η πιο άμεση ερμηνεία είναι πως επρόκειτο για βία μεταξύ ατόμων της ίδιας ομάδας Νεάντερταλ.
Σχισμένο δόντι και ενδείξεις φροντίδας
Η ωμοπλάτη βρέθηκε κατά την ανασκαφή μαζί με ένα σχεδόν ακέραιο δεξί χέρι, δύο πλευρές από την αριστερή πλευρά του θώρακα και ένα θραύσμα από πλευρά της δεξιάς πλευράς, καθώς και επτά δόντια. Πρόκειται για ό,τι απέμεινε από έναν ενήλικο Νεάντερταλ, η ηλικία του οποίου εκτιμάται περίπου στα 45 έτη κατά τον βίαιο θάνατό του.
«Ταφική συμπεριφορά»
Το τεράστιο σπήλαιο στους πρόποδες του ιρακινού Κουρδιστάν, γνωστό ως Σανιντάρ (Shanidar), αποτελεί μία από τις διασημότερες τοποθεσίες Νεάντερταλ παγκοσμίως. Οι ανασκαφές της δεκαετίας του 1950, υπό την καθοδήγηση του Ραλφ Σολέτσκι, έφεραν στο φως 10 άτομα, μεταξύ των οποίων μια «ομάδα» τεσσάρων ατόμων που βρέθηκαν στο ίδιο σημείο, παρόλο που πέθαναν σε διαφορετικές χρονικές στιγμές. Το γεγονός αυτό υποδηλώνει ότι οι Νεάντερταλ επέστρεφαν στο σημείο για να ενταφιάσουν τους νεκρούς τους.
Τα λείψανα ενός Νεάντερταλ από άλλο τμήμα του σπηλαίου, ο οποίος έζησε χιλιάδες χρόνια αργότερα, παρουσίαζαν ενδείξεις παράλυσης στο ένα χέρι, αρθρίτιδας, κώφωσης και μερικής τύφλωσης. Ωστόσο, το άτομο αυτό έζησε μακρά ζωή, γεγονός που υποδηλώνει ότι πρέπει να είχε λάβει φροντίδα.
Αυτά τα δείγματα συμπόνιας, κοινωνικής στήριξης και τελετουργικών γύρω από τον θάνατο οδήγησαν σε αναθεώρηση της βικτωριανής αντίληψης, η οποία παρουσίαζε τους Νεάντερταλ ως κτηνώδη και υποδεέστερα όντα. Συνεχώς έρχονται στο φως στοιχεία που μαρτυρούν υψηλό επίπεδο πολιτισμικής ανάπτυξης —από την τέχνη των σπηλαίων έως τα κοσμήματα—, ενώ οι γενετικές αναλύσεις αποκαλύπτουν επιμειξία μεταξύ των Νεάντερταλ και των σύγχρονων ανθρώπων.
www.worldenergynews.gr
