Από μία διαδρομή μεταφοράς φυσικού αερίου με βασική κατεύθυνση από τον Νότο προς τον Βορρά, ο Κάθετος Διάδρομος εξελίσσεται σε ένα ευρύτερο περιφερειακό δίκτυο, το οποίο θα συνδέει τις ελληνικές πύλες εισόδου LNG με τα Δυτικά Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη. Η ένταξη της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας διευρύνει τη γεωγραφία του εγχειρήματος, προσθέτει δύο νέες αγορές και δημιουργεί μία εναλλακτική διαδρομή προς την Ουγγαρία και τη Σλοβακία.
Η επέκταση σηματοδοτεί την έναρξη μιας νέας φάσης για τον Κάθετο Διάδρομο, όπως ανέφεραν στο συνέδριο του Ελληνοαμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου η διευθύνουσα σύμβουλος του ΔΕΣΦΑ, Maria Sferruzza, η διευθύνουσα σύμβουλος της AKTOR LNG, Maria Rita Galli, ο αντιπρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της Gastrade, Κώστας Σιφναίος, και ο διευθυντής Στρατηγικού Σχεδιασμού και Ανάπτυξης της Bulgartransgaz, Nicolas Delev.
Ο Κάθετος Διάδρομος ξεκίνησε πριν από περίπου δέκα χρόνια ως πρωτοβουλία τεσσάρων χωρών και σήμερα περιλαμβάνει εννέα. Με τη διεύρυνσή του παύει να αφορά μόνο μία συγκεκριμένη αλυσίδα μεταφοράς φυσικού αερίου και αποκτά τη δυνατότητα να συνδέσει περισσότερα εθνικά συστήματα, αγορές και διαδρομές. Το ζητούμενο πλέον είναι ολόκληρη η περιοχή να αντιμετωπιστεί ως μία ενιαία αγορά, ώστε το αέριο που εισέρχεται από την Ελλάδα να μπορεί να κατευθύνεται στα Βαλκάνια, στην Ουκρανία και στην Κεντρική Ευρώπη ανάλογα με τις ανάγκες.
Όπως επισήμανε η Maria Sferruzza, ο αρχικός στόχος του Διαδρόμου κατά τους τελευταίους δώδεκα μήνες ήταν κυρίως η υποστήριξη της Ουκρανίας και η διευκόλυνση των ροών από τον Νότο προς τον Βορρά. Η συμμετοχή περισσότερων χωρών ανεβάζει πλέον τον πήχη: η νέα φιλοδοξία είναι να αναπτυχθούν όλες οι διαθέσιμες διαδρομές που συνδέουν τα κράτη του Κάθετου Διαδρόμου και να αυξηθούν οι επιλογές εφοδιασμού για ολόκληρη την περιοχή.
Η επέκταση αλλάζει, επομένως, και τη λογική λειτουργίας του Διαδρόμου. Δεν αρκεί η ύπαρξη μιας γραμμικής διαδρομής από την Ελλάδα προς τις βορειότερες αγορές. Απαιτούνται περισσότερες διασυνδέσεις και αμφίδρομες ροές, ώστε οι ποσότητες να μπορούν να μεταφέρονται προς διαφορετικές κατευθύνσεις. Με αυτόν τον τρόπο ο Κάθετος Διάδρομος μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη ευελιξία και να ανταποκρίνεται στις μεταβολές της ζήτησης και της προσφοράς.
Δύο νέες αγορές και μία εναλλακτική διαδρομή
Τη διπλή σημασία της διεύρυνσης υπογράμμισε ο Κώστας Σιφναίος. Η συμμετοχή της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας προσθέτει δύο νέες αγορές για την προμήθεια και τη μεταφορά φυσικού αερίου. Παράλληλα, διαμορφώνει μία δυτικότερη διαδρομή προς την Κεντρική Ευρώπη, η οποία μπορεί να φθάσει μέχρι την Ουγγαρία και τη Σλοβακία.
Η αλλαγή αυτή ενισχύει και τη θέση του τερματικού σταθμού LNG της Αλεξανδρούπολης, διευρύνοντας την αγορά στην οποία μπορεί να απευθυνθεί. Η Ουκρανία και η Σερβία έχουν ήδη δεσμεύσει δυναμικότητα στον τερματικό σταθμό και η ανάπτυξη των κατάλληλων προϊόντων μεταφοράς θα επιτρέψει στο LNG που εισέρχεται στην Αλεξανδρούπολη να φθάνει στις συγκεκριμένες αγορές και ακόμη βορειότερα.
Για τη Maria Rita Galli, η επέκταση προς τα Δυτικά είναι κρίσιμη, επειδή μεγάλο μέρος της πρόσθετης ζήτησης βρίσκεται στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η νέα διαδρομή μπορεί να υποστηρίξει την τροφοδοσία αγορών όπως η Αλβανία και η Βοσνία και να δημιουργήσει προοπτικές πρόσβασης προς την Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη.
Η νέα γεωγραφία διευρύνει, κατά συνέπεια, την εμπορική βάση του Κάθετου Διαδρόμου. Όσο περισσότερες αγορές και πηγές ζήτησης συνδέονται με το σύστημα, τόσο αυξάνονται οι δυνατότητες δέσμευσης δυναμικότητας και αξιοποίησης των ελληνικών υποδομών. Παράλληλα, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις ώστε ο Διάδρομος να λειτουργεί ως περιφερειακό δίκτυο και όχι ως άθροισμα επιμέρους εθνικών συστημάτων.
Οι υποδομές που υπάρχουν ήδη
Σημαντικό στοιχείο για τη δυτική επέκταση είναι ότι μέρος των υποδομών βρίσκεται ήδη σε λειτουργία. Όπως ανέφερε ο Nicolas Delev, η σύνδεση Βουλγαρίας–Σερβίας είναι διαθέσιμη από το 2023 και μπορεί να χρησιμοποιηθεί άμεσα για τη μεταφορά φυσικού αερίου.
Ταυτόχρονα, έχει ολοκληρωθεί η πρώτη φάση ενίσχυσης της δυναμικότητας από την Ελλάδα προς τη Βουλγαρία. Κατά την πρώτη εβδομάδα του επόμενου έτους πρόκειται να ξεκινήσει η δεύτερη φάση, η οποία θα αυξήσει τη δυναμικότητα κατά 10% από την Ελλάδα προς τη Βουλγαρία και κατά 16% προς τη Βόρεια Μακεδονία.
Σύμφωνα με τον Delev, η πρώτη προτεραιότητα είναι η καλύτερη αξιοποίηση της διαθέσιμης δυναμικότητας. Παράλληλα, πρέπει να προσδιοριστεί σε ποια σημεία και σε ποιον χρόνο θα απαιτηθούν πρόσθετες υποδομές. Η επέκταση του Διαδρόμου, επομένως, δεν περιορίζεται στην πολιτική ένταξη νέων χωρών, αλλά συνοδεύεται από συγκεκριμένες παρεμβάσεις στα δίκτυα και στις μεταξύ τους συνδέσεις.
Από την πολιτική συμφωνία στην εμπορική λειτουργία
Το βασικό στοίχημα είναι τώρα η μετατροπή της διεύρυνσης σε μια πραγματικά λειτουργική και εμπορικά ανταγωνιστική διαδρομή. Για τον σκοπό αυτό, οι Διαχειριστές θα εξετάσουν μέσα στις επόμενες 90 ημέρες εάν η υφιστάμενη δυναμικότητα είναι επαρκής και σε ποια σημεία χρειάζονται νέες επενδύσεις.
Παράλληλα, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, θα σχεδιαστούν νέα προϊόντα δυναμικότητας. Η διαδικασία αναμένεται να οδηγήσει σε νέα δημοπρασία τον Ιούλιο για το έτος φυσικού αερίου 2027-2028, ενώ επιδιώκεται να πραγματοποιηθεί μία πρώτη δημοπρασία νωρίτερα μέσα στο 2027.
Όπως εξήγησε ο Σιφναίος, η συνολική ετήσια δυναμικότητα του συστήματος δεν αρκεί από μόνη της. Τα φορτία LNG φθάνουν σε συγκεκριμένες χρονικές στιγμές και πρέπει τότε να υπάρχει διαθέσιμη δυνατότητα μεταφοράς. Χρειάζονται, συνεπώς, ημερήσια, εποχικά και μικρότερης διάρκειας προϊόντα, ώστε οι έμποροι να δεσμεύουν χωρητικότητα όταν τη χρειάζονται.
Απαιτείται επίσης ένα ενιαίο προϊόν μεταφοράς για ολόκληρη τη διαδρομή και ένας δίκαιος τρόπος επιμερισμού των εσόδων μεταξύ των Διαχειριστών. Οι διαφορετικές χρεώσεις σε κάθε σύνορο μπορούν να αυξήσουν σημαντικά το τελικό κόστος και να περιορίσουν την ανταγωνιστικότητα του Διαδρόμου. Γι’ αυτό χρειάζονται μεγαλύτερη ρυθμιστική ευελιξία και στενή συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Ο Σιφναίος εξέφρασε την προσδοκία ότι έως το τέλος του έτους θα υπάρχει σαφέστερη εικόνα για το νέο προϊόν μεταφοράς, την κατεύθυνση ανάπτυξης του Κάθετου Διαδρόμου και τη χρηματοοικονομική βιωσιμότητά του. Η μακροπρόθεσμη δέσμευση μέρους της δυναμικότητας θα είναι επίσης καθοριστική για τη σταθερότητα και τη βιωσιμότητα της νέας διαδρομής. Σύμφωνα με τη Galli, το 60%-70% της απαιτούμενης δυναμικότητας θα πρέπει να δεσμευτεί μέσω μακροχρόνιων συμβάσεων.
Η επέκταση στα Δυτικά Βαλκάνια αλλάζει, τελικά, την κλίμακα και τον προσανατολισμό του Κάθετου Διαδρόμου. Από ένα σχήμα μεταφοράς αερίου προς τον Βορρά εξελίσσεται σε ένα πολυκλαδικό περιφερειακό δίκτυο, το οποίο συνδέει περισσότερες αγορές και δημιουργεί νέες διόδους προς την Κεντρική Ευρώπη. Εφόσον τα εθνικά δίκτυα λειτουργήσουν ως ενιαίο σύστημα με ανταγωνιστικές χρεώσεις και ευέλικτα προϊόντα, ο Κάθετος Διάδρομος μπορεί να εξελιχθεί σε μία από τις σημαντικότερες διαδρομές φυσικού αερίου της Ευρώπης.
www.worldenergynews.gr
