Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τη μεταρρύθμιση της αγοράς άνθρακα, τον ακρογωνιαίο λίθο της πολιτικής της για το κλίμα. Στόχος της είναι η εξισορρόπηση της απαλλαγής από τον άνθρακα με την ανταγωνιστικότητα, αλλά ο αντίκτυπός της στις εκπομπές αποτελεί ήδη αντικείμενο συζήτησης.
Στις 17 Ιουλίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την πολυαναμενόμενη πρότασή της για τη μεταρρύθμιση της βασικής πολιτικής της ΕΕ για το κλίμα, του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ETS).
Η μεταρρύθμιση έρχεται μετά από μια έντονη διελκυστίνδα μεταξύ εκείνων που πιέζουν για τη μείωση των εκπομπών και εκείνων που θέλουν να διατηρήσουν τους νομικά δεσμευτικούς στόχους για το κλίμα εντός των ορίων τους.
Αυτοί οι στόχοι περιλαμβάνουν έναν στόχο για τη μείωση των καθαρών εκπομπών της ΕΕ κατά 90% έως το 2040 και έναν στόχο μηδενικών εκπομπών για το 2050.
Από το 2005, το ΣΕΔΕ ορίζει ένα ετήσιο ανώτατο όριο στην ποσότητα άνθρακα που μπορούν να εκπέμπουν τομείς όπως η βαριά βιομηχανία, η αεροπορία εντός της ΕΕ και η παραγωγή ενέργειας. Τους υποχρεώνει να αγοράζουν άδειες για κάθε τόνο εκπεμπόμενου άνθρακα. Επίσης, ορίζει ένα ετήσιο ανώτατο όριο στις μέγιστες επιτρεπόμενες εκπομπές.
Αποκαλύπτοντας την πρόταση, την οποία οι χώρες της ΕΕ και οι ευρωβουλευτές πρέπει τώρα να διαπραγματευτούν, ο Επίτροπος για το Κλίμα, Βόπκε Χούκστρα, δήλωσε ότι ο αναθεωρημένος νόμος ευθυγραμμίζει την ΕΕ με τον στόχο για το κλίμα για το 2040.
Ωστόσο, λίγες ώρες μετά την παρουσίασή του, το σχέδιο της Επιτροπής προκάλεσε την οργή των περιβαλλοντικών ΜΚΟ, οι οποίες καταγγέλλουν την αποδυνάμωση των κλιματικών φιλοδοξιών στο όνομα της ανταγωνιστικότητας.
Κατάλληλο για το 90% — ή όχι;
Ένας εκπρόσωπος της Επιτροπής δήλωσε ότι «δεν είναι εύκολο» να προσδιοριστεί με ακρίβεια πόσο θα συμβάλει το ΣΕΔΕ στην επίτευξη του κλιματικού στόχου του 2040.
Ο εκπρόσωπος εκτίμησε ότι, μεταξύ της έναρξής του το 2005 και του 2040, το ΣΕΔΕ θα μειώσει τις εκπομπές κατά 85-87% — με τη διακύμανση να εξαρτάται από το πόσο μπορούν να συμβάλουν οι τεχνολογίες απορρόφησης άνθρακα.
Σύμφωνα με αυτές τις εκτιμήσεις, το ΣΕΔΕ θα πρέπει να συμβάλει περίπου στο 45% των συνολικών μειώσεων εκπομπών που απαιτούνται σε όλους τους τομείς, κατά την περίοδο 1990-2040, ώστε η ΕΕ να επιτύχει τον στόχο της για το 2040.
Ωστόσο, βάσει των δικών της μοντέλων, η συμβουλευτική εταιρεία Climact δήλωσε ότι η ΕΕ είναι ανέτοιμη να επιτύχει τον στόχο της για το 2040 — επειδή η προτεινόμενη αναθεώρηση θα μειώσει τις εκπομπές από τους τομείς του ΣΕΔΕ μόνο κατά 80% το 2040, σε σύγκριση με το 2005.
Οι προβλέψεις για τη μείωση των εκπομπών είναι δύσκολο να γίνουν, καθώς βασίζονται στις τιμές του άνθρακα, οι οποίες εξαρτώνται από μια αγορά που βρίσκεται σε διαρκή ροή. Οι τιμές ποικίλλουν λόγω παραγόντων όπως ο αριθμός των αδειών εκπομπών που κυκλοφορούν, ο αριθμός αυτών που φυλάσσονται σε αποθεματικό ή διανέμονται δωρεάν ή η ταχύτητα με την οποία το ΣΕΔΕ μειώνει το ανώτατο όριο εκπομπών κάθε χρόνο.
Με την πρότασή της, η Επιτροπή έχει κινηθεί για να χαλαρώσει τους περιορισμούς σε όλες αυτές τις παραμέτρους, ενώ παράλληλα ωθεί τις βιομηχανίες του ΣΕΔΕ να επενδύσουν στην απαλλαγή από τον άνθρακα — μια προσπάθεια να επιτευχθεί μια λεπτή ισορροπία μεταξύ της κλιματικής φιλοδοξίας και της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας.
Περισσότερες άδειες εκπομπών
Σύμφωνα με προηγούμενες ανακοινώσεις, η Επιτροπή πρότεινε την επιβράδυνση του ρυθμού με τον οποίο το ΣΕΔΕ ωθεί τη βιομηχανία να μειώνει τις εκπομπές κάθε χρόνο έως το 2030. Αυτός ο ρυθμός καθορίζεται από ένα σταθερό ποσοστό γνωστό ως γραμμικός συντελεστής μείωσης (LRF). Η μεταρρύθμιση, που βρίσκεται επί του παρόντος στο 4,3%, προτείνει να οριστεί ο LRF στο 4,4% το 2028 και στο 3,7% από το 2031 έως το 2035. Από το 2036 και μετά, θα μειωθεί ακόμη περισσότερο στο 1,7%.
Αυτές οι αλλαγές σημαίνουν ότι θα υπάρχουν περισσότερα δικαιώματα εκπομπών σε κυκλοφορία. Το ανώτατο όριο δικαιωμάτων εκπομπών του ΣΕΔΕ θα μηδενιστεί κάπου μεταξύ 2046-2048, αντί για το 2039 όπως έχει προγραμματιστεί επί του παρόντος.
Η μεταρρύθμιση προτείνει επίσης την τροποποίηση του αποθεματικού σταθερότητας της αγοράς (MSR) του ΣΕΔΕ, το οποίο χρησιμοποιείται για την εξισορρόπηση των τιμών άνθρακα με την προσθήκη ή την αφαίρεση δικαιωμάτων από την αγορά. Οι προτεινόμενες αλλαγές στοχεύουν στη διατήρηση των δικαιωμάτων σε κυκλοφορία για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Επί του παρόντος, το MSR αποσύρει το 24% όλων των δικαιωμάτων εκπομπών που κυκλοφορούν εάν ξεπεράσουν τα 1,09 εκατομμύρια. Η μεταρρύθμιση προτείνει τη μείωση αυτού του ποσοστού στο 12% — μειώνοντας παράλληλα το όριο ενεργοποίησης στα 947 εκατομμύρια. Η μεταρρύθμιση προτείνει τη μείωση, από 400 εκατομμύρια σε 300 εκατομμύρια, του κατώτερου ορίου που ενεργοποιεί την απελευθέρωση 100 εκατομμυρίων πρόσθετων δικαιωμάτων. Προτείνει επίσης ετήσια μείωση κατά 4% τόσο των ανώτερων όσο και των κατώτερων ορίων από το 2029.
Και περισσότερα δωρεάν επιδόματα επίσης
Οι τιμές του άνθρακα εξαρτώνται επίσης από τον αριθμό των δωρεάν δικαιωμάτων άνθρακα που χορηγούνται στη βιομηχανία, όπως αυτά που προορίζονται για τομείς που υπόκεινται στον μηχανισμό προσαρμογής των συνόρων άνθρακα (CBAM): σίδηρος, χάλυβας, αλουμίνιο, λιπάσματα, τσιμέντο, υδρογόνο και ηλεκτρική ενέργεια.
Αυτές οι ελεύθερα χορηγούμενες άδειες έχουν σχεδιαστεί για να αποτρέψουν τη βιομηχανία από το να μεταφέρει την παραγωγή σε χώρες με χαλαρότερους κανόνες για το κλίμα.
Ενώ το ΣΕΔΕ προέβλεπε προηγουμένως τη σταδιακή κατάργηση αυτών των δωρεάν αδειών έως το 2034, η μεταρρύθμιση της Επιτροπής προτείνει την επαναφορά του 15% των δωρεάν αδειών, από το 2028.
Η σταδιακή κατάργηση θα μετατεθεί στη συνέχεια για το 2038, επιβραδύνοντας ουσιαστικά την εφαρμογή του CBAM και προσφέροντας κάποιο περιθώριο στους εισαγωγείς αγαθών που καλύπτονται από τον φόρο.
Από το 2021 έως το 2025, τα δωρεάν δικαιώματα αντιπροσώπευαν, κατά μέσο όρο, περίπου το 85% των εκπομπών από ενεργοβόρες βιομηχανίες. Η Επιτροπή εκτιμά ότι, κατά την περίοδο 2026-2030, το ποσοστό αυτό θα ανέλθει κατά μέσο όρο στο 78%.
«Τέλος τα δωρεάν μετρητά»
Η αναθεώρηση στοχεύει επίσης στον μετασχηματισμό του ΣΕΔΕ «σε μια πραγματική μηχανή καινοτομίας και επενδύσεων», δήλωσε ο Χούκστρα.
Για να διασφαλιστεί αυτό, η Επιτροπή πρότεινε τον καθορισμό όρων για τη χορήγηση δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών, σε μια προσπάθεια να προωθηθούν οι επενδύσεις.
«Η δωρεάν κατανομή δεν σημαίνει δωρεάν μετρητά», δήλωσε ο Hoekstra, επισημαίνοντας τις διαφορές από το προηγούμενο καθεστώς.
Από το 2031, το 80% των δικαιωμάτων που λαμβάνουν οι εταιρείες δωρεάν θα εξαρτάται από την υποχρέωση των δικαιούχων να δημοσιεύουν σχέδια για επενδύσεις στην απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές. Το υπόλοιπο 20% θα χορηγείται μόνο αφού επαληθευτεί ότι η επένδυση οδήγησε σε σημαντική μείωση των εκπομπών. Οι εταιρείες μπορούν να εξακολουθούν να πωλούν αυτά τα δικαιώματα, αλλά, εάν μετεγκατασταθούν εκτός ΕΕ, θα πρέπει να επιστρέψουν τις άδειες.
Επιπλέον, τα δωρεάν δικαιώματα δεν θα κατανέμονται για κάθε εργοστάσιο ή σταθμό παραγωγής ενέργειας. Θα συγκεντρώνονται σε επίπεδο εταιρείας ή ακόμη και θα κατανέμονται μεταξύ διαφορετικών εταιρειών.
Αυστηρότεροι κανόνες δαπανών
Η Επιτροπή θέλει να διασφαλίσει ότι τα έσοδα του ΣΕΔΕ, που προκύπτουν από τη δημοπράτηση αδειών εκπομπών, χρησιμοποιούνται για τη χρηματοδότηση της βιομηχανικής απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές.
Οι χώρες της ΕΕ διαθέτουν επί του παρόντος κατά μέσο όρο μόνο το 5% των εσόδων τους από το ΣΕΔΕ για τέτοιους σκοπούς. Ο αναθεωρημένος νόμος ορίζει ότι πρέπει πλέον να διαθέτουν τουλάχιστον το 50% αυτών των κονδυλίων για την απαλλαγή των τομέων που καλύπτονται από το ΣΕΔΕ από τις ανθρακούχες εκπομπές.
Αυτή η αλλαγή είναι πιθανό να ενοχλήσει ορισμένους υπουργούς Οικονομικών της ΕΕ, οι οποίοι είναι επιφυλακτικοί μήπως χάσουν τον έλεγχο των εθνικών τους νομισμάτων.
Για την τόνωση των επενδύσεων, η Επιτροπή σχεδιάζει επίσης να δρομολογήσει ένα νέο προσωρινό χρηματοδοτικό μέσο, με την ονομασία «Ενίσχυση Επενδύσεων στο ΣΕΔΕ». Το εν λόγω μέσο, που ανακοινώθηκε για το 2027, θα λειτουργεί με βάση σταθερά ασφάλιστρα και θα χρηματοδοτείται από 400 εκατομμύρια δικαιώματα, τα οποία θα προέρχονται από ένα αποθεματικό που προορίζεται για νέες εγκαταστάσεις που εμπίπτουν στο ΣΕΔΕ.
Το ταμείο θα απευθύνεται κυρίως σε φτωχότερα κράτη μέλη. Η εκτελεστική εξουσία της ΕΕ θα ξεκινήσει διαβουλεύσεις σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής του τον Σεπτέμβριο.
Από το 2031, ο επενδυτικός ενισχυτής θα αντικατασταθεί από μια Βιομηχανική Τράπεζα Απανθρακοποίησης. Αυτή η Τράπεζα θα χρηματοδοτείται επίσης από επιπλέον 400 εκατομμύρια δικαιώματα που προέρχονται από το σύνολο των αδειών που εκδίδονται κάθε χρόνο σε ολόκληρη την ΕΕ. Η Επιτροπή εκτιμά ότι η τράπεζα θα έχει προϋπολογισμό 100 δισεκατομμυρίων ευρώ, συμπεριλαμβανομένων των 30 δισεκατομμυρίων ευρώ από τον ενισχυτή του ΣΕΔΕ.
Μακρύς δρόμος μπροστά
Η αναθεώρηση του ΣΕΔΕ είναι μόνο ένα κομμάτι ενός ευρύτερου νομοθετικού παζλ που αναπτύσσεται επί του παρόντος για την περίοδο μετά το 2030 — και ως εκ τούτου ένας από τους διάφορους παράγοντες που υπαγορεύουν εάν η ΕΕ θα είναι σε θέση να επιτύχει τον στόχο της για το κλίμα για το 2040.
Ήδη από τον Δεκέμβριο, η Επιτροπή σχεδιάζει να επικαιροποιήσει μια σειρά από ισχύουσες νομοθεσίες που είναι κρίσιμες για αυτόν τον στόχο: τον κανονισμό για τη διακυβέρνηση της ενέργειας και του κλίματος, την οδηγία για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την οδηγία για την ενεργειακή απόδοση. Η νομοθεσία που θα καλύπτει τις εκπομπές από τομείς εκτός του ΣΕΔΕ, όπως η δασοκομία και η χρήση γης, αναμένεται επίσης έως το τέλος του 2026.
Ωστόσο, κάθε τόνος CO₂ που δεν θα αποκόπτεται από το ETS θα πρέπει να αντισταθμίζεται με άλλα μέσα.
Η αντιστάθμιση μέσω πρόσθετων προσπαθειών σε άλλους τομείς που αντιμετωπίζουν δυσκολίες, όπως η γεωργία και οι μεταφορές, θα μπορούσε να σημαίνει την αντιμετώπιση ακανθωδών θεμάτων όπως τα βενζινοκίνητα και πετρελαιοκίνητα αυτοκίνητα. Είναι πιθανό να είναι «εξαιρετικά δύσκολο», όπως έχουν ήδη προειδοποιήσει ορισμένες από τις χώρες που υποστηρίζουν περισσότερο το ETS.
www.worldenergynews.gr
