Από την «ενεργειακή ανεξαρτησία» στη στρατηγική αλληλεξάρτηση -Γιατί η Ευρώπη επενδύει σε περισσότερα διεθνή δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας
Η ενεργειακή κρίση που ακολούθησε από τον πόλεμο στην Ουκρανία ανέδειξε με δραματικό τρόπο τους κινδύνους της υπερβολικής εξάρτησης από έναν μόνο προμηθευτή ενέργειας. Η αρχική αντίδραση ήταν η αναζήτηση ενεργειακής ανεξαρτησίας. Όμως, σύμφωνα με το CleanTechnica το πραγματικό μάθημα της κρίσης είναι διαφορετικό: η ασφάλεια δεν βρίσκεται στην απομόνωση, αλλά στη διαφοροποιημένη και αμοιβαία εξάρτηση.
Οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις μεταξύ χωρών αποκτούν πλέον νέα στρατηγική σημασία. Μέσω δικτύων υψηλής τάσης, η Ευρώπη μπορεί να μεταφέρει ηλεκτρική ενέργεια εκεί όπου χρειάζεται, αξιοποιώντας διαφορετικές πηγές παραγωγής, αποθήκευση και διαφορετικές καιρικές συνθήκες. Παράλληλα, μειώνεται η εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και ενισχύεται η ανθεκτικότητα του ενεργειακού συστήματος.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να αντικατασταθεί η μία μορφή εξάρτησης από την πλήρη αυτάρκεια, αλλά να δημιουργηθεί ένα ευέλικτο, διαφοροποιημένο και ανθεκτικό ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα, στο οποίο η απώλεια ενός προμηθευτή ή μιας διασύνδεσης δεν θα μπορεί να προκαλέσει συστημική κρίση.
Η ενεργειακή ανεξαρτησία ήταν το σύνθημα στην Ευρώπη μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, όταν οι τιμές του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας εκτοξεύτηκαν. Ωστόσο, ήταν και το λάθος συμπέρασμα. Οι ευρωπαϊκές χώρες δεν έκαναν λάθος επειδή εξαρτώνταν η μία από την άλλη.
Το λάθος ήταν ότι επέτρεψαν σε ένα υπερβολικά μεγάλο μέρος ενός κρίσιμου ενεργειακού εφοδιασμού να εξαρτάται από έναν ολοένα και πιο αναξιόπιστο αντισυμβαλλόμενο. Ο καλύτερος στόχος είναι η στρατηγική ενεργειακή αλληλεξάρτηση: περισσότεροι αξιόπιστοι εταίροι, περισσότερες διαδρομές, μεγαλύτερη ποικιλία στην παραγωγή και επαρκείς εφεδρείες, ώστε η απώλεια ενός προμηθευτή ή ενός διαδρόμου να προκαλεί διαταραχή και όχι αποσταθεροποίηση.
Τέσσερα χρόνια αργότερα, ο διεθνής αγωγός έργων HVDC (υψηλής τάσης συνεχούς ρεύματος) προσφέρει ένα χρήσιμο τεστ. Ο κατάλογος της RTE International, που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο του 2026, περιλαμβάνει σημαντικό αριθμό μελλοντικών έργων που βασίζονται σε μετατροπείς πηγής τάσης (VSC) από τον οποίο, προκύπτουν περίπου 60 δυνητικές διεθνείς διασυνδέσεις. Η Ευρώπη και η άμεση γειτονιά της κυριαρχούν.
Αν η επιδείνωση της γεωπολιτικής κατάστασης ωθούσε τις χώρες προς την ηλεκτρική αυτάρκεια, οι διασυνοριακές διασυνδέσεις θα έπρεπε να υποχωρούν. Αντίθετα, εξακολουθούν να αποτελούν σημαντική κατηγορία υποδομών στην περιοχή όπου η ενεργειακή ασφάλεια έχει αποκτήσει τη μεγαλύτερη πολιτική σημασία.
Το Baltic-German PowerLink αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η Λιθουανία, η Λετονία και η Γερμανία εξακολουθούν να προωθούν το έργο προς την απόκτησή του καθεστώτος Έργου Κοινού Ενδιαφέροντος (Project of Common Interest – PCI) της ΕΕ, μετά την αποσύνδεση των χωρών της Βαλτικής από τα ηλεκτρικά συστήματα που βρίσκονταν στη ρωσική σφαίρα επιρροής και σε μια περίοδο κατά την οποία η ασφάλεια των υποδομών έχει γίνει σημαντική περιφερειακή προτεραιότητα. Το στρατηγικό πλαίσιο έχει αλλάξει δραματικά, όμως η απάντηση περιλαμβάνει περισσότερη δυτική ηλεκτρική διασύνδεση, και όχι απομάκρυνση από αυτήν.
Ο αγωγός των υπό εξέταση έργων είναι πολύ λιγότερο ομοιόμορφος απ' όσο υποδηλώνει ο συνολικός αριθμός. Το πλήρες TFIE Strategy Briefing εξετάζει ποιες διασυνδέσεις βρίσκονται σε ώριμο στάδιο, ποιες παραμένουν υποθετικές, τι είναι αυτό που πραγματικά οδηγεί στην ακύρωση έργων και κατά πόσο η έκθεση σε συγκρούσεις επηρεάζει τις αποφάσεις ανάπτυξης.
Μια ηλεκτρική διασύνδεση δημιουργεί μια διαφορετική μορφή εξάρτησης από έναν αγωγό καυσίμου. Ένας αγωγός φυσικού αερίου ή ένας τερματικός σταθμός LNG προσφέρει αξία μόνο όσο συνεχίζει να φτάνει το καύσιμο, αφήνοντας τον εισαγωγέα διαρκώς εκτεθειμένο στις τιμές των εμπορευμάτων, στη συμπεριφορά του προμηθευτή και στις συνθήκες της αγοράς καυσίμων.
Πολλαπλές διασυνδέσεις
Μια διασύνδεση συνδέει ηλεκτρικά συστήματα τα οποία διαθέτουν ήδη παραγωγή, αποθήκευση, ζήτηση και άλλες διασυνδέσεις. Η ηλεκτρική ενέργεια μπορεί γενικά να κινείται και προς τις δύο κατευθύνσεις. Πολλαπλές διασυνδέσεις μπορούν να δώσουν σε μια χώρα πρόσβαση σε υδροηλεκτρική, αιολική, ηλιακή και πυρηνική ενέργεια, καθώς και σε αποθήκευση και κατανεμόμενη παραγωγή, σε διαφορετικές δικαιοδοσίες και διαφορετικά καιρικά συστήματα, χωρίς να αφαιρούν τους εγχώριους πόρους από το ενεργειακό μείγμα.
Η διάκριση αυτή αποτυπώνεται ολοένα και περισσότερο και στην πολιτική. Ο ACER υποστηρίζει πλέον ισχυρότερη διασύνδεση, ώστε να διευκολυνθεί η διασυνοριακή αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, να μειωθεί η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και να βελτιωθούν η ευελιξία και η ασφάλεια. Ο Clean Flexibility Roadmap της Βρετανίας εντάσσει τις διεθνείς διασυνδέσεις σε ένα ευρύτερο χαρτοφυλάκιο ασφάλειας εφοδιασμού, μαζί με την αποθήκευση και την ευελιξία της ζήτησης. Η διασύνδεση δεν αντιμετωπίζεται πλέον μόνο ως ένας τρόπος αξιοποίησης των διαφορών στις τιμές της χονδρεμπορικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
Η γεωπολιτική αποτελεί μια επιπλέον πηγή αξίας, όχι τη μοναδική εξήγηση για τον αγωγό των έργων. Η ρωσική εισβολή δεν δημιούργησε κάθε διασύνδεση που αναμένεται να λειτουργήσει τη δεκαετία του 2030. Η υπεράκτια αιολική ενέργεια, η εξισορρόπηση των ανανεώσιμων πηγών, η συμφόρηση των δικτύων, οι διαφορές στις τιμές, η επάρκεια πόρων και η ενοποίηση των αγορών μπορούν να δικαιολογήσουν διασυνδέσεις HVDC ακόμη και χωρίς γεωπολιτικές εντάσεις.
Επιπλέον, οι περισσότερες μεγάλες διασυνδέσεις χρειάζονται πολλά χρόνια για να αναπτυχθούν. Τα στοιχεία υποστηρίζουν ένα πιο περιορισμένο συμπέρασμα: τα γεωπολιτικά σοκ έχουν προσθέσει αξία από άποψη ασφάλειας και ανθεκτικότητας σε υποδομές που συχνά είχαν ήδη οικονομική και κλιματική λογική.
Κίνδυνοι συγκέντρωσης
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε καλώδιο βελτιώνει την ενεργειακή ασφάλεια. Μια μοναδική, τεράστια διασύνδεση μπορεί από μόνη της να αποτελέσει κίνδυνο συγκέντρωσης. Τα υποθαλάσσια καλώδια μπορεί να υποστούν βλάβες ή να δεχθούν επιθέσεις. Οι γειτονικές χώρες μπορεί να αντιμετωπίσουν ταυτόχρονα παρόμοιες καιρικές συνθήκες. Τα σημεία συμφόρησης στα εγχώρια δίκτυα μπορεί να εμποδίσουν την εισαγόμενη ηλεκτρική ενέργεια να φτάσει στους καταναλωτές.
Η στρατηγική αλληλεξάρτηση λειτουργεί όταν είναι διαφοροποιημένη: αρκετοί αντισυμβαλλόμενοι, πολλαπλές διαδρομές, εγχώρια παραγωγή, αποθήκευση, ευέλικτη ζήτηση και επαρκές εσωτερικό δίκτυο μεταφοράς, ώστε η απώλεια ενός στοιχείου να παραμένει ένα διαχειρίσιμο ενδεχόμενο.
Αυτή η λογική του χαρτοφυλακίου γίνεται ολοένα και πιο ξεκάθαρη. Η Βρετανία αντιμετωπίζει τις διασυνδέσεις ως μία από τις πολλές μορφές ευελιξίας καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ η ευρωπαϊκή ανάλυση θεωρεί την ενίσχυση των διασυνδέσεων ως έναν τρόπο κοινής αξιοποίησης της ευελιξίας μεταξύ των χωρών.
Επομένως, η χρήσιμη σύγκριση δεν είναι ένα καλώδιο έναντι μίας εγχώριας μονάδας παραγωγής. Είναι το κόστος και η ανθεκτικότητα του ευρύτερου ενεργειακού συστήματος που θα απαιτούνταν χωρίς τη συγκεκριμένη διασύνδεση.
Η σημαντική αλλαγή δεν είναι από την εξάρτηση στην ανεξαρτησία. Είναι η μετάβαση από μια συγκεντρωμένη, συνεχή εξάρτηση από καύσιμα που πρέπει διαρκώς να αναπληρώνονται, προς ένα ευρύτερο και πιο αμοιβαίο χαρτοφυλάκιο ηλεκτρικής ενέργειας.
www.worldenergynews.gr
