Καμπανάκι για το μέλλον της Πελοποννήσου: Το 51,55% της Περιφέρειας βρίσκεται σε κατάσταση ερημοποίησης, ενώ το 38,1% του πληθυσμού απειλείται από φτώχεια ή κοινωνικό αποκλεισμό. Ξηρασία, έλλειψη νερού και άνοδος της θερμοκρασίας πιέζουν την αγροτική παραγωγή, με τους ελαιώνες της Μεσσηνίας και της Λακωνίας, τα αμπέλια της Κορινθίας και τους πορτοκαλεώνες της Αργολίδας να βρίσκονται στο επίκεντρο
Νερό που λιγοστεύει, θερμοκρασίες που ανεβαίνουν και γη που χάνει σταδιακά την παραγωγική της δύναμη. Η Πελοπόννησος βρίσκεται μπροστά σε μια περιβαλλοντική και κοινωνικοοικονομική κρίση που δεν αφορά το μακρινό μέλλον, αλλά χτυπά ήδη την πόρτα της. Νέα στοιχεία του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (JRC) κατατάσσουν την Περιφέρεια στις πλέον ευάλωτες περιοχές της Ελλάδας, με το 51,55% της έκτασής της να βρίσκεται σε κατάσταση ερημοποίησης και το 38,1% του πληθυσμού να αντιμετωπίζει κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Στο επίκεντρο της ανησυχίας βρίσκονται και οι ελαιώνες της Μεσσηνίας.
Η Πελοπόννησος σε ζώνη υψηλού κινδύνου
Τα στοιχεία της νέας έκθεσης του JRC, που παρουσιάζει το in.gr, αποτυπώνουν μια ιδιαίτερα ανησυχητική εικόνα για την Πελοπόννησο.
Το 51,55% της Περιφέρειας βρίσκεται σε κατάσταση ερημοποίησης, ενώ την ίδια στιγμή το 38,1% του πληθυσμού βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Το δεύτερο ποσοστό είναι αισθητά υψηλότερο από τον εθνικό μέσο όρο του 27,5% που χρησιμοποιείται στη μελέτη ως σημείο αναφοράς.
Η συνύπαρξη περιβαλλοντικής και κοινωνικοοικονομικής πίεσης καθιστά την Πελοπόννησο ιδιαίτερα ευάλωτη. Και αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε μια περιοχή όπου η γεωργία, η κτηνοτροφία, ο τουρισμός και οι υδατικοί πόροι αποτελούν βασικούς πυλώνες της οικονομίας.
Δεν γίνεται Σαχάρα - αλλά η γη χάνει τη δύναμή της
Ο όρος «ερημοποίηση» συχνά δημιουργεί την εικόνα μιας περιοχής που μετατρέπεται σε έρημο. Η πραγματικότητα, όμως, είναι διαφορετική.
Πρόκειται για τη σταδιακή υποβάθμιση της γης σε άνυδρες, υπο-άνυδρες και ξηρές περιοχές, αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης κλιματικών μεταβολών και ανθρώπινων δραστηριοτήτων.
Με απλά λόγια, το έδαφος μπορεί σταδιακά να χάσει την ικανότητά του να στηρίζει βλάστηση, να αποδίδει γεωργικά προϊόντα και να διατηρεί τις οικολογικές λειτουργίες που είναι απαραίτητες για την παραγωγή και την ίδια την ανθρώπινη δραστηριότητα.
Η έκθεση του JRC επιχειρεί να αποτυπώσει αυτή την υποβάθμιση μέσα από μια νέα μεθοδολογία, χρησιμοποιώντας επιστημονικούς δείκτες που αφορούν την υγεία και την παραγωγικότητα του εδάφους, αλλά και τις μεταβολές στην κάλυψη της γης.
Ξηρασία, νερό και θερμοκρασίες πιέζουν την παραγωγή
Για την Πελοπόννησο, οι πιέσεις είναι πολλαπλές.
Η παρατεταμένη ξηρασία, η μείωση των διαθέσιμων υδάτινων πόρων, η υπεράντληση των υπόγειων υδροφορέων και η άνοδος της θερμοκρασίας δημιουργούν ένα ολοένα δυσκολότερο περιβάλλον για την αγροτική παραγωγή.
Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τη σημερινή παραγωγή. Αφορά και την ικανότητα της γης να συνεχίσει να παράγει στο μέλλον.
Η προσαρμογή των καλλιεργειών, η αποτελεσματικότερη άρδευση και η προστασία των εδαφών μετατρέπονται έτσι από επιλογές περιβαλλοντικής πολιτικής σε προϋποθέσεις για την επιβίωση σημαντικού τμήματος της τοπικής οικονομίας.
Η Πελοπόννησος δεν είναι μόνη
Η εικόνα είναι δυσμενής και σε άλλες ελληνικές Περιφέρειες.
Στην ίδια κατηγορία, όπου συνδυάζονται υψηλή έκθεση στην ερημοποίηση και ποσοστά κινδύνου φτώχειας πάνω από τον εθνικό μέσο όρο, βρίσκονται:
- Δυτική Ελλάδα: 53,7% ερημοποίηση και 27,9% κίνδυνος φτώχειας.
- Θεσσαλία: 54% ερημοποίηση και 30,5% κίνδυνος φτώχειας.
- Πελοπόννησος: 51,55% ερημοποίηση και 38,1% κίνδυνος φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού.
Στην περίπτωση της Πελοποννήσου, αυτό που προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία είναι ακριβώς ο συνδυασμός των δύο μεγεθών: μεγάλη έκταση που βρίσκεται σε καθεστώς ερημοποίησης και πολύ υψηλή κοινωνική ευαλωτότητα.
Η κοινωνική διάσταση της ερημοποίησης
Η μελέτη δεν υποστηρίζει ότι η ερημοποίηση προκαλεί αυτομάτως φτώχεια ή ότι η φτώχεια οδηγεί από μόνη της στην υποβάθμιση της γης.
Καταγράφει, όμως, ότι οι δύο παράγοντες συχνά συνυπάρχουν.
Οι αγροτικές και περιφερειακές περιοχές που αντιμετωπίζουν διαρθρωτικές οικονομικές αδυναμίες είναι συχνά περισσότερο εκτεθειμένες και στις περιβαλλοντικές πιέσεις.
Για την Πελοπόννησο, επομένως, η αντιμετώπιση της ερημοποίησης δεν μπορεί να περιοριστεί σε ένα καθαρά περιβαλλοντικό σχέδιο.
Χρειάζεται παράλληλα προστασία του εδάφους, εξοικονόμηση νερού, ορθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων, στήριξη της πρωτογενούς παραγωγής και προσαρμογή των καλλιεργειών στις νέες κλιματικές συνθήκες.
Σε δυσμενή θέση ολόκληρη η Ελλάδα
Η Ελλάδα βρίσκεται συνολικά σε εξαιρετικά δύσκολη θέση.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στην έκθεση, το 72,74% της ελληνικής επικράτειας παρουσιάζει τουλάχιστον έναν παράγοντα υποβάθμισης της γης, έναντι 56,4% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το ποσοστό της έκτασης που βρίσκεται ήδη σε κατάσταση ερημοποίησης: 36% για την Ελλάδα, το τρίτο υψηλότερο ποσοστό στην Ευρώπη, μετά την Ισπανία με 53% και την Κύπρο με 45%.
Παράλληλα, περίπου 47% του ελληνικού πληθυσμού ζει σε περιοχές που επηρεάζονται από την ερημοποίηση, με την Κύπρο να καταγράφει υψηλότερο ποσοστό, στο 61%.
Η νέα έρευνα συνυπογράφεται, μεταξύ άλλων, από τον Έλληνα ερευνητή δρα Πάνο Πανάγο, ανώτερο επιστήμονα του JRC και επικεφαλής του Παρατηρητηρίου Εδάφους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Νότια Ευρώπη μπαίνει σε ακόμη πιο δύσκολη εποχή
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στις σημερινές συνθήκες.
Σήμερα οι ξηρές περιοχές καταλαμβάνουν περίπου 15% της Ευρώπης, έκταση που αντιστοιχεί σε περίπου 611.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Από αυτές, το 86,56% πλήττεται από ερημοποίηση.
Συνολικά, η ερημοποίηση επηρεάζει περίπου 530.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και περίπου 42 εκατομμύρια ανθρώπους.
Οι προβλέψεις για τις επόμενες δύο δεκαετίες προκαλούν ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία. Με βάση τα κλιματικά σενάρια, οι περιοχές της ΕΕ που θα χαρακτηρίζονται ως ξηρές ή ξηρότερες αναμένεται να αυξηθούν κατά 5% έως 10%, με τη Νότια Ευρώπη να δέχεται το μεγαλύτερο βάρος.
Ελλάδα, Ισπανία, Ιταλία και Βαλκάνια βρίσκονται στην πρώτη γραμμή αυτής της αλλαγής, με ορισμένες περιοχές να αναμένεται να αντιμετωπίσουν συχνότερες ξηρασίες, λιγότερες βροχοπτώσεις και υψηλότερες θερμοκρασίες.
Στο επίκεντρο οι ελαιώνες της Μεσσηνίας
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ιδιαίτερη σημασία αποκτούν οι καλλιέργειες που αποτελούν βασικό κομμάτι της οικονομίας της Πελοποννήσου.
Όπως αναφέρεται σε δημοσίευμα του anagnostis.org, γεωχωρική μελέτη με τη χρήση δορυφορικών δεδομένων καταγράφει αυξημένες πιέσεις σε βασικές καλλιέργειες της Περιφέρειας, λόγω του συνδυασμού υψηλών θερμοκρασιών και περιορισμένης διαθεσιμότητας νερού.
Στη Μεσσηνία, στο επίκεντρο βρίσκονται οι ελαιώνες. Αντίστοιχη ανησυχία καταγράφεται για τους ελαιώνες της Λακωνίας, τα αμπέλια της Κορινθίας και τους πορτοκαλεώνες της Αργολίδας.
Για τους παραγωγούς, η υποβάθμιση της γης δεν αποτελεί πλέον έναν αφηρημένο περιβαλλοντικό κίνδυνο. Έρχεται να προστεθεί σε ένα ήδη δύσκολο οικονομικό περιβάλλον για τον πρωτογενή τομέα.
Οι πληγές του 2026 προσθέτουν νέα πίεση
Η κατάσταση επιβαρύνεται από τις πρόσφατες ζημιές στην αγροτική παραγωγή.
Μετά τον παγετό της 3ης και 4ης Μαΐου 2026, συντονισμός δώδεκα αγροτικών και κτηνοτροφικών συλλόγων από Μεσσηνία, Αρκαδία, Αργολίδα και Λακωνία ζήτησε μεταξύ άλλων:
- αποζημιώσεις στο 100% της ζημιάς χωρίς περικοπές,
- προκαταβολή 200 ευρώ ανά στρέμμα,
- αναθεώρηση του κανονισμού του ΕΛΓΑ,
- διαγραφή χρεών των πληγέντων παραγωγών,
- κάλυψη των ασφαλιστικών εισφορών από το κράτος.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται, ο ΕΛΓΑ κατέβαλε το 2025 σε πανελλαδικό επίπεδο 6,6 εκατ. ευρώ σε 5.201 ασφαλισμένους. Ποσό που οι αγροτικοί φορείς της Πελοποννήσου θεωρούν ανεπαρκές μπροστά στην έκταση των ζημιών που έχουν συσσωρευτεί τα τελευταία χρόνια.
Η μάχη δεν είναι μόνο για το περιβάλλον - είναι για την παραγωγή
Η ερημοποίηση της Πελοποννήσου δεν είναι μια εικόνα από το μέλλον. Είναι ένας κίνδυνος που συνδέεται ήδη με το νερό, το έδαφος, την αγροτική παραγωγή και την οικονομική αντοχή των τοπικών κοινωνιών.
Και οι αριθμοί είναι αποκαλυπτικοί: πάνω από τη μισή έκταση της Περιφέρειας σε κατάσταση ερημοποίησης και 38,1% του πληθυσμού σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού.
Για τη Μεσσηνία, η συζήτηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάρος. Οι ελαιώνες αποτελούν όχι μόνο παραγωγικό κεφάλαιο, αλλά και βασικό στοιχείο της οικονομικής και κοινωνικής ταυτότητας της περιοχής.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι αν η κλιματική πίεση θα επηρεάσει την Πελοπόννησο. Είναι πόσο γρήγορα θα προσαρμοστεί η περιοχή, πόσο αποτελεσματικά θα προστατεύσει το νερό και το έδαφος και αν θα μπορέσει να διατηρήσει ζωντανή την αγροτική της παραγωγή.
www.worldenergynews.gr
