Στις αρχές του έτους, το Πακιστάν διέθετε περισσότερο εισαγόμενο υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) από όσο μπορούσε να καταναλώσει, καθώς η ζήτηση είχε μειωθεί για τρία συνεχόμενα χρόνια από το υψηλό των 8,2 εκατομμυρίων τόνων το 2021 σε 6,1 εκατομμύρια τόνους μέχρι τα τέλη του 2025, εξέλιξη που αποδίδεται στη μαζική εξάπλωση των φθηνών φωτοβολταϊκών και στη μείωση της βιομηχανικής δραστηριότητας.
Η κυβέρνηση είχε προχωρήσει αθόρυβα σε ανακατεύθυνση των πλεονασματικών φορτίων προς άλλες αγορές και σε περιορισμό της παραγωγής από εγχώρια κοιτάσματα ώστε να αποφευχθεί η υπερφόρτωση των δικτύων, ενώ το πλεόνασμα που δεν μπορούσε να διοχετευθεί κατέληγε στο εσωτερικό σύστημα με οικονομική ζημία, επιβαρύνοντας περαιτέρω το ήδη υψηλό χρέος του ενεργειακού τομέα.
Η κατάσταση μεταβλήθηκε δραματικά με την έναρξη της σύγκρουσης, όταν στις 28 Φεβρουαρίου οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εξαπέλυσαν εκατοντάδες πλήγματα στο Ιράν στο πλαίσιο της επιχείρησης Epic Fury, στοχεύοντας πυραυλικά συστήματα, αντιαεροπορικές άμυνες, στρατιωτικές υποδομές και την ηγεσία, με τον ανώτατο ηγέτη Αλί Χαμενεΐ να σκοτώνεται στο αρχικό πλήγμα.
Το Ιράν απάντησε με εκτεταμένες επιθέσεις πυραύλων και drones στην ευρύτερη περιοχή, ενώ σχεδόν μηδενίστηκε η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία διέρχεται περίπου το 1/5 του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Οι ενεργειακές επιπτώσεις ήταν άμεσες, καθώς στις 2 Μαρτίου ιρανικά drones έπληξαν εγκαταστάσεις φυσικού αερίου στο Ras Laffan στο Κατάρ, το μεγαλύτερο συγκρότημα εξαγωγής LNG στον κόσμο, οδηγώντας το Κατάρ, δεύτερο μεγαλύτερο εξαγωγέα LNG διεθνώς μετά τις ΗΠΑ, σε πλήρη αναστολή παραγωγής και επίκληση ανωτέρας βίας που το απαλλάσσει από συμβατικές υποχρεώσεις.
Η σύγκρουση κλιμακώθηκε περαιτέρω στις 18 Μαρτίου, όταν το Ισραήλ έπληξε το κοίτασμα South Pars, το μεγαλύτερο στον κόσμο, το οποίο μοιράζεται τον ίδιο υπόγειο ταμιευτήρα με το North Field του Κατάρ, απειλώντας ταυτόχρονα την παραγωγή και των δύο χωρών, με το Ιράν να απαντά με νέο πλήγμα στο Ras Laffan.
Η QatarEnergy ανακοίνωσε ότι οι επιθέσεις οδήγησαν σε μείωση της παραγωγής LNG κατά 17% και ότι οι επισκευές ενδέχεται να διαρκέσουν έως και πέντε χρόνια, ενώ οι τιμές του πετρελαίου Brent ξεπέρασαν τα 109 δολάρια το βαρέλι και οι ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου σημείωσαν άνοδο 6% σε μία συνεδρίαση.
Για το Πακιστάν, το οποίο προμηθεύεται σχεδόν αποκλειστικά LNG από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και δεν διαθέτει στρατηγικά αποθέματα, η μετάβαση από πλεόνασμα σε έλλειμμα ήταν σχεδόν άμεση.
Η χώρα καλύπτει τις ημερήσιες ανάγκες της από τρεις βασικές πηγές, με την εγχώρια παραγωγή να αντιστοιχεί σε περίπου 2.700 εκατομμύρια κυβικά πόδια ημερησίως και να βρίσκεται σε σταδιακή μείωση, ενώ οι εισαγωγές LNG από το Κατάρ μέσω μακροχρόνιων συμβολαίων προσθέτουν περίπου 600 εκατομμύρια κυβικά πόδια ημερησίως υπό φυσιολογικές συνθήκες.
Η τρίτη πηγή είναι το υγραέριο που χρησιμοποιείται κυρίως σε αγροτικές περιοχές, με πάνω από το 60% να προέρχεται από το Ιράν, μια προμήθεια που επίσης διαταράχθηκε από τη σύγκρουση.
Το Πακιστάν ξεκίνησε εισαγωγές LNG το 2015, όταν η εγχώρια παραγωγή δεν επαρκούσε, και σήμερα το LNG καλύπτει περίπου το ένα τέταρτο της ηλεκτροπαραγωγής, αποτελώντας βασικό καύσιμο για τον ενεργειακό τομέα, ενώ το Κατάρ και τα ΗΑΕ καλύπτουν το 99% των εισαγωγών.
Η μετάβαση από την υπερπροσφορά στη σπανιότητα αποτυπώνεται στα στοιχεία φορτίων, με τις παραδόσεις να μειώνονται δραματικά από οκτώ έως δώδεκα φορτία μηνιαίως το 2025 σε μόλις δύο τον Μάρτιο, τον πρώτο μήνα της σύγκρουσης.
Παράλληλα, οι τιμές αυξήθηκαν σημαντικά, καθώς το κόστος ανά μονάδα LNG ανέβηκε κατά περίπου 19% μέσα σε έναν μήνα πριν ακόμη εκδηλωθούν πλήρως οι επιπτώσεις του πολέμου.
Η μείωση της κατανάλωσης είχε ήδη προηγηθεί λόγω της ραγδαίας διείσδυσης της ηλιακής ενέργειας, με τη συμμετοχή του Πακιστάν στις ασιατικές αγορές LNG να υποχωρεί από περίπου 30% το 2020 σε 18% το 2025, καθώς εκατομμύρια νοικοκυριά εγκατέστησαν φωτοβολταϊκά συστήματα στις στέγες τους.
Η εγκατεστημένη ηλιακή ισχύς έφτασε τα 34 γιγαβάτ, εκ των οποίων περίπου 25 γιγαβάτ τροφοδοτούν το δίκτυο, ενώ η συνολική ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας από το δίκτυο μειώθηκε κατά σχεδόν 11% μεταξύ 2022 και 2025.
Οι μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με καύσιμο LNG έμειναν υποαπασχολούμενες, ιδίως κατά τη διάρκεια της ημέρας, δημιουργώντας ανισορροπίες που οι μακροχρόνιες συμβάσεις προμήθειας δεν μπορούσαν να προσαρμόσουν.
Το αποτέλεσμα ήταν συσσώρευση πλεονάσματος και διοχέτευσή του στο εσωτερικό σύστημα με ζημία, οδηγώντας το κυκλικό χρέος του τομέα στα 3,3 τρισεκατομμύρια ρουπίες, περίπου 11 δισ. δολάρια, ενώ η κυβέρνηση βρέθηκε να διαπραγματεύεται την αναδιάθεση εκατοντάδων ανεπιθύμητων φορτίων έως το 2031.
Μετά τη διακοπή των προμηθειών από το Κατάρ λόγω ανωτέρας βίας, οι εισαγωγές LNG έχουν σχεδόν μηδενιστεί, ενώ οι εναπομείνασες παραδόσεις είναι περιορισμένες και αβέβαιες, γεγονός που επηρεάζει άμεσα την ηλεκτροπαραγωγή, όπου το LNG αντιστοιχεί σε πάνω από 21%.
Η κυβέρνηση έχει ήδη στραφεί στην επανενεργοποίηση της εγχώριας παραγωγής που είχε περιοριστεί κατά την περίοδο πλεονάσματος, ενώ εξετάζει εναλλακτικές όπως εισαγόμενο άνθρακα και υδροηλεκτρική ενέργεια, αν και οι αναλυτές προειδοποιούν ότι ακόμη και με αυτές τις λύσεις ενδέχεται να προκύψουν ελλείψεις.
Προς το παρόν, οι ήπιες καιρικές συνθήκες και η αυξημένη παραγωγή από φωτοβολταϊκά προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση, όμως η κατάσταση αναμένεται να επιδεινωθεί τους θερινούς μήνες.
Η χώρα προετοιμάζεται για προγραμματισμένες διακοπές ρεύματος διάρκειας αρκετών ωρών ημερησίως, ενώ η ζήτηση αιχμής το προηγούμενο καλοκαίρι ξεπέρασε τα 33.000 μεγαβάτ, σε αντίθεση με τα περίπου 15.000 μεγαβάτ της χειμερινής περιόδου, καθώς η ηλιακή παραγωγή καλύπτει σημαντικό μέρος της κατανάλωσης.
Το καύσιμο εφεδρείας, το μαζούτ, έχει πλέον αυξημένο κόστος που έχει υπερδιπλασιαστεί μετά τη διαταραχή στα Στενά του Ορμούζ, επιβαρύνοντας περαιτέρω το ενεργειακό ισοζύγιο.
Οι επιπτώσεις κατανέμονται άνισα, με τα νοικοκυριά που εξαρτώνται από το δίκτυο να αντιμετωπίζουν υψηλότερους λογαριασμούς και διακοπές, τη βιομηχανία να πλήττεται από περιορισμούς στην παροχή φυσικού αερίου και όσους διαθέτουν φωτοβολταϊκά και αποθήκευση να εμφανίζονται πιο προστατευμένοι.
Οι αναλυτές εκτιμούν ότι η επιστροφή στην αγορά spot ενδέχεται να μην είναι βιώσιμη λόγω του κόστους και του ανταγωνισμού από πλουσιότερες χώρες, ενώ ακόμη και εναλλακτικές όπως το μαζούτ κρίνονται ιδιαίτερα δαπανηρές, αφήνοντας ως πιθανότερη λύση τις προγραμματισμένες διακοπές ρεύματος διάρκειας δύο έως τριών ωρών ημερησίως.
www.worldenergynews.gr
