EnEarth: Δεν μπορεί να ληφθεί επενδυτική απόφαση με αυτό το ρυθμιστικό πλαίσιο για τη δέσμευση άνθρακα

Τα πυρά όλης της αγοράς.. δέχεται το νέο θεσμικό πλαίσιο για τη δέσμευση άνθρακα όπως αποκαλύπτεται από τις θέσεις των συμμετεχόντων στη διαβούλευση που δημοσίευσε η ΡΑΑΕΥ και όπως προκύπτει από τις θέσεις τους, μπορεί να έχουμε θεσμικό πλαίσιο αλλά αυτό δεν εξασφαλίζει τις επενδύσεις και αν δεν αλλάξει δεν μπορεί να δημιουργήσει την αγορά για την οποία έγινε.

Αρκετές εταιρείες ( Μοτορ Οιλ-Helleniq Energy- ΗΡΑΚΛΗΣ και ΤΙΤΑΝ )επισύναψαν και  εκθέσεις του εξειδικευμένου συμβούλου της, Economic Consulting Associates (ECA), ο οποίος διαθέτει εκτενή εμπειρία στη ρύθμιση μονοπωλιακών ενεργειακών υποδομών στην Ελλάδα και διεθνώς, με την οποία εξήγησαν αναλυτικά τις ενστάσεις τους.

Η μεγαλύτερη αντίδραση είναι από την  EnEarth, η οποία σημειώνει ότι δεν μπορεί να λάβει επενδυτική απόφαση με τα δεδομένα του νέου πλαισίου. Ένα ρυθμιστικό πλαίσιο που δεν παρέχει επαρκή και ικανή προβλεψιμότητα, νομική ασφάλεια και ισορροπημένη κατανομή κινδύνων δεν μπορεί να υποστηρίξει τη δέσμευση των απαιτούμενων ιδιωτικών κεφαλαίων για μια υποδομή μακράς διάρκειας και κρίσιμης σημασίας για την εθνική στρατηγική απανθρακοποίησης», τονίζει η  EnEarth.

Και σημειώνει ότι η οριστικοποίηση του Κανονισμού Τιμολόγησης εισάγει σειρά ουσιωδών τροποποιήσεων, οι οποίες, σωρευτικά, μεταβάλλουν όχι μόνο τη φιλοσοφία της τιμολόγησης αλλά και το σύνολο του Επιχειρηματικού Μοντέλου της Αποθήκης Διοξειδίου του Άνθρακα στον Πρίνο και θέτει σε σοβαρή διακινδύνευση τη δυνατότητα λήψης τελικής επενδυτικής απόφασης (FID) για το έργο Prinos CO₂ Storage.

Τονίζει, ότι δημιουργεί σοβαρά ζητήματα νομικής συνοχής, ρυθμιστικής προβλεψιμότητας, και οικονομικής βιωσιμότητας του έργου. Ειδικότερα, η αποσύνδεση της ανάκτησης εσόδων από τη συμβατικά δεσμευμένη χωρητικότητα και η σύνδεσή της με εκτιμώμενους όγκους αποθήκευσης ή με την τεχνική διάρκεια ζωής του έργου αλλοιώνει τον χαρακτήρα του ως υποδομής πρόσβασης τρίτων τύπου “ship-or-pay” και εισάγει μεταβλητότητα εσόδων που δεν αντανακλά το πραγματικό κόστος κεφαλαίου της επένδυσης. Η προσέγγιση αυτή μετατοπίζει ουσιωδώς το μέγεθος και τον χρονισμό του επενδυτικού κινδύνου, κατά τρόπο που δεν συνάδει με την έννοια της ρυθμιζόμενης πρόσβασης τρίτων κατά την Οδηγία 2009/31/ΕΚ, ούτε με τις καθιερωμένες πρακτικές ρύθμισης αντίστοιχων ενεργειακών υποδομών σε επίπεδο Ένωσης ούτε και με τις προβλέψεις των διατάξεων του άρθρου 40, παρ. 9 περ. (γ). Περαιτέρω, η επέκταση της περιόδου λειτουργίας (Operating Period) πέραν του συμβατικού χρονικού ορίζοντα των προϊόντων αποθήκευσης δημιουργεί ασάφεια ως προς τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των χρηστών, δυσχεραίνει τη σύναψη μακροχρόνιων συμβάσεων και αποδυναμώνει τη ρυθμιστική βεβαιότητα που απαιτείται για τη χρηματοδότηση της υποδομής.

Επίσης σημειώνει ότι η σύγχυση μεταξύ ρυθμιζόμενης περιόδου ανάκτησης εσόδων και τεχνικής διάρκειας ζωής του έργου ενδέχεται να εγείρει ζητήματα συμβατότητας με το άρθρο 21 της Οδηγίας 2009/31/ΕΚ, το οποίο απαιτεί σαφή, αντικειμενικά και διαφανή κριτήρια καθορισμού των τιμολογίων πρόσβασης. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί επίσης η κατάργηση της ρητής αναφοράς στον μηχανισμό αποφυγής υπεραντιστάθμισης και στο κατώτατο όριο WACC που εγκρίθηκε με την απόφαση κρατικής ενίσχυσης [SA.108267 (2024/N)].     

«Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί επίσης η κατάργηση της ρητής αναφοράς στον μηχανισμό αποφυγής υπεραντιστάθμισης και στο κατώτατο όριο WACC που εγκρίθηκε με την απόφαση κρατικής ενίσχυσης [SA.108267 (2024/N)]. Τα στοιχεία αυτά  δεν αποτελούν απλές παραμέτρους μοντελοποίησης, αλλά θεμελιώδεις νομικές και οικονομικές παραδοχές της εγκεκριμένης κρατικής ενίσχυσης. Η απάλειψή τους δημιουργεί αβεβαιότητα ως προς τη συμμόρφωση του κανονιστικού πλαισίου με το ενωσιακό δίκαιο κρατικών ενισχύσεων και εκθέτει το έργο σε κίνδυνο εκ των υστέρων αμφισβήτησης».

Παράλληλα, η εταιρεία τονίζει ότι «η εισαγωγή αυτόματων μηχανισμών αναθεώρησης τιμολογίων και δικαιωμάτων αποχώρησης χρηστών σε περίπτωση περιορισμένης χρήσης της υποδομής αποθήκευσης υπονομεύει την αρχή της κατανομής κινδύνων που διέπει τις υποδομές πρόσβασης τρίτων και μεταφέρει δυσανάλογο όγκο κινδύνου στον φορέα εκμετάλλευσης.

Η προσέγγιση αυτή δεν ενισχύει την προστασία των χρηστών, αλλά αντιθέτως αποδυναμώνει το επιχειρηματικό σχέδιο, και όχι μόνο αυξάνει το συνολικό ρυθμιστικό ρίσκο αλλά τελικά και το κόστος κεφαλαίου και επομένως τελικά και το κόστος χρήσης της υποδομής. Οι ανωτέρω ρυθμίσεις, σε συνδυασμό με επιπλέον αυθαίρετους περιορισμούς στην ανάκτηση κεφαλαιουχικών δαπανών προ της εμπορικής λειτουργίας, ασαφείς κανόνες για την ανάκτηση κόστους περιβαλλοντικών υποχρεώσεων και τη διαχείριση αδιάθετης χωρητικότητας, συγκροτούν ένα πλαίσιο το οποίο, στην παρούσα μορφή του, δεν παρέχει την απαιτούμενη νομική και κανονιστική βεβαιότητα για την υλοποίηση μιας επένδυσης μακράς διάρκειας και υψηλής έντασης κεφαλαίου».

 Για τους λόγους αυτούς, η EnEarth υποβάλλει ως κύριο και σαφές αίτημα την υιοθέτηση από τη ΡΑΑΕΥ της Μεθοδολογίας Τιμολόγησης που αρχικώς προτάθηκε από την EnEarth και διαβιβάστηκε στην ΕΔΕΥΕΠ. Η μεθοδολογία αυτή συνιστά ένα ενιαίο, συνεκτικό και νομικά ευθυγραμμισμένο πλαίσιο, ικανό να διασφαλίσει τόσο την προστασία των χρηστών όσο και την υλοποίηση της επένδυσης σύμφωνα με το ενωσιακό και εθνικό δίκαιο.

Σχετικά με την κατανομή χωρητικότητας η εταιρεία σημειώνει ότι οι μηχανισμοί κατανομής χωρητικότητας πρέπει να εφαρμόζονται κατά τρόπο πλήρως ανοικτό, διαφανή και μη διακριτικό, σύμφωνα με το ενωσιακό δίκαιο και το ισχύον πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων. Και εντοπίζει ζητήματα καίριας σημασίας για την ορθή και συνεκτική εφαρμογή του,   στους ορισμούς (Άρθρο 2), στον προσδιορισμό της Αρχικά Εκτιμώμενης Αποθηκευτικής Δυναμικότητας του Πιλοτικού Τόπου Αποθήκευσης (Άρθρο 3 παρ. 4 – ιδιαίτερα σημαντική η επισήμανση μας σε αυτό) , στη ρυθμιζόμενη πρόσβαση και τη διαδικασία κατανομής χωρητικότητας (Άρθρο 4),  στην πρόσβαση μέσω δημόσιων διεθνών διαγωνιστικών διαδικασιών (Άρθρο 5),  στο καθεστώς μεταβίβασης δικαιωμάτων πρόσβασης (Άρθρο 7), καθώς και στις Συμβάσεις Πρόσβασης και τις χρηματικές εγγυήσεις (Άρθρα 8– 10).

ΤΙΤΑΝ: Σοβαρές ελλείψεις και ελαττώματα

Στην τοποθέτησή της, η βιομηχανία ΤΙΤΑΝ αναφέρει ότι τα κείμενα έχουν σοβαρές ελλείψεις και νομικά και ουσιαστικά ελαττώματα, δεν επιτυγχάνουν τη ρύθμιση της υποδομής αποθήκευσης, και εν τέλει σταθμίζουν σαφώς τα έννομα συμφέροντα του διαχειριστή εις βάρος αυτών της βιομηχανίας παραβιάζοντας, μεταξύ άλλων, τις αρχές της αμεροληψίας, της διαφάνειας και της δίκαιης και ανοικτής πρόσβασης.

«Η υποδομή αποθήκευσης CO2 πρέπει να είναι πλήρως ρυθμιζόμενη. Η ανάγκη για πλήρη ρύθμιση της υποδομής αποθήκευσης προκύπτει, ενδεικτικά, από (1) τον προφανή χαρακτήρα φυσικού μονοπωλίου της εν λόγω υποδομής, (2) τη ρητή διάταξη του άρθρου 1 του Ν. 4001/2011 και του άρθρου 1 του Ν. 5261/2025 ότι «Οι δραστηριότητες της μεταφοράς, υγροποίησης και αποθήκευσης CO₂ που ασκούνται εντός της ελληνικής επικράτειας είναι κοινής ωφέλειας και τελούν υπό την εποπτεία του κράτους», (3) το γεγονός ότι η ανάπτυξη της υποδομής αποθήκευσης εδράζεται σε εθνικό πλούτο, και (4) το γεγονός ότι η στήριξη της δυσχερώς απανθρακοποιήσιμης ελληνικής βιομηχανίας αποτελεί βασικό στόχο της υποδομής Αποθήκευσης Διοξειδίου του Άνθρακα στον Πρίνο κατά το αναθεωρημένο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ).

 Πέραν αυτών, μια μερικώς ρυθμιζόμενη υποδομή αποθήκευσης είναι βέβαιο ότι θα αυξήσει το συνολικό κόστος της αλυσίδας αξίας. Τέλος, όσο μεγαλύτερο είναι αυτό το κόστος, μεταξύ άλλων, αντίστοιχα θα επιβαρύνεται ο προϋπολογισμός των απαραίτητων μηχανισμών μείωσης ρίσκου (όπως τα CCfDs).», τονίζει.

 Ως προς τον κώδικα κατανομής και τις αρχές του market test,  σημειώνει  ότι η κατανομή χωρητικότητας γίνεται με ασαφείς κανόνες που αφήνει ανοικτή την ερμηνεία της ρύθμισης, αντίκειται στην αρχή της δίκαιης και ανοικτής πρόσβασης και επιτρέπει διμερείς διαπραγματεύσει. «Η έννοια της αρχικά εκτιμώμενης ετήσιας δυναμικότητας, και κυρίως η εισαγωγή της έννοιας της νέας αποθηκευτικής δυναμικότητας η οποία μπορεί να οδηγήσει, π.χ. σε διαφορετική τιμολόγηση ή ακόμα και σε παρακράτηση δυναμικότητας, είναι προβληματικές, και ανεπαρκώς τεκμηριωμένες και περιεγραμμένες. Ιδίως η έννοια της νέας αποθηκευτικής δυναμικότητας δεν πρέπει να λειτουργεί εις βάρος της μακροχρόνιας ετήσιας δυναμικότητας», σημειώνει.

  Σημειώνει ότι πρέπει να αφαιρεθεί ο περιορισμός ότι η αιτούμενη ετήσια ποσότητα δεν μπορεί να υπερβαίνει το μέσο όρο εκπομπών της τελευταίας τριετίας και ότι  το υπόλοιπο τμήμα της χωρητικότητας που κατανέμεται με διαγωνιστική διαδικασία πρέπει να ανέλθει πλέον από το προτεινόμενο 50% στο μέγιστο δυνατό (μεταξύ 95% και 100%) Επίσης ότι η κατανομή στο τμήμα της χωρητικότητας που κατανέμεται με διαγωνιστική διαδικασία πρέπει να διενεργηθεί στη βάση ποιοτικών κριτηρίων και μόνο (π.χ. ωριμότητα έργου, αποφυγή εκπομπής αερίων θερμοκηπίου, συνεισφορά στην ανάπτυξη της εθνικής οικονομίας, κλπ.), ώστε να εξασφαλισθούν οι αρχές αμεροληψίας και δίκαιης κατανομής. Πρέπει και να εξετασθεί και η δυνατότητα χρήσης των συμβολαίων επί διαφοράς άνθρακα ως προαπαιτούμενο ή επιπλέον κριτήριο κατανομής.  

ΗΡΑΚΛΗΣ: Δεν επιτυγχάνεται η ρύθμιση

Με τον τρόπο κατανομής της δυναμικότητας της αποθήκης εναντιώνεται και η ΗΡΑΚΛΗΣ.

Σημειώνει ότι η οργάνωση της πρόσβασης μέσω ανοιχτών δημόσιων διεθνών διαγωνισμών ταιριάζει περισσότερο στο χαρακτηρισμό της υποδομής ως έργο κοινού ενδιαφέροντος και οδηγεί μέσω προκαθορισμένων κριτηρίων σε δίκαιη και ταυτόχρονα βέλτιστη κατανομή της χωρητικότητας του Τόπου Αποθήκευσης. Προτείνει η  εν λόγω οργάνωση να  διέπεται από απόλυτη διαφάνεια και καταλήγει μέσω θέσπισης ανταγωνιστικών ποιοτικών κριτηρίων -τη μεγαλύτερη βαρύτητα εκ των οποίων πρέπει να έχει το κριτήριο του ταυτοχρονισμού της ωριμότητας της αλυσίδας αξίας- σε βέλτιστη εξυπηρέτηση του σκοπού της θέσπισης του νόμου που είναι η ανταγωνιστικότητα της δυσχερώς απανθρακοποιήσιμης βιομηχανίας της Ένωσης.

Τα ακριβή ποιοτικά κριτήρια που θα ληφθούν υπόψη για την κατανομή σε συνδυασμό με το συντελεστή βαρύτητας που θα τα συνοδεύει θα πρέπει να προσδιοριστούν στον Κώδικα Κατανομής Δυναμικότητας και πιθανότητα παράλληλα με τον προσδιορισμό και του μηχανισμού ενίσχυσης των Χρηστών, που θα πρέπει να κοινοποιηθεί στην Επιτροπή Ανταγωνισμού για τη διαχείριση του κινδύνου από τη μεταβλητότητα της τιμής των δικαιωμάτων του CO2. «Το μόνο βέβαιο είναι ότι τα κριτήρια αυτά δεν θα πρέπει να προκαλούν την αύξηση της τιμής του Πρίνου και κατ’ επέκταση του κόστους και της ανταγωνιστικότητας της αλυσίδας αξίας CCS της χώρας μας», αναφέρει.

Επίσης σημειώνει ότι τα κείμενα που έχουν τεθεί σε δημόσια διαβούλευση έχοντας σοβαρές ελλείψεις δεν επιτυγχάνουν τη συνολική ρύθμιση της υποδομής που ορίζει ο νόμος και δεν αντιμετωπίζουν επαρκώς την λανθασμένη ερμηνεία της μερικής ρύθμισης. Συνεπώς απαιτούν ριζική αναθεώρηση για την επίτευξη του στόχου της ανάπτυξης ενός συνεκτικού πλαισίου που να υποστηρίζει την αρχή της διαφάνειας, της κοστοστρέφειας και της προβλεψιμότητας που θα κατοχυρώσουν το δικαίωμα της νομικής ασφάλειας που απαιτεί η λήψη επενδυτικών αποφάσεων της τάξεως των μερικών δισεκατομμυρίων ευρώ από τους Χρήστες. Προς αυτό το σκοπό επισυνάπτει ως Παράρτημα της Επιστολής της και το κείμενο της ECA που πέραν της αξιολόγησης των κανονιστικών κειμένων, ειδικά για τον Κανονισμό Τιμολόγησης στην Ενότητα 2.8 αυτού κάνει λεπτομερή αναφορά σε βελτιωτικές παρεμβάσεις στο υπό δημόσια διαβούλευση κανονιστικό κείμενο.  

HELLENiQ Energy: Η κατανομή της χωρητικότητας δημιουργεί κινδύνους

Η εταιρεία τονίζει ότι, σύμφωνα με την Οδηγία 2009/31/ΕΚ, τον ν. 5261/2025 και τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1735 (NZIA), η πρόσβαση στη χωρητικότητα αποθήκευσης CO₂ πρέπει να είναι δίκαιη και αμερόληπτη, χωρίς διακρίσεις μεταξύ χρηστών. Ωστόσο, εκφράζει ανησυχία ότι οι προβλέψεις του Κώδικα, όπως προτείνονται, ενδέχεται να επιβαρύνουν δυσανάλογα τους παραγωγούς εκπομπών CO₂ και να μην κατανέμουν ισόρροπα τον κίνδυνο μεταξύ διαχειριστών υποδομών και χρηστών.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο γεγονός ότι ο Κώδικας φαίνεται να προϋποθέτει την ύπαρξη πλήρως ανεπτυγμένων και λειτουργικών υποδομών αποθήκευσης, χωρίς όμως να λαμβάνει επαρκώς υπόψη το αναπτυξιακό στάδιο της ελληνικής αγοράς CCS. Η HELLENiQ Energy υποστηρίζει ότι σε αυτή τη φάση απαιτείται αυξημένη ρυθμιστική ευελιξία και μεταβατικές ρυθμίσεις, ώστε να καταστεί εφικτή η ωρίμανση και χρηματοδότηση των έργων.

Η εταιρεία σχολιάζει ότι η διαδικασία κατανομής χωρητικότητας, όπως περιγράφεται, δημιουργεί κινδύνους μετακύλισης του επενδυτικού και λειτουργικού ρίσκου αποκλειστικά στους χρήστες της αποθήκευσης CO₂. Αυτό, κατά την άποψή της, έρχεται σε αντίθεση με τον χαρακτήρα κοινής ωφέλειας των υποδομών και υπονομεύει την οικονομική βιωσιμότητα έργων δέσμευσης CO₂ που βρίσκονται σε πρώιμο στάδιο.

Επιπλέον, επισημαίνεται ότι ο Κώδικας δεν προβλέπει επαρκείς μηχανισμούς προστασίας της αναλογικότητας, όπως σαφή κριτήρια για την αποφυγή υπερανάκτησης κόστους ή υπερκερδών από τον διαχειριστή της υποδομής αποθήκευσης. Η HELLENiQ Energy θεωρεί αναγκαία την πρόβλεψη διαδικασιών εκκαθάρισης και ρυθμιστικής εποπτείας, ώστε να διασφαλίζεται ότι το κόστος κατανέμεται δίκαια και μετριάσιμα.

Σημαντική κριτική ασκείται και στον τρόπο με τον οποίο ο Κώδικας συνδέεται με το ευρύτερο κανονιστικό πλαίσιο. Η εταιρεία αναφέρει ότι υπάρχει έλλειμμα συνοχής μεταξύ του Κώδικα Κατανομής Χωρητικότητας και των ρυθμίσεων για την τιμολόγηση, το επιτρεπόμενο έσοδο και τον υπολογισμό του WACC. Υποστηρίζει ότι χωρίς ενιαία και ξεκάθαρη ρυθμιστική προσέγγιση, οι χρήστες δεν μπορούν να εκτιμήσουν τον πραγματικό οικονομικό κίνδυνο της συμμετοχής τους σε έργα CCS.

Η HELLENiQ Energy υπογραμμίζει επίσης ότι ο Κώδικας δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη τον ρόλο των υποχρεώσεων των κατόχων αδειών υδρογονανθράκων για την ανάπτυξη υποδομών αποθήκευσης, όπως αυτές απορρέουν από τον Κανονισμό NZIA. Κατά την άποψή της, ο Κώδικας θα έπρεπε να ενσωματώνει ρυθμίσεις που να διευκολύνουν την υλοποίηση αυτών των υποχρεώσεων και όχι να μεταθέτει το βάρος αποκλειστικά στους χρήστες αποθήκευσης.

Τέλος, η εταιρεία τονίζει ότι η κατανομή χωρητικότητας δεν μπορεί να προηγηθεί της πλήρους ρυθμιστικής ωρίμανσης της αγοράς. Υποστηρίζει ότι πριν από οποιαδήποτε διαδικασία κατανομής χωρητικότητας, πρέπει να έχουν εκδοθεί όλες οι αναγκαίες κανονιστικές πράξεις, να έχουν οριστικοποιηθεί οι όροι πρόσβασης, τιμολόγησης και επιμερισμού κινδύνου και να έχουν παρασχεθεί επαρκείς εγγυήσεις για τη βιωσιμότητα των επενδύσεων CCS.

www.worldenergynews.gr