Μια νέα μελέτη μοντελοποίησης υποδηλώνει ότι η μεγαλύτερη συνδεσιμότητα μεταξύ των ομάδων μπορεί να έδωσε στον Homo sapiens το πλεονέκτημα έναντι των Νεάντερταλ. Το γιατί οι Νεάντερταλ εξαφανίστηκαν και ο Homo sapiens εδραίωσε μια διαρκή παρουσία στην Ευρώπη δεν είναι ακόμη πλήρως κατανοητό. Η απάντηση είναι περίπλοκη και περιλαμβάνει πολλαπλούς παράγοντες, αλλά μια νέα μελέτη που χρησιμοποιεί μια καινοτόμο προσέγγιση εμπνευσμένη από την ψηφιακή οικολογία παρέχει νέες γνώσεις.
Ο τελευταίος παγετώδης κύκλος
Η μελέτη διεξήχθη από την Ariane Burke, καθηγήτρια στο Τμήμα Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μόντρεαλ και επικεφαλής της Ομάδας Έρευνας για τη Διασπορά των Ανθρωπίνων με έδρα το Κεμπέκ. Βασιζόμενη στο έργο των διδακτορικών φοιτητών της, Benjamin Albouy και Simon Paquin, προσάρμοσε μοντέλα που χρησιμοποιούνται συνήθως για τη μελέτη της κατανομής των ζωικών και φυτικών ειδών στους προϊστορικούς ανθρώπους, ενσωματώνοντας διαθέσιμα εθνογραφικά και αρχαιολογικά δεδομένα. Η μελέτη δημοσιεύεται στο περιοδικό Quaternary Science Reviews.
Η έρευνα επικεντρώθηκε στην Ευρώπη κατά τον τελευταίο παγετώδη κύκλο, συγκεκριμένα μεταξύ 60.000 και 35.000 ετών πριν. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, το κλίμα υπέστη σημαντικές διακυμάνσεις, εναλλάσσοντας μεταξύ ψυχρών (σταδιακών) και θερμότερων (διασταδιακών) περιόδων. Ήταν κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου που οι πρώτοι πληθυσμοί του Homo sapiens εμφανίστηκαν στα αρχαιολογικά αρχεία και οι τελευταίοι Νεάντερταλ εξαφανίστηκαν.
Η ανάλυση δείχνει ότι ούτε το κλιματικό στρες ούτε ο ανταγωνισμός - εξηγήσεις που συχνά αναφέρονται - μπορούν να εξηγήσουν πλήρως την εξαφάνιση των Νεάντερταλ. Αντίθετα, η εξαφάνισή τους προέκυψε από μια σύνθετη αλληλεπίδραση κλίματος, γεωγραφίας, δημογραφίας και διαειδικών αλληλεπιδράσεων που ποικίλλουν ανά περιοχή.
Μοντελοποίηση αρχαίων προτύπων
Στην οικολογία, τα μοντέλα κατανομής ειδών προβλέπουν πού θα μπορούσε να ζήσει ένα είδος με βάση το πού έχει παρατηρηθεί. Η Burke και η ομάδα της εφάρμοσαν αυτή τη λογική στα αρχαία ανθρωποειδή, χρησιμοποιώντας αρχαιολογικούς χώρους - αντί για δεδομένα παρατήρησης από ζωντανά ζώα - ως "σημεία παρουσίας" για τους Νεάντερταλ και τον Homo sapiens.
Η μελέτη περιελάμβανε μια σειρά βημάτων μοντελοποίησης. Αρχικά, η Burke δημιούργησε τέσσερα μοντέλα καταλληλότητας οικοτόπων και για τα δύο είδη, χρησιμοποιώντας εργαλεία από τη βιολογία διατήρησης και τη γεωπληροφορική. Αυτά τα μοντέλα ενσωμάτωσαν αρχαιολογικά δεδομένα μαζί με μια σειρά δεικτών γεωγραφικής και κλιματικής μεταβλητότητας.
Στη συνέχεια συνέκρινε τα αποτελέσματα των τεσσάρων μοντέλων, δημιουργώντας νέα μοντέλα που προσδιόρισαν "κεντρικές" περιοχές - γεωγραφικές περιοχές αρκετά μεγάλες και παραγωγικές ώστε να υποστηρίζουν σταθερούς πληθυσμούς και, κυρίως, συνδεδεμένες μεταξύ τους.
"Προφανώς, δεν έχουμε ακριβή δημογραφικά δεδομένα για πληθυσμούς που ζούσαν πριν από 35.000 χρόνια, επομένως χρησιμοποιήσαμε εθνογραφικά δεδομένα από καλύτερα τεκμηριωμένες αρχαίες ομάδες κυνηγών-τροφοσυλλεκτών για να ορίσουμε παραμέτρους για τα εργαλεία γεωπληροφορικής και να δημιουργήσουμε αυτά τα μοντέλα", εξήγησε ο Burke. "Για παράδειγμα, αυτά τα δεδομένα δείχνουν ότι η τυπική ετήσια έκταση μιας τοπικής ομάδας 25 έως 50 ατόμων, που κινούνται εποχιακά και διατηρούν περιφερειακές συνδέσεις με άλλες ομάδες, θα ήταν περίπου 2.500 km²."
Ανθεκτικότητα μέσω συνδεσιμότητας
Σε αυτό το σημείο της ανάλυσης άρχισαν να αναδύονται οι διαφορές μεταξύ των Νεάντερταλ και του Homo sapiens. Για παράδειγμα, οι περιοχές που ευνοούν τον Homo sapiens βρέθηκαν να είναι πιο συνδεδεμένες από εκείνες των Νεάντερταλ. Σύμφωνα με τον Burke, η συνδεσιμότητα είναι ζωτικής σημασίας επειδή οι διασυνδεδεμένοι πληθυσμοί σχηματίζουν δίκτυα, επιτρέποντας στα μέλη τους να μετακινούνται σε συμμαχικές, συγγενείς ή συνεργαζόμενες ομάδες ως απάντηση σε κλιματικά, οικολογικά ή δημογραφικά σοκ.
«Αυτά τα δίκτυα λειτουργούν ως δίχτυ ασφαλείας», εξήγησε η Burke. «Επιτρέπουν την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τους πόρους και τις μεταναστεύσεις των ζώων, τη δημιουργία συνεργασιών και την προσωρινή πρόσβαση σε άλλες περιοχές σε περίπτωση κρίσης».
Η Burke έσπευσε να επισημάνει ότι αυτό δεν σημαίνει ότι οι ομάδες των Νεάντερταλ ήταν ανίκανες να διατηρήσουν συνδέσεις μεταξύ των ομάδων. Αρχαιολογικά δεδομένα σχετικά με τη ροή υλικών αντικειμένων και άλλα στοιχεία δείχνουν ότι και αυτές ανέπτυξαν διαπεριφερειακά δίκτυα. Ωστόσο, σύμφωνα με τα μοντέλα, οι περιφερειακές συνδέσεις εντός του δικτύου των Νεάντερταλ ήταν σχετικά αδύναμες, ιδιαίτερα στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.
Μείγμα παραγόντων
Η μελέτη έδειξε επίσης ότι η κλιματική μεταβλητότητα, ή το πόσο γρήγορα και απρόβλεπτα αλλάζουν οι συνθήκες, επηρέασε τους πληθυσμούς περισσότερο από ό,τι η απόλυτη θερμοκρασία ή οι βροχοπτώσεις.
«Η κλιματική μεταβλητότητα φαίνεται να έχει παίξει σημαντικό ρόλο. Αποδεικνύεται λοιπόν ότι οι άνθρωποι ήταν ευαίσθητοι στην περιβαλλοντική μεταβλητότητα σε όλη την ιστορία μας», δήλωσε ο Burke.
Ωστόσο, το κλίμα από μόνο του δεν μπορεί να εξηγήσει γιατί οι Νεάντερταλ εξαφανίστηκαν, καθώς τα απολιθώματα και τα αρχαιολογικά στοιχεία δείχνει ότι επέζησαν από προηγούμενους παγετώδεις κύκλους.
Σύμφωνα με την Burke, οι Νεάντερταλ εξαφανίστηκαν λόγω ενός σύνθετου μείγματος αλληλεπιδρώντων παραγόντων, όπως η κλιματική αστάθεια, οι δημογραφικές πιέσεις και η κοινωνική οργάνωση. Είναι επίσης πιθανό ο ακριβής συνδυασμός παραγόντων που οδήγησαν στην εξαφάνισή τους να διέφερε μεταξύ των περιοχών.
Στην Ανατολική Ευρώπη, η περιορισμένη συνδεσιμότητα μπορεί να έχει απομονώσει τους πληθυσμούς των Νεάντερταλ καθώς οι κλιματικές συνθήκες επιδεινώθηκαν. Αντίθετα, στην Ιβηρική Χερσόνησο, στο δυτικό άκρο της εξάπλωσής τους, οι καλύτερα συνδεδεμένες περιοχές του πυρήνα μπορεί να επέτρεψαν στους πληθυσμούς να επιβιώσουν περισσότερο.
Βασική ανθρώπινη ανάγκη
Η Burke πιστεύει ότι αυτές οι αρχαίες δυναμικές προκαλούν προβληματισμό σχετικά με ορισμένες από τις διαρκείς προκλήσεις της ανθρωπότητας.
«Η ανθρώπινη μετανάστευση υπήρχε πάντα, διευκολύνεται από την κινητικότητα και τα κοινωνικά δίκτυα», σημείωσε. «Ακόμα και σήμερα, παρά την πολυπλοκότητα των συνόρων, την πυκνότητα του πληθυσμού και τις κοινωνικές ανισότητες, οι άνθρωποι συνεχίζουν να μεταναστεύουν για τους ίδιους θεμελιώδεις λόγους: για να βρουν πιο ευνοϊκές περιοχές, να επανενωθούν με αγαπημένα πρόσωπα και να ενταχθούν σε δίκτυα αμοιβαίας βοήθειας».
Είναι μια επίκαιρη υπενθύμιση ότι, σήμερα, όπως πριν από 40.000 χρόνια, η επιβίωσή μας δεν εξαρτάται μόνο από την τεχνολογία και την νοημοσύνη, αλλά και από την ικανότητά μας να δημιουργούμε και να διατηρούμε συνδέσεις.
www.worldenergynews.gr
