Η ταξινόμηση της κατάρρευσης του AMOC ως κινδύνου εθνικής ασφάλειας αυξάνει τα επίπεδα συναγερμού στην Ισλανδία, δεδομένων των προβλέψεων για εξασθένηση των ρευμάτων και σοβαρές κλιματικές επιπτώσεις τις επόμενες δεκαετίες.
Το παράδειγμα της Ισλανδίας
Στην Ισλανδία η πιθανότητα κατάρρευσης του AMOC, του συστήματος που μεταφέρει θερμότητα πέρα από τον Ατλαντικό, έχει τεθεί στο επίκεντρο της εθνικής στρατηγικής ασφαλείας της. Τα μοντέλα δείχνουν ότι, εάν συμβεί ρήξη τις επόμενες δεκαετίες, η χώρα θα μπορούσε να αντιμετωπίσει χειμώνες τόσο κρύους όσο -45°C και θαλάσσιο πάγο γύρω από το νησί.
Με περίπου 400 κατοίκους, η Ισλανδία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αλιεία και στις σχετικά σταθερές καιρικές συνθήκες. Η έντονη ψύξη θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τη γεωργία, τις υποδομές, ακόμη και την κατοικησιμότητα. Δεδομένου αυτού του σεναρίου, η ισλανδική κυβέρνηση έχει επίσημα χαρακτηρίσει την κατάρρευση του AMOC ως απειλή για την εθνική ασφάλεια και έχει δηλώσει ότι θα ενσωματώσει αυτόν τον κίνδυνο στον σχεδιασμό της έως το 2028.
Στη δημόσια συζήτηση, αναδύονται προτάσεις όπως οι επενδύσεις στη γεωμηχανική, συμπεριλαμβανομένων τεχνικών για την αντανάκλαση μέρους της ηλιακής ακτινοβολίας και την τεχνητή μείωση της παγκόσμιας θερμοκρασίας. Η ιδέα διχάζει την επιστημονική κοινότητα και αντιμετωπίζει πολιτική αντίσταση.
AMOC: η κλιματική μηχανή που συντηρεί τη βόρεια Ευρώπη
Η Ατλαντική Μεσημβρινή Ανατρεπόμενη Κυκλοφορία, γνωστή με το ακρωνύμιο AMOC, λειτουργεί ως μεταφορικός ιμάντας θερμότητας, μεταφέροντας ζεστά νερά από τις τροπικές περιοχές στον Βόρειο Ατλαντικό. Καθώς αυτά τα νερά χάνουν θερμότητα στην ατμόσφαιρα, γίνονται πυκνότερα, βυθίζονται και επιστρέφουν σε μεγαλύτερα βάθη σε χαμηλότερα γεωγραφικά πλάτη, διατηρώντας έναν ενεργό κύκλο που συνεχίζεται εδώ και περίπου 10 χρόνια.
Πολυστρωματικές Κινήσεις
Αυτός ο μηχανισμός είναι κρίσιμος για την κλιματική ισορροπία. Βοηθά στη διατήρηση της βόρειας Ευρώπης σχετικά ήπιας, ακόμη και σε υψηλά γεωγραφικά πλάτη. Χωρίς αυτή την κεντρική θέρμανση των ωκεανών, το Ρέικιαβικ, που βρίσκεται στις 64°Β, θα είχε ένα κλίμα παρόμοιο με αυτό των σχεδόν ακατοίκητων περιοχών του Καναδά.
Εκτός από την Ευρώπη, η AMOC επηρεάζει τους μουσώνες στη Δυτική Αφρική και τη Νότια Ασία, παρεμβαίνει στα πρότυπα βροχοπτώσεων στον Αμαζόνιο και επηρεάζει την παγκόσμια γεωργική παραγωγικότητα. Επομένως, η αποδυνάμωση της AMOC δεν θεωρείται απλώς ως περιφερειακό φαινόμενο, αλλά ως παράγοντας με πιθανές επιπτώσεις στις τροφικές αλυσίδες, τα ακραία φαινόμενα και τη γεωπολιτική σταθερότητα.
Αυξανόμενος κίνδυνος και επιστημονικές διαφωνίες σχετικά με το μέλλον της AMOC.
Το 2021, η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή χαρακτήρισε την κατάρρευση της AMOC πριν από το 2100 ως "πολύ απίθανη". Ωστόσο, πιο πρόσφατη έρευνα έχει διευρύνει τη συζήτηση. Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2024 ανέλυσε εννέα κλιματικά μοντέλα υπό σενάρια υψηλών εκπομπών.
Σε όλες τις περιπτώσεις, η AMOC αποδυναμώθηκε σημαντικά και τελικά έπαψε να υπάρχει μακροπρόθεσμα. Ακόμα και σε σενάρια που συνάδουν με τους στόχους της Συμφωνίας του Παρισιού, οι συγγραφείς εκτίμησαν έως και 25% πιθανότητα κατάρρευσης.
Ο ωκεανογράφος Stefan Rahmstorf, που θεωρείται ένας από τους κορυφαίους ειδικούς στο θέμα, δήλωσε ότι ο κίνδυνος έχει υποτιμηθεί εδώ και χρόνια και προειδοποίησε για την πιθανότητα το σύστημα να φτάσει σε σημείο μη επιστροφής τις επόμενες δεκαετίες.
Άλλοι ερευνητές, ωστόσο, συνιστούν προσοχή. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι οι μηχανισμοί σταθεροποίησης μπορεί να κάνουν την AMOC πιο ανθεκτική από ό,τι πιστεύαμε προηγουμένως.
Παρ' όλα αυτά, υπάρχει συναίνεση ότι η κυκλοφορία έχει εξασθενήσει από τα μέσα του 20ού αιώνα, σύμφωνα με παρατηρησιακά δεδομένα που συγκεντρώθηκαν από ιδρύματα όπως η NOAA και η Βρετανική Μετεωρολογική Υπηρεσία.
Ο ρόλος της υπερθέρμανσης του πλανήτη.
Ο κύριος παράγοντας που αποσταθεροποιεί την AMOC είναι η επιταχυνόμενη υπερθέρμανση του πλανήτη. Η τήξη της Γροιλανδίας απελευθερώνει μεγάλους όγκους γλυκού νερού στον Βόρειο Ατλαντικό, αλλοιώνοντας την αλατότητα και την πυκνότητα, βασικά στοιχεία για τη λειτουργία του ρεύματος.
Ταυτόχρονα, η αύξηση της ατμοσφαιρικής θερμοκρασίας μειώνει την ανταλλαγή θερμότητας μεταξύ του ωκεανού και του αέρα, εμποδίζοντας τη διαδικασία που οδηγεί στη βύθιση των κρύων, αλμυρών νερών. Εάν η AMOC καταρρεύσει, ο πλανήτης θα συνεχίσει να θερμαίνεται κατά μέσο όρο, αλλά μέρη της Ευρώπης θα μπορούσαν να βιώσουν απότομη ψύξη.
Τα κλιματικά μοντέλα δείχνουν ότι η Ισλανδία θα μπορούσε να βιώσει χειμώνες κοντά στους -45°C, εκτός από την πιθανότητα σχηματισμού θαλάσσιου πάγου γύρω από το νησί, κάτι που δεν έχει συμβεί από την αρχή της ανθρώπινης κατοίκησης στην περιοχή.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η αγνόηση των έγκαιρων προειδοποιητικών σημαδιών θα μπορούσε να είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος. Ο Halldór Björnsson, ερευνητής στην Ισλανδική Μετεωρολογική Υπηρεσία, δήλωσε ότι μέχρι να υπάρξει απόλυτη βεβαιότητα ότι το AMOC έχει καταρρεύσει, πιθανότατα θα είναι πολύ αργά.
Σε έναν κόσμο που μαστίζεται από ρεκόρ καύσωνα, παρατεταμένες ξηρασίες και καταστροφικές πλημμύρες, η πιθανότητα να ξεπεραστεί ένα σημείο καμπής ενισχύει την παγκόσμια ανησυχία και ενισχύει την προειδοποίηση γύρω από το AMOC (Κύμα Κινητοποίησης του Αμαζονίου) ως έναν στρατηγικό και κλιματικά σχετικό παράγοντα ύψιστης σημασίας.
www.worldenergynews.gr
