Η χειριστική συμπεριφορά σπάνια εμφανίζεται με έντονο ή θεατρικό τρόπο. Πιο συχνά κρύβεται σε μια φαινομενικά αθώα παρατήρηση στη δουλειά, σε ένα email που προκαλεί ενοχή ή σε μια φράση που σας κάνει να αμφισβητείτε τον εαυτό σας ώρες μετά τη συζήτηση. Κι όμως, αυτές οι μικρές παρεμβάσεις μπορούν να έχουν ισχυρό ψυχολογικό αντίκτυπο.
Σύμφωνα με έρευνες στην κοινωνική ψυχολογία και στον τομέα του καταναγκαστικού ελέγχου (coercive control), οι χειριστικοί άνθρωποι δεν επιδιώκουν απλώς να επηρεάσουν τη συμπεριφορά μας. Στόχος τους είναι πρωτίστως το συναίσθημα: η πτώση της αυτοπεποίθησης, η αύξηση του άγχους, η στιγμή που αρχίζουμε να αμυνόμαστε αντί να αποφασίζουμε.
Η ειδικός στη συμπεριφορά και στην ηγεσία Shadé Zahrai, η οποία έχει συνεργαστεί επί χρόνια με μεγάλους οργανισμούς, υποστηρίζει ότι «όποιος ελέγχει το συναισθηματικό κλίμα μιας αλληλεπίδρασης, συχνά ελέγχει και την έκβασή της». Γι’ αυτό και η πιο αποτελεσματική απάντηση στη χειραγώγηση δεν είναι η κατά μέτωπο σύγκρουση, η οποία συχνά οδηγεί σε άρνηση, κλιμάκωση ή gaslighting.
Η Zahrai προτείνει μια απλή αλλά επιστημονικά τεκμηριωμένη στρατηγική τριών βημάτων, γνωστή με το ακρωνύμιο CUT.
C – Ρύθμιση του συναισθήματος (Control your emotions) - Όταν ενεργοποιείται το νευρικό μας σύστημα, η σκέψη στενεύει και οι αποφάσεις γίνονται πιο παρορμητικές. Μελέτες στη συναισθηματική ρύθμιση δείχνουν ότι η διατήρηση σωματικής ηρεμίας βοηθά στη λήψη πιο καθαρών αποφάσεων υπό πίεση. Αργή αναπνοή, χαμηλός τόνος φωνής και μια μικρή παύση πριν απαντήσουμε μπορούν να κάνουν τη διαφορά. Αντί για έντονες αντιδράσεις ή υπερεξήγηση, μια ουδέτερη απάντηση όπως «το σημειώνω» ή «ας επικεντρωθούμε στο επόμενο βήμα» αφαιρεί το συναισθηματικό «καύσιμο».
U – Ατάραχη στάση (Unfazed appearance) - Ακόμη κι αν εσωτερικά υπάρχει ένταση, η εξωτερική εικόνα μετρά. Χαλαρή στάση σώματος, ήρεμη έκφραση και σταθερός ρυθμός ομιλίας στέλνουν ένα σαφές μήνυμα. Έρευνες στη δυναμική κύρους και κυριαρχίας δείχνουν ότι το λιγότερο αντιδραστικό άτομο συχνά εκλαμβάνεται ως το πιο ισχυρό. Η αταραξία δείχνει ότι οι χειριστικές τακτικές δεν «πιάνουν».
T – Αποσύνδεση από το συναισθηματικό παιχνίδι (Turn off engagement) - Το πιο συχνό λάθος είναι η ανάγκη να εξηγούμε, να δικαιολογούμαστε ή να πείθουμε. Όμως αυτό ακριβώς τροφοδοτεί τη χειραγώγηση. Η εστίαση σε γεγονότα, όρια και συγκεκριμένες ενέργειες και όχι στο συναισθηματικό υπόβαθρο, αποδυναμώνει τον μηχανισμό ελέγχου.
Συνδυαστικά, αυτά τα τρία βήματα αφαιρούν το «οξυγόνο» από τη χειριστική αλληλεπίδραση. Η λεγόμενη συναισθηματική μη συνεργασία δεν είναι ψυχρότητα ή αδιαφορία· είναι μια συνειδητή στάση που προστατεύει την αυτονομία μας. Όταν το συναισθηματικό πλεονέκτημα εξαφανίζεται, η χειραγώγηση συχνά σταματά από μόνη της.
Σε έναν κόσμο όπου οι λεπτές μορφές χειρισμού είναι ολοένα και πιο συχνές, στην εργασία, στις σχέσεις, ακόμη και στον δημόσιο λόγο. Η κατανόηση αυτών των μηχανισμών γίνεται ζήτημα προσωπικής ανθεκτικότητας. Η ψυχολογία δεν προτείνει συγκρούσεις ή επιθετικές απαντήσεις, αλλά μια πιο ήρεμη και στρατηγική στάση: τη διατήρηση του συναισθηματικού ελέγχου.
Όταν το συναίσθημα παύει να αποτελεί μοχλό πίεσης, η χειριστική συμπεριφορά χάνει τη δύναμή της. Και αυτό, σύμφωνα με τους ειδικούς, είναι συχνά το πρώτο βήμα για πιο καθαρές σχέσεις και πιο συνειδητές αποφάσεις.
www.worldenergynews.gr
