Από τα τροπικά δάση της Ασίας και της Αφρικής μέχρι τα σπίτια της Πομπηίας, νέα ευρήματα που παρουσιάζει ο Independent αποκαλύπτουν πώς τα κατάλοιπα θυμιάματος φωτίζουν το εμπόριο, τις θρησκευτικές τελετές και την καθημερινή ζωή πριν από την έκρηξη του Βεζούβιου
Σχετικά Άρθρα
Ανασύρθηκε κάτω από την άμμο της Βόρειας Θάλασσας μια ρωμαϊκή άγκυρα θαμμένη για σχεδόν 2.000 χρόνια (ecoticias.com)
Μέσα στη στάχτη και την καταστροφή του 79 μ.Χ. διασώθηκε κάτι απρόσμενο: τα ίχνη αρωματικών ουσιών που αποκάλυψαν, όπως αναφέρει ο Independent, ότι οι κάτοικοι της Πομπηίας συμμετείχαν σε ένα πολύ πιο μακρινό εμπορικό δίκτυο απ’ όσο πιστεύαμε.
Η έκρηξη του Βεζούβιου δεν πάγωσε μόνο μια πόλη στον χρόνο. Διατήρησε, σαν σε μια τεράστια αρχαιολογική «κάψουλα», μικροσκοπικά κατάλοιπα από την καθημερινότητα των ανθρώπων που έζησαν εκεί. Ανάμεσά τους, τα υπολείμματα από θυμιατήρια αποκάλυψαν ένα εντυπωσιακό μυστικό: σε ορισμένες οικιακές τελετουργίες δεν καίγονταν μόνο τοπικά φυτά, αλλά και εξωτικές ρητίνες που πιθανότατα ταξίδευαν εκατοντάδες ή και χιλιάδες χιλιόμετρα, από δάση της Ασίας ή της υποσαχάριας Αφρικής μέχρι την Ιταλία.
Ένα άρωμα που ταξίδεψε από μακριά
Ερευνητές ανέλυσαν για πρώτη φορά με τόσο λεπτομερή τρόπο τα υπολείμματα που είχαν απομείνει σε οικιακά θυμιατήρια της Πομπηίας. Χρησιμοποιώντας σύγχρονες χημικές και μικροσκοπικές τεχνικές, κατάφεραν να εντοπίσουν τι ακριβώς είχε καεί μέσα σε αυτά.
Τα αποτελέσματα ήταν αποκαλυπτικά.
Στα αγγεία εντοπίστηκαν κατάλοιπα ξυλωδών φυτών, φυτών όπως η δάφνη, αλλά και πιθανές ενδείξεις σταφυλιού ή κρασιού. Το πιο εντυπωσιακό εύρημα, όμως, ήταν ίχνη ρητινών από την οικογένεια Burseraceae - αρωματικών δέντρων που συνδέονται με περιοχές της Ασίας και της υποσαχάριας Αφρικής.
Πρόκειται για το πρώτο αρχαιολογικό στοιχείο που δείχνει τόσο καθαρά ότι εισαγόμενα θυμιάματα χρησιμοποιούνταν στις οικιακές λατρευτικές πρακτικές της Πομπηίας.
Από τα τροπικά δάση στην καρδιά της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας
Το εύρημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν εξεταστεί το εμπορικό δίκτυο της εποχής.
Οι ερευνητές σημειώνουν ότι αρωματικές ρητίνες από την Αραβία, την Αφρική και τα τροπικά δάση της Ασίας διακινούνταν ήδη από τουλάχιστον τον 1ο αιώνα π.Χ. Παράλληλα με άλλα πολύτιμα προϊόντα από την Ινδία και την υποσαχάρια Αφρική, τα εμπορεύματα κινούνταν προς τον βορρά, περνούσαν από την Ερυθρά Θάλασσα και έφταναν στη Μεσόγειο.
Από εκεί, μέσω της Αλεξάνδρειας, μπορούσαν να μεταφερθούν στην Ιταλία, με σημαντικούς κόμβους τα λιμάνια του Portus και των Ποτιόλων, όπου μαρτυρείται επίσης η δραστηριότητα εμπόρων θυμιάματος.
Με άλλα λόγια, ένα μικρό θυμιατήρι μέσα σε ένα σπίτι της Πομπηίας μπορεί να αποτελεί τον τελευταίο κρίκο μιας εμπορικής αλυσίδας που ξεκινούσε σε εξωτικά δάση πολύ μακριά από την Ιταλία.
Δεν ήταν μόνο θυμίαμα: έκαιγαν και φυτά, ακόμη και κρασί;
Οι αναλύσεις αποκάλυψαν ότι οι τελετουργίες δεν βασίζονταν απαραίτητα σε ένα μόνο υλικό.
Ξυλώδη φυτά φαίνεται ότι χρησιμοποιούνταν είτε ως καύσιμη ύλη είτε ως προσφορές προς τους θεούς. Παράλληλα, εντοπίστηκαν κατάλοιπα που συνδέονται με φυτά όπως η δάφνη και πυρηνόκαρπα είδη.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι ενδείξεις για σταφύλι ή κάποιο παράγωγο του κρασιού. Οι ερευνητές θεωρούν ότι το εύρημα ταιριάζει με τη χρήση του κρασιού σε θρησκευτικές τελετουργίες, κάτι που γνωρίζουμε τόσο από τη ρωμαϊκή εικονογραφία όσο και από αρχαία κείμενα.
Έτσι, μέσα σε ένα μικρό οικιακό σκεύος κρύβεται μια ολόκληρη εικόνα της θρησκευτικής ζωής: καύση ξύλου, αρωματικές ρητίνες, φυτικά προϊόντα και πιθανώς κρασί συνυπήρχαν σε πρακτικές που πραγματοποιούνταν καθημερινά ή σε ειδικές περιστάσεις.
Η «παγκοσμιοποίηση» υπήρχε ήδη στην αρχαιότητα
Το εύρημα προσφέρει και μια διαφορετική ματιά στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.
Η Πομπηία δεν ήταν ένας απομονωμένος κόσμος. Οι κάτοικοί της είχαν πρόσβαση σε προϊόντα που προέρχονταν από εξαιρετικά μακρινές περιοχές και έφταναν στα σπίτια τους μέσω πολύπλοκων εμπορικών διαδρομών.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μια απλή οικιακή τελετουργία μπορούσε να συνδέεται με ένα τεράστιο διεθνές δίκτυο ανταλλαγών.
Ένα άρωμα που αναδιδόταν μέσα σε ένα σπίτι στους πρόποδες του Βεζούβιου μπορεί να είχε ξεκινήσει το ταξίδι του σε ένα τροπικό δάσος της Αφρικής ή της Ασίας, να είχε περάσει από εμπόρους, λιμάνια και θαλάσσιες διαδρομές και τελικά να είχε φτάσει στην Πομπηία.
Η στάχτη του Βεζούβιου αποκάλυψε την καθημερινότητα
Η έκρηξη του 79 μ.Χ. ήταν μια από τις μεγαλύτερες καταστροφές του αρχαίου κόσμου. Παράλληλα, όμως, η ηφαιστειακή στάχτη διατήρησε αντικείμενα και κατάλοιπα που υπό διαφορετικές συνθήκες θα είχαν χαθεί.
Τα θυμιατήρια αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Μέχρι σήμερα, οι αρχαιολόγοι μπορούσαν να γνωρίζουν ότι τέτοια σκεύη χρησιμοποιούνταν σε θρησκευτικές πρακτικές. Το μεγάλο ερώτημα ήταν τι ακριβώς έκαιγαν οι άνθρωποι μέσα σε αυτά.
Οι νέες επιστημονικές αναλύσεις δίνουν πλέον απάντηση - και αυτή είναι πολύ πιο σύνθετη από μια απλή χρήση τοπικών φυτών.
«Μπορούμε πλέον να εντοπίσουμε ποια αρώματα πραγματικά καίγονταν στις οικιακές λατρευτικές πρακτικές της Πομπηίας», εξήγησε ο αρχαιολόγος Johannes Eber, ένας από τους συγγραφείς της μελέτης.
Μικρά κατάλοιπα, μια τεράστια ιστορία
Για τους επιστήμονες, η σημασία της ανακάλυψης δεν βρίσκεται μόνο στις ίδιες τις ρητίνες. Βρίσκεται στο γεγονός ότι οι σύγχρονες επιστημονικές μέθοδοι μπορούν να μετατρέψουν ελάχιστα, σχεδόν αόρατα κατάλοιπα σε στοιχεία για την καθημερινή ζωή των αρχαίων ανθρώπων.
Όπως σημείωσε ο Philipp W. Stockhammer, ένας ακόμη από τους ερευνητές, ο συνδυασμός προηγμένων χημικών και μικροσκοπικών τεχνικών κάνει πλέον τις καθημερινές θρησκευτικές πρακτικές των κατοίκων της Πομπηίας «ξαφνικά απτές».
Και κάπως έτσι, σχεδόν δύο χιλιάδες χρόνια μετά την καταστροφή, η στάχτη του Βεζούβιου εξακολουθεί να αποκαλύπτει ιστορίες που κανένα αρχαίο κείμενο δεν θα μπορούσε να περιγράψει με την ίδια ακρίβεια.
Μια μικρή ποσότητα ρητίνης μέσα σε ένα αρχαίο θυμιατήρι έγινε το ίχνος ενός τεράστιου κόσμου: ενός κόσμου εμπορίου, θρησκείας και πολιτισμικών ανταλλαγών που ένωνε την Πομπηία με τις πιο μακρινές γωνιές του αρχαίου πλανήτη.
www.worldenergynews.gr
