Εμπνευσμένη από τις δύο μεγάλες παραδόσεις της, την οθωμανική και την κεμαλική, η σύγχρονη Τουρκία μοιράζεται ανάμεσα στη Δύση και την Ανατολή, όχι μόνο πολιτισμικά, μα και πολιτικά και διπλωματικά
Η εξωτερική πολιτική του τουρκικού κράτους, είναι ένα πολύ ενδιαφέρον case study. Χαρακτηρίζεται από έντονη αν και προσεκτική επιθετικότητα, διακρίνεται για τη μεθοδικότητα και την αργή αλλά σταθερή αποτελεσματικοτητά της μέσα στον χρόνο.
Είναι επίσης μακροπρόθεσμη και χαράζεται με ορίζοντα δεκαετιών.
Εμπνευσμένη από τις δύο μεγάλες παραδόσεις της, την οθωμανική και την κεμαλική, η σύγχρονη Τουρκία μοιράζεται ανάμεσα στη Δύση και την Ανατολή, όχι μόνο πολιτισμικά, μα και πολιτικά και διπλωματικά.
Μολονότι με τον Κεμάλ και την ίδρυση του αστικού τουρκικού κράτους το 1923, η Οθωμανική αυτοκρατορία αποτελούσε πια παρελθόν, εντούτοις το «σουλτανικό» δόγμα της συνεχούς επέκτασης είναι αμφίβολο αν εγκαταλείφθηκε ποτέ ως άξονας προσανατολισμού και χάραξης πολιτικής.
Η Τουρκία είναι μια από τις πιο ισχυρές οικονομίες στον πλανήτη, ανήκει στους G20, διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό εντός του ΝΑΤΟ στο οποίο εντάχθηκε το 1952, ενώ έχει κινήσει διαδικασίες ώστε να γίνει μέλος τόσο της ΕΕ όσο και των BRICS.
Είναι σημαντική περιφερειακή δύναμη στη Μέση Ανατολή και την Νοτιοανατολική Μεσόγειο και διατηρεί στρατιωτικές βάσεις σε Συρία, Ιράκ, Λιβύη, Κατάρ, Σομαλία. Οι ένοπλες δυνάμεις της είναι τα τελευταία αρκετά χρόνια δραστήριες και σε καθεστώς μόνιμης εμπλοκής λόγω κυρίως του Κουρδικού, γεγονός που σημαίνει ότι έχουν αποκτήσει μια σεβαστή πολεμική πείρα, ενώ αναπτύσσει μια σοβαρή εγχώρια αμυντική βιομηχανία, προβαίνοντας και σε εξαγωγές οπλικών συστημάτων, από πολεμικές καραμπίνες μέχρι και μαχητικά αεροσκάφη (τύπου ΚΑΑΝ). Η Τουρκία εξάγει όπλα σε όλο τον κόσμο, από τη Χιλή στη Νότια Αμερική μέχρι την Ινδονησία στην Ασία, ούσα από τους μεγαλύτερους προμηθευτές συστημάτων σε χώρες της Αφρικής, της Μέσης Ανατολής, της Άπω Ανατολής, καθώς και εντός του ΝΑΤΟ.
Με τη μεταφορά της τεχνολογίας της, η Τουρκία ευνοεί και την κοινή παραγωγή με άλλες χώρες.
Παραδείγματα είναι το Καζακστάν, η Σαουδική Αραβία, η Μαλαισία, τα ΗΑΕ, το Αζερμπαϊτζάν, το Πακιστάν και η Ινδονησία.
Σύμφωνα με πληροφορίες, οι Τούρκοι κατασκευαστές καταφέρνουν να παρέχουν εκπαίδευση, ξεπερνώντας τους ανταγωνιστές τους και εξασφαλίζουν ότι το προσωπικό της εταιρείας τους είναι εγκατεστημένο στις χώρες εισαγωγής για ένα χρόνο ή και περισσότερο, εξασφαλίζοντας ολοκληρωμένη υποστήριξη.
Αυτό το επίπεδο δέσμευσης και αφοσίωσης έχει κερδίσει την εμπιστοσύνη και την πίστη των συνεργαζόμενων χωρών, ιδιαίτερα του αραβικού κόσμου, όπου τα τουρκικά όπλα έχουν τώρα τη μεγαλύτερη ζήτηση.
Τα τελευταία χρόνια, η Τουρκία προωθεί επίσης το σχέδιό της για ανάπτυξη της πυρηνικής τεχνολογίας με επίκεντρο το Ακούγιου, κάτι που ανοίγει αναπόφευκτα τη συζήτηση περί ειρηνικής και μη, χρήσης της.
Με έναν πληθυσμό λίγο κάτω των 90 εκατ. ανθρώπων, η Τουρκία αν και αντιμετωπίζει περιοδικά οικονομικά προβλήματα (όπως κάθε άλλη οικονομία της αγοράς) καθώς και επίμονες πληθωριστικές πιέσεις και υποτίμηση της λίρας της, είναι ένα κράτος που ατενίζει το μέλλον με αισιοδοξία, όπως καταμαρτυρούν και οι δείκτες της. Σύμφωνα με το ΔΝΤ, για το 2025, το ονομαστικό ΑΕΠ της υπολογίστηκε στα 1,57 τρισ. δολάρια και μέχρι το 2030 αναμένεται ρυθμός ανάπτυξης της τάξης του 3,8% κάθε χρόνο.
Ολοένα μεγαλύτερο αποτύπωμα
Το κύρος της Τουρκίας προβάλλει εξαιρετικά ενισχυμένο τα τελευταία χρόνια και αυτό πιστοποιείται μεταξύ άλλων από το διαμεσολαβητικό ρόλο που διαδραμάτισε στις δύο συναντήσεις της Κωνσταντινούπολης για το Ουκρανικό, από τις προσπάθειές της να μεσολαβήσει για τον τερματισμό του πολέμου στη Γάζα, αλλά κι από την ευκολία που έχει ο πρόεδρος Ερντογάν να μιλάει με Πούτιν και Τραμπ για τις εξελίξεις, έχοντας κερδίσει την αναγνώρισή του ως ηγετικού παράγοντα στην ευρύτερη περιοχή.
Την ίδια στιγμή, η Άγκυρα επιχειρεί να διεισδύσει όλο και περισσότερο και στα Βαλκάνια, διατηρώντας στενές σχέσεις σε όλα τα επίπεδα με Αλβανία, Βοσνία και Βόρεια Μακεδονία, αξιοποιώντας ιδεολογικά και το έντονο μουσουλμανικό στοιχείο αυτών των κρατών. Μάλιστα, συνάπτει συστηματικά αρκετές εμπορικές συμφωνίες, καλλιεργώντας ένα θετικό για την ίδια κλίμα μέσα στις κυβερνήσεις των κρατών αυτών.
Από την άλλη πλευρά, στα ανατολικά σύνορά της, ήδη από την ανατροπή της ΕΣΣΔ, άρχισε να παρεμβαίνει ενεργά στις χώρες του Καυκάσου, λειτουργώντας και ως «μακρύ χέρι» των ΗΠΑ στο μαλακό υπογάστριο της Ρωσίας, κάτι που έκανε τις αμερικανικές κυβερνήσεις να έχουν έναν λόγο παραπάνω να «χαϊδεύουν» την Άγκυρα από τη δεκαετία του '90.
Ακόμα, με όχημα το αφήγημα του παντουρκισμού, η Τουρκία, έχει αξιοσημείωτη επιρροή και στην Κεντρική Ασία, αναλαμβάνοντας ρόλο πάτρονα σε χώρες που μοιράζονται κοινή γλωσσική και πολιτισμική καταγωγή, μέσω του «Οργανισμού Τουρκογενών Κρατών», ο οποίος συμπεριλαμβάνει επίσης το Αζερμπαϊτζάν, το Τουρκμενιστάν, το Ουζμπεκιστάν, το Καζακστάν και το Κιργιστάν.
Έχει συνάψει συμφωνίες με γειτονικά τουρκόφωνα κράτη σε κρίσιμους τομείς όπως της ενέργειας, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα το Τουρκμενιστάν, ενώ αξίζει να σημειωθεί πως δεν διστάζει να επέμβει και σε πολεμικές αναμετρήσεις, όπως έκανε στον πρόσφατο πόλεμο Αρμενίας - Αζερμπαϊτζάν, στηρίζοντας το δεύτερο.
Γενικότερα, οι μονοπωλιακοί όμιλοι της γείτονος, έχουν ισχυρά συμφέροντα σε όλη την περιοχή που περιβάλλει την χώρα και επιδιώκουν με όλα τα μέσα να διεισδύσουν όπου μπορούν.
Πρέπει να τονιστεί ότι η γεωστρατηγική θέση της γειτονικής χώρας, στο όριο δύο ηπείρων, με έξοδο σε Μαύρη θάλασσα και Μεσόγειο και με σημαντικές προσβάσεις στα πλούσια κοιτάσματα πετρελαίου της Συρίας και του Ιράκ, την καθιστούν ιδανικό σύμμαχο για πολλές δυνάμεις που θέλουν να δραστηριοποιούνται εκεί. Εξάλλου, το ότι η Τουρκία βρίσκεται σε κομβικό σημείο και ως προς την Ρωσία, ήταν πάντα στοιχείο που συνεκτιμούσαν τα αμερικανικά επιτελεία.
Σε διπλό ταμπλό μεταξύ Ρωσίας και ΗΠΑ - Η Κύπρος και η Γαλάζια Πατρίδα
Η Τουρκία έχει συναίσθηση των δυνατοτήτων της και των προοπτικών της, όπως επίσης και των προβλημάτων που πρέπει να επιλύσει αν θέλει να ξεκλειδώσει αυτές τις δυνατότητες. Ένα από τα σοβαρότερα ζητήματα που την απασχολούν από το 1974 κι εντεύθεν, είναι το Κυπριακό.
Η σταθερή επιδίωξη της Άγκυρας είναι να αναγνωριστεί διεθνώς το ψευδοκράτος της Βόρειας Κύπρου, ώστε να μπορεί να ορίσει ΑΟΖ και να απλώσει χέρι στα θαλάσσια κοιτάσματα που βρίσκονται στα κυπριακά νερά. Υπενθυμίζεται εξάλλου, ότι όταν προσπάθησε να οριοθετήσει την αποκλειστική της ζώνη με την Συρία του Αλ Σάραα, εργαλειοποίησε ακριβώς την ΤΔΒΚ, σε μια προφανή παράνομη για το διεθνές δίκαιο κίνηση, που όμως είναι δηλωτική της στρατηγικής της.
Αν η Τουρκία πετύχει να «καθαρίσει» το Κυπριακό, έστω κι αν δεν αξιώσει σε πρώτη φάση με τον έναν ή τον άλλον τρόπο την προσάρτηση και του υπόλοιπου νησιού, θα ενισχυθεί τόσο πολύ γεωστρατηγικά και οικονομικά, που θα πάρει το σήμα ότι μπορεί να διεκδικήσει και νέα εδάφη, ειδικά σε μια περίοδο που οι διεθνείς σχέσεις (καθ)ορίζονται με όρους άμεσης ισχύος.
Ήδη, τα βασικά σήματα που παίρνει από το ΝΑΤΟ και συνολικά τη Δύση, είναι ότι μπορεί να κινείται στην περιοχή με τρόπο αναθεωρητικό προς τις διεθνείς συνθήκες και να μένει ατιμώρητη. Αυτό φαίνεται πολύ καθαρά στην πολιτική της έναντι της Ελλάδας, όπου παρά την επιθετική ρητορική, τις παραβιάσεις και την επιμονή στο γκριζάρισμα ζωνών που ανήκουν στα ελληνικά χωρικά ύδατα, η Ευρώπη και οι ΗΠΑ δεν αντιδρούν δυναμικά «κόβοντας τον βήχα».
Η Τουρκία δεν θα είχε πάτημα να αξιώσει τη «Γαλάζια Πατρίδα», αν δεν την χρειαζόταν τόσο πολύ το δυτικό ιμπεριαλιστικό στρατόπεδο, κι αυτό το γνωρίζει καλά. Η επί δεκαετίες στόχευσή της να αποκτήσει μέρος του Αιγαίου, αν όχι όλο, μπορεί δυνητικά στο εγγύς μέλλον να επιτευχθεί, στην περίπτωση που ΗΠΑ και ΝΑΤΟ κρίνουν ότι ελλοχεύει ο κίνδυνος η Τουρκία να στραφεί οριστικά προς τον υπό διαμόρφωση ευρωασιατικό άξονα.
Σε ένα τέτοιο ρεαλιστικό σενάριο, οι ΗΠΑ θα ιεραρχήσουν τους συμμάχους τους και στο ζύγι μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας θα επιλέξουν πιθανότατα τον πιο ισχυρό και λιγότερο δεδομένο.
Η πάγια στρατηγική της Άγκυρας να παίζει σε «διπλό ταμπλό» ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ρωσία, θα συνεχίσει να υλοποιείται όσο αποδίδει και η αλήθεια είναι ότι μέχρι τώρα αποδίδει. Είναι μάλιστα πιθανό, οι ΗΠΑ να έκαναν το «χατίρι» στην Τουρκία να μεσολαβήσουν για την επίλυση του Κουρδικού, ασκώντας πιέσεις στο PKK ώστε να παραδώσει τα όπλα, όπως άλλωστε και έγινε. Κατ' αντίστοιχο τρόπο, υπάρχει και το ενδεχόμενο κάποια στιγμή να επιτραπεί στην Τουρκία να αποκτήσει κυριαρχικά δικαιώματα στις ελληνικές θάλασσες.
Στόχος να λύσει οριστικά το Κουρδικό
Όλες οι κουρδικές ένοπλες οργανώσεις, «συμπεριλαμβανομένων εκείνων στη Συρία», πρέπει να καταθέσουν τα όπλα, δήλωσε πρόσφατα ο Τούρκος υπουργός Άμυνας, Γιασάρ Γκιουλέρ.
Η συμφωνία που επιτεύχθηκε τον περασμένο Μάρτιο μεταξύ των Κούρδων και των νέων συριακών αρχών προβλέπει την ενσωμάτωση των κουρδικών θεσμών στην κεντρική κυβέρνηση, κυρίως των στρατιωτικών τους δυνάμεων, οι οποίες κλήθηκαν να ενταχθούν στον συριακό στρατό.
Η Άγκυρα ζητούσε η συμφωνία να εφαρμοστεί πριν από το τέλος του 2025, αλλά οι διαπραγματεύσεις για την εφαρμογή της δεν έχουν σημειώσει πρόοδο.
Η Τουρκία θεωρεί ότι οι ένοπλες κουρδικές ομάδες στη Συρία, ειδικότερα οι YPG και οι ΣΔΔ, οι οποίες πολέμησαν κυρίως εναντίον των τζιχαντιστών του ISIS στον συριακό εμφύλιο πόλεμο, αποτελούν προέκταση του PKK.
Το στοίχημα των Κούρδων της Συρία, είναι ψηλά στην ατζέντα της τουρκικής κυβέρνησης, η οποία σε συνεργασία με την διοίκηση του αχυράνθρωπου Αλ Σάραα έχει περισσότερες πιθανότητες να κερδήσει.
Το τουρκολιβυκό σύμφωνο και ο GSI
Η κυβέρνηση Ερντογάν δεν ορρωδεί να προχωρήσει σε διπλωματικές κινήσεις που όπως προαναφέρθηκε, παραβαίνουν το διεθνές δίκαιο. Σε αυτή τη λογική εντάσσεται και η υπογραφή το 2019 του παράνομου συμφώνου που ορίζει ΑΟΖ μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης.
Το μνημόνιο υπογράφηκε μεταξύ της κυβέρνησης της Άγκυρας και της Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας, η οποία ελέγχει και διοικεί την μισή Λιβύη. Η κίνηση αυτή ήταν μια προσπάθεια να δημιουργηθεί ένα τετελεσμένο και να μπει ένα «καρφί» στο μάτι της Ελλάδας, της Αιγύπτου και του Ισραήλ.
Άσχετα από το ότι δεν έχει ισχύ και δεν αναγνωρίζεται διεθνώς, έχει μια σημασία να δει κανείς ότι η εν λόγω συμφωνία δείχνει αφενός ότι η Άγκυρα έχει ενεργό παρέμβαση στα εσωτερικά μιας χώρας που μαστίζεται από εμφύλιο πόλεμο εδώ και χρόνια και ότι αφετέρου με τον τρόπο αυτό κάνει μια καταφανή επίδειξη ισχύος, τεστάροντας τις αντιδράσεις των κρατών που απειλεί, αλλά και της Ευρώπης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η προσέγγιση της Τουρκίας πάνω στο έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ (Great Sea Interconnector).
Με παρεμβάσεις η τουρκική πλευρά επιχειρεί από την αρχή που ανακοινώθηκε το project, να βάλει «φρένο», όπως ακριβώς έκανε και με το υποθαλάσσιο καλώδιο οπτικών ινών EMC που συνδέει τη Σαουδική Αραβία με την Ευρώπη. Η Άγκυρα ακολουθεί την ίδια ρητορική, κάνοντας λόγο περί «τουρκικής υφαλοκρηπίδας».
Υπενθυμίζεται πως τον Ιούλιο του 2024, η Άγκυρα «τάραξε » τα ήρεμα νερά νότια της Κάσου και της Καρπάθου όταν στην περιοχή πραγματοποιούσε έρευνες για πόντιση καλωδίου το σκάφος Ievoli Relume και η Τουρκία σε μία προσπάθεια να επιβάλει επί του πεδίου το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο, έστειλε στην περιοχή μονάδες του Πολεμικού Ναυτικού της χώρας ζητώντας μην προχωρήσει το πλοίο στην ολοκλήρωση των εργασιών του καθώς πρόκειται για περιοχή της «τουρκικής υφαλοκρηπίδας».
Μερικές εβδομάδες αργότερα, μετά την ολοκλήρωση της τουρκικής ναυτικής άσκησης «MAVI BALINA», τέσσερα τουρκικά πλοία σταμάτησαν στην ευρύτερη θαλάσσια περιοχή της Κάσου.
Η τουρκική πλευρά προχώρησε στην ανάπτυξη αυτών των δυνάμεων χωρίς να έχει εκδοθεί NAVTEX. Άμεση ήταν η κινητοποίηση του Πολεμικού Ναυτικού, με τη δύναμη να ενισχύεται με μία ακόμη ελληνική φρεγάτα. Τελικά, τα τουρκικά πλοία αποχώρησαν. Ωστόσο, δεν υπήρξε καμία δραστηριότητα από ερευνητικό πλοίο, όπως συνέβη τον Ιούλιο με το «Ievoli Relume».
Λευτέρης Στάικος
www.worldenergynews.gr
Είναι επίσης μακροπρόθεσμη και χαράζεται με ορίζοντα δεκαετιών.
Εμπνευσμένη από τις δύο μεγάλες παραδόσεις της, την οθωμανική και την κεμαλική, η σύγχρονη Τουρκία μοιράζεται ανάμεσα στη Δύση και την Ανατολή, όχι μόνο πολιτισμικά, μα και πολιτικά και διπλωματικά.
Μολονότι με τον Κεμάλ και την ίδρυση του αστικού τουρκικού κράτους το 1923, η Οθωμανική αυτοκρατορία αποτελούσε πια παρελθόν, εντούτοις το «σουλτανικό» δόγμα της συνεχούς επέκτασης είναι αμφίβολο αν εγκαταλείφθηκε ποτέ ως άξονας προσανατολισμού και χάραξης πολιτικής.
Η Τουρκία είναι μια από τις πιο ισχυρές οικονομίες στον πλανήτη, ανήκει στους G20, διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό εντός του ΝΑΤΟ στο οποίο εντάχθηκε το 1952, ενώ έχει κινήσει διαδικασίες ώστε να γίνει μέλος τόσο της ΕΕ όσο και των BRICS.
Είναι σημαντική περιφερειακή δύναμη στη Μέση Ανατολή και την Νοτιοανατολική Μεσόγειο και διατηρεί στρατιωτικές βάσεις σε Συρία, Ιράκ, Λιβύη, Κατάρ, Σομαλία. Οι ένοπλες δυνάμεις της είναι τα τελευταία αρκετά χρόνια δραστήριες και σε καθεστώς μόνιμης εμπλοκής λόγω κυρίως του Κουρδικού, γεγονός που σημαίνει ότι έχουν αποκτήσει μια σεβαστή πολεμική πείρα, ενώ αναπτύσσει μια σοβαρή εγχώρια αμυντική βιομηχανία, προβαίνοντας και σε εξαγωγές οπλικών συστημάτων, από πολεμικές καραμπίνες μέχρι και μαχητικά αεροσκάφη (τύπου ΚΑΑΝ). Η Τουρκία εξάγει όπλα σε όλο τον κόσμο, από τη Χιλή στη Νότια Αμερική μέχρι την Ινδονησία στην Ασία, ούσα από τους μεγαλύτερους προμηθευτές συστημάτων σε χώρες της Αφρικής, της Μέσης Ανατολής, της Άπω Ανατολής, καθώς και εντός του ΝΑΤΟ.
Με τη μεταφορά της τεχνολογίας της, η Τουρκία ευνοεί και την κοινή παραγωγή με άλλες χώρες.
Παραδείγματα είναι το Καζακστάν, η Σαουδική Αραβία, η Μαλαισία, τα ΗΑΕ, το Αζερμπαϊτζάν, το Πακιστάν και η Ινδονησία.
Σύμφωνα με πληροφορίες, οι Τούρκοι κατασκευαστές καταφέρνουν να παρέχουν εκπαίδευση, ξεπερνώντας τους ανταγωνιστές τους και εξασφαλίζουν ότι το προσωπικό της εταιρείας τους είναι εγκατεστημένο στις χώρες εισαγωγής για ένα χρόνο ή και περισσότερο, εξασφαλίζοντας ολοκληρωμένη υποστήριξη.
Αυτό το επίπεδο δέσμευσης και αφοσίωσης έχει κερδίσει την εμπιστοσύνη και την πίστη των συνεργαζόμενων χωρών, ιδιαίτερα του αραβικού κόσμου, όπου τα τουρκικά όπλα έχουν τώρα τη μεγαλύτερη ζήτηση.
Τα τελευταία χρόνια, η Τουρκία προωθεί επίσης το σχέδιό της για ανάπτυξη της πυρηνικής τεχνολογίας με επίκεντρο το Ακούγιου, κάτι που ανοίγει αναπόφευκτα τη συζήτηση περί ειρηνικής και μη, χρήσης της.
Με έναν πληθυσμό λίγο κάτω των 90 εκατ. ανθρώπων, η Τουρκία αν και αντιμετωπίζει περιοδικά οικονομικά προβλήματα (όπως κάθε άλλη οικονομία της αγοράς) καθώς και επίμονες πληθωριστικές πιέσεις και υποτίμηση της λίρας της, είναι ένα κράτος που ατενίζει το μέλλον με αισιοδοξία, όπως καταμαρτυρούν και οι δείκτες της. Σύμφωνα με το ΔΝΤ, για το 2025, το ονομαστικό ΑΕΠ της υπολογίστηκε στα 1,57 τρισ. δολάρια και μέχρι το 2030 αναμένεται ρυθμός ανάπτυξης της τάξης του 3,8% κάθε χρόνο.
Ολοένα μεγαλύτερο αποτύπωμα
Το κύρος της Τουρκίας προβάλλει εξαιρετικά ενισχυμένο τα τελευταία χρόνια και αυτό πιστοποιείται μεταξύ άλλων από το διαμεσολαβητικό ρόλο που διαδραμάτισε στις δύο συναντήσεις της Κωνσταντινούπολης για το Ουκρανικό, από τις προσπάθειές της να μεσολαβήσει για τον τερματισμό του πολέμου στη Γάζα, αλλά κι από την ευκολία που έχει ο πρόεδρος Ερντογάν να μιλάει με Πούτιν και Τραμπ για τις εξελίξεις, έχοντας κερδίσει την αναγνώρισή του ως ηγετικού παράγοντα στην ευρύτερη περιοχή.
Την ίδια στιγμή, η Άγκυρα επιχειρεί να διεισδύσει όλο και περισσότερο και στα Βαλκάνια, διατηρώντας στενές σχέσεις σε όλα τα επίπεδα με Αλβανία, Βοσνία και Βόρεια Μακεδονία, αξιοποιώντας ιδεολογικά και το έντονο μουσουλμανικό στοιχείο αυτών των κρατών. Μάλιστα, συνάπτει συστηματικά αρκετές εμπορικές συμφωνίες, καλλιεργώντας ένα θετικό για την ίδια κλίμα μέσα στις κυβερνήσεις των κρατών αυτών.
Από την άλλη πλευρά, στα ανατολικά σύνορά της, ήδη από την ανατροπή της ΕΣΣΔ, άρχισε να παρεμβαίνει ενεργά στις χώρες του Καυκάσου, λειτουργώντας και ως «μακρύ χέρι» των ΗΠΑ στο μαλακό υπογάστριο της Ρωσίας, κάτι που έκανε τις αμερικανικές κυβερνήσεις να έχουν έναν λόγο παραπάνω να «χαϊδεύουν» την Άγκυρα από τη δεκαετία του '90.
Ακόμα, με όχημα το αφήγημα του παντουρκισμού, η Τουρκία, έχει αξιοσημείωτη επιρροή και στην Κεντρική Ασία, αναλαμβάνοντας ρόλο πάτρονα σε χώρες που μοιράζονται κοινή γλωσσική και πολιτισμική καταγωγή, μέσω του «Οργανισμού Τουρκογενών Κρατών», ο οποίος συμπεριλαμβάνει επίσης το Αζερμπαϊτζάν, το Τουρκμενιστάν, το Ουζμπεκιστάν, το Καζακστάν και το Κιργιστάν.
Έχει συνάψει συμφωνίες με γειτονικά τουρκόφωνα κράτη σε κρίσιμους τομείς όπως της ενέργειας, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα το Τουρκμενιστάν, ενώ αξίζει να σημειωθεί πως δεν διστάζει να επέμβει και σε πολεμικές αναμετρήσεις, όπως έκανε στον πρόσφατο πόλεμο Αρμενίας - Αζερμπαϊτζάν, στηρίζοντας το δεύτερο.
Γενικότερα, οι μονοπωλιακοί όμιλοι της γείτονος, έχουν ισχυρά συμφέροντα σε όλη την περιοχή που περιβάλλει την χώρα και επιδιώκουν με όλα τα μέσα να διεισδύσουν όπου μπορούν.
Πρέπει να τονιστεί ότι η γεωστρατηγική θέση της γειτονικής χώρας, στο όριο δύο ηπείρων, με έξοδο σε Μαύρη θάλασσα και Μεσόγειο και με σημαντικές προσβάσεις στα πλούσια κοιτάσματα πετρελαίου της Συρίας και του Ιράκ, την καθιστούν ιδανικό σύμμαχο για πολλές δυνάμεις που θέλουν να δραστηριοποιούνται εκεί. Εξάλλου, το ότι η Τουρκία βρίσκεται σε κομβικό σημείο και ως προς την Ρωσία, ήταν πάντα στοιχείο που συνεκτιμούσαν τα αμερικανικά επιτελεία.
Σε διπλό ταμπλό μεταξύ Ρωσίας και ΗΠΑ - Η Κύπρος και η Γαλάζια Πατρίδα
Η Τουρκία έχει συναίσθηση των δυνατοτήτων της και των προοπτικών της, όπως επίσης και των προβλημάτων που πρέπει να επιλύσει αν θέλει να ξεκλειδώσει αυτές τις δυνατότητες. Ένα από τα σοβαρότερα ζητήματα που την απασχολούν από το 1974 κι εντεύθεν, είναι το Κυπριακό.
Η σταθερή επιδίωξη της Άγκυρας είναι να αναγνωριστεί διεθνώς το ψευδοκράτος της Βόρειας Κύπρου, ώστε να μπορεί να ορίσει ΑΟΖ και να απλώσει χέρι στα θαλάσσια κοιτάσματα που βρίσκονται στα κυπριακά νερά. Υπενθυμίζεται εξάλλου, ότι όταν προσπάθησε να οριοθετήσει την αποκλειστική της ζώνη με την Συρία του Αλ Σάραα, εργαλειοποίησε ακριβώς την ΤΔΒΚ, σε μια προφανή παράνομη για το διεθνές δίκαιο κίνηση, που όμως είναι δηλωτική της στρατηγικής της.
Αν η Τουρκία πετύχει να «καθαρίσει» το Κυπριακό, έστω κι αν δεν αξιώσει σε πρώτη φάση με τον έναν ή τον άλλον τρόπο την προσάρτηση και του υπόλοιπου νησιού, θα ενισχυθεί τόσο πολύ γεωστρατηγικά και οικονομικά, που θα πάρει το σήμα ότι μπορεί να διεκδικήσει και νέα εδάφη, ειδικά σε μια περίοδο που οι διεθνείς σχέσεις (καθ)ορίζονται με όρους άμεσης ισχύος.
Ήδη, τα βασικά σήματα που παίρνει από το ΝΑΤΟ και συνολικά τη Δύση, είναι ότι μπορεί να κινείται στην περιοχή με τρόπο αναθεωρητικό προς τις διεθνείς συνθήκες και να μένει ατιμώρητη. Αυτό φαίνεται πολύ καθαρά στην πολιτική της έναντι της Ελλάδας, όπου παρά την επιθετική ρητορική, τις παραβιάσεις και την επιμονή στο γκριζάρισμα ζωνών που ανήκουν στα ελληνικά χωρικά ύδατα, η Ευρώπη και οι ΗΠΑ δεν αντιδρούν δυναμικά «κόβοντας τον βήχα».
Η Τουρκία δεν θα είχε πάτημα να αξιώσει τη «Γαλάζια Πατρίδα», αν δεν την χρειαζόταν τόσο πολύ το δυτικό ιμπεριαλιστικό στρατόπεδο, κι αυτό το γνωρίζει καλά. Η επί δεκαετίες στόχευσή της να αποκτήσει μέρος του Αιγαίου, αν όχι όλο, μπορεί δυνητικά στο εγγύς μέλλον να επιτευχθεί, στην περίπτωση που ΗΠΑ και ΝΑΤΟ κρίνουν ότι ελλοχεύει ο κίνδυνος η Τουρκία να στραφεί οριστικά προς τον υπό διαμόρφωση ευρωασιατικό άξονα.
Σε ένα τέτοιο ρεαλιστικό σενάριο, οι ΗΠΑ θα ιεραρχήσουν τους συμμάχους τους και στο ζύγι μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας θα επιλέξουν πιθανότατα τον πιο ισχυρό και λιγότερο δεδομένο.
Η πάγια στρατηγική της Άγκυρας να παίζει σε «διπλό ταμπλό» ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ρωσία, θα συνεχίσει να υλοποιείται όσο αποδίδει και η αλήθεια είναι ότι μέχρι τώρα αποδίδει. Είναι μάλιστα πιθανό, οι ΗΠΑ να έκαναν το «χατίρι» στην Τουρκία να μεσολαβήσουν για την επίλυση του Κουρδικού, ασκώντας πιέσεις στο PKK ώστε να παραδώσει τα όπλα, όπως άλλωστε και έγινε. Κατ' αντίστοιχο τρόπο, υπάρχει και το ενδεχόμενο κάποια στιγμή να επιτραπεί στην Τουρκία να αποκτήσει κυριαρχικά δικαιώματα στις ελληνικές θάλασσες.
Στόχος να λύσει οριστικά το Κουρδικό
Όλες οι κουρδικές ένοπλες οργανώσεις, «συμπεριλαμβανομένων εκείνων στη Συρία», πρέπει να καταθέσουν τα όπλα, δήλωσε πρόσφατα ο Τούρκος υπουργός Άμυνας, Γιασάρ Γκιουλέρ.
Η συμφωνία που επιτεύχθηκε τον περασμένο Μάρτιο μεταξύ των Κούρδων και των νέων συριακών αρχών προβλέπει την ενσωμάτωση των κουρδικών θεσμών στην κεντρική κυβέρνηση, κυρίως των στρατιωτικών τους δυνάμεων, οι οποίες κλήθηκαν να ενταχθούν στον συριακό στρατό.
Η Άγκυρα ζητούσε η συμφωνία να εφαρμοστεί πριν από το τέλος του 2025, αλλά οι διαπραγματεύσεις για την εφαρμογή της δεν έχουν σημειώσει πρόοδο.
Η Τουρκία θεωρεί ότι οι ένοπλες κουρδικές ομάδες στη Συρία, ειδικότερα οι YPG και οι ΣΔΔ, οι οποίες πολέμησαν κυρίως εναντίον των τζιχαντιστών του ISIS στον συριακό εμφύλιο πόλεμο, αποτελούν προέκταση του PKK.
Το στοίχημα των Κούρδων της Συρία, είναι ψηλά στην ατζέντα της τουρκικής κυβέρνησης, η οποία σε συνεργασία με την διοίκηση του αχυράνθρωπου Αλ Σάραα έχει περισσότερες πιθανότητες να κερδήσει.
Το τουρκολιβυκό σύμφωνο και ο GSI
Η κυβέρνηση Ερντογάν δεν ορρωδεί να προχωρήσει σε διπλωματικές κινήσεις που όπως προαναφέρθηκε, παραβαίνουν το διεθνές δίκαιο. Σε αυτή τη λογική εντάσσεται και η υπογραφή το 2019 του παράνομου συμφώνου που ορίζει ΑΟΖ μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης.
Το μνημόνιο υπογράφηκε μεταξύ της κυβέρνησης της Άγκυρας και της Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας, η οποία ελέγχει και διοικεί την μισή Λιβύη. Η κίνηση αυτή ήταν μια προσπάθεια να δημιουργηθεί ένα τετελεσμένο και να μπει ένα «καρφί» στο μάτι της Ελλάδας, της Αιγύπτου και του Ισραήλ.
Άσχετα από το ότι δεν έχει ισχύ και δεν αναγνωρίζεται διεθνώς, έχει μια σημασία να δει κανείς ότι η εν λόγω συμφωνία δείχνει αφενός ότι η Άγκυρα έχει ενεργό παρέμβαση στα εσωτερικά μιας χώρας που μαστίζεται από εμφύλιο πόλεμο εδώ και χρόνια και ότι αφετέρου με τον τρόπο αυτό κάνει μια καταφανή επίδειξη ισχύος, τεστάροντας τις αντιδράσεις των κρατών που απειλεί, αλλά και της Ευρώπης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η προσέγγιση της Τουρκίας πάνω στο έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ (Great Sea Interconnector).
Με παρεμβάσεις η τουρκική πλευρά επιχειρεί από την αρχή που ανακοινώθηκε το project, να βάλει «φρένο», όπως ακριβώς έκανε και με το υποθαλάσσιο καλώδιο οπτικών ινών EMC που συνδέει τη Σαουδική Αραβία με την Ευρώπη. Η Άγκυρα ακολουθεί την ίδια ρητορική, κάνοντας λόγο περί «τουρκικής υφαλοκρηπίδας».
Υπενθυμίζεται πως τον Ιούλιο του 2024, η Άγκυρα «τάραξε » τα ήρεμα νερά νότια της Κάσου και της Καρπάθου όταν στην περιοχή πραγματοποιούσε έρευνες για πόντιση καλωδίου το σκάφος Ievoli Relume και η Τουρκία σε μία προσπάθεια να επιβάλει επί του πεδίου το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο, έστειλε στην περιοχή μονάδες του Πολεμικού Ναυτικού της χώρας ζητώντας μην προχωρήσει το πλοίο στην ολοκλήρωση των εργασιών του καθώς πρόκειται για περιοχή της «τουρκικής υφαλοκρηπίδας».
Μερικές εβδομάδες αργότερα, μετά την ολοκλήρωση της τουρκικής ναυτικής άσκησης «MAVI BALINA», τέσσερα τουρκικά πλοία σταμάτησαν στην ευρύτερη θαλάσσια περιοχή της Κάσου.
Η τουρκική πλευρά προχώρησε στην ανάπτυξη αυτών των δυνάμεων χωρίς να έχει εκδοθεί NAVTEX. Άμεση ήταν η κινητοποίηση του Πολεμικού Ναυτικού, με τη δύναμη να ενισχύεται με μία ακόμη ελληνική φρεγάτα. Τελικά, τα τουρκικά πλοία αποχώρησαν. Ωστόσο, δεν υπήρξε καμία δραστηριότητα από ερευνητικό πλοίο, όπως συνέβη τον Ιούλιο με το «Ievoli Relume».
Λευτέρης Στάικος
www.worldenergynews.gr
