Η Ιβηρική Χερσόνησος που περιλαμβάνει την Ισπανία και την Πορτογαλία — δεν είναι η στατική χερσαία μάζα που φανταζόμαστε. Περιστρέφεται δεξιόστροφα με ρυθμό πολύ μικρό για να τον νιώσουν οι άνθρωποι, αλλά αρκετά μεγάλο για να αναδιαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο οι επιστήμονες κατανοούν τον κίνδυνο σεισμών σε όλη τη νοτιοδυτική Ευρώπη και τη Βόρεια Αφρική.
H περιστροφή της χερσονήσου
Η μικρή περιστροφή της χερσονήσου οφείλεται στην κολοσσιαία και χαοτική σύγκρουση μεταξύ των αφρικανικών και ευρασιατικών τεκτονικών πλακών. Όπου συναντώνται αυτές οι πλάκες, ο φλοιός δεν συμπεριφέρεται ως ένα ενιαίο καθαρό όριο. Αντίθετα, κάμπτεται, απορροφά την τάση σε ορισμένα σημεία και τη μεταφέρει σε άλλα, στρεβλώνοντας όλη την Ιβηρία στη διαδικασία.
Η μετατόπιση μετρήθηκε και χαρτογραφήθηκε λεπτομερώς, χάρη σε μια μελέτη που συνδυάζει δύο διαφορετικούς τρόπους «παρατήρησης» της κίνησης της Γης: τους μικροσκοπικούς κραδασμούς των σεισμών και την σχεδόν ανεπαίσθητη μετατόπιση που ανιχνεύεται από τους δορυφόρους.
Η σύγκλιση των πλακών
Η Αφρική και η Ευρασία συγκλίνουν με ρυθμό περίπου 4 έως 6 χιλιοστών ετησίως. Αυτή είναι περίπου η ταχύτητα με την οποία μεγαλώνουν τα νύχια. Στον Ατλαντικό Ωκεανό και κατά μήκος των ακτών της Αλγερίας, τα όρια μεταξύ των πλακών είναι σχετικά σαφή. Κοντά στη νότια Ισπανία και το βόρειο Μαρόκο, διαλύεται σε μια ευρεία ζώνη αλληλεπιδρώντων μπλοκ, πτυχωμένων ορεινών ζωνών και κρυφών ρηγμάτων.
Κλειδί για αυτή τη γεωλογική δυναμική είναι η περιοχή Alboran, ένα κομμάτι του φλοιού της Γης κάτω από τη δυτική Μεσόγειο. Αυτό το μπλοκ ολισθαίνει προς τα δυτικά και διαμορφώνει την καμπύλη οροσειρά γνωστή ως Τόξο του Γιβραλτάρ, η οποία συνδέει την Betic Cordillera της Ισπανίας με τα Όρη Rif του Μαρόκου.
Μέχρι τώρα, αυτή η θολούρα δυσκόλευε τον προσδιορισμό του τρόπου με τον οποίο η τάση κινείται στην πραγματικότητα στην περιοχή.
Η Επιπλοκή του Γιβραλτάρ
Η νέα μελέτη, με επικεφαλής τον Asier Madarieta, γεωλόγο στο Πανεπιστήμιο της Χώρας των Βάσκων, αντιμετωπίζει το πρόβλημα συνδυάζοντας δύο τεράστια σύνολα δεδομένων. Το ένα προέρχεται από αρχεία σεισμών - συγκεκριμένα, τη γεωμετρία της κίνησης των ρηγμάτων κατά τη διάρκεια σεισμικών γεγονότων, η οποία αποκαλύπτει τις κατευθύνσεις της τάσης βαθιά στον φλοιό. Το άλλο προέρχεται από εκατοντάδες σταθμούς GPS, οι οποίοι παρακολουθούν πώς μετατοπίζεται η επιφάνεια της Γης κατά κλάσματα του χιλιοστού κάθε χρόνο.
Συνολικά, αυτά τα δεδομένα δείχνουν ότι τα όρια των πλακών συμπεριφέρονται πολύ διαφορετικά εκατέρωθεν του Πορθμού του Γιβραλτάρ. Ανατολικά του πορθμού, ο φλοιός του Τόξου του Γιβραλτάρ λειτουργεί σαν ένα προστατευτικό στρώμα. Απορροφά μεγάλο μέρος της τάσης που παράγεται από τη σύγκρουση Αφρικής-Ευρασίας. Δυτικά του πορθμού, αυτό το προστατευτικό στρώμα εξασθενεί. Εκεί, η Ιβηρία εκτείνεται με το μέτωπο στην Αφρική.
"Στα ανατολικά των Πορθμών του Γιβραλτάρ, ο φλοιός του Τόξου του Γιβραλτάρ απορροφά την παραμόρφωση που προκαλείται από τη σύγκρουση Ευρασίας-Αφρικής", δήλωσε η Madarieta. «Από την άλλη πλευρά, δυτικά των Στενών του Γιβραλτάρ λαμβάνει χώρα η άμεση σύγκρουση μεταξύ των πλακών της Ιβηρικής (Ευρασίας) και της Αφρικής».
Η ανομοιόμορφη ώθηση είναι που δίνει στην Ιβηρία την αργή της περιστροφή
Τα δορυφορικά δεδομένα το επιβεβαιώνουν: η νότια και η νοτιοδυτική Ιβηρία κινούνται διαφορετικά από τον βορρά. Η χερσόνησος παραμορφώνεται και περιστρέφεται δεξιόστροφα, ωθούμενη από κάτω και από το πλάι από μια ασύμμετρη σύγκρουση.
Με ανθρώπινη ταχύτητα, αυτή η κίνηση φαίνεται άσχετη. Με την ταχύτητα των σεισμών, έχει σημασία. Τα ίδια πεδία τάσης που οδηγούν την περιστροφή της Ιβηρίας αποφασίζουν επίσης πού κλειδώνουν τα ρήγματα και πού γλιστρούν. Ορισμένα μέρη της χερσονήσου εμφανίζουν σαφή παραμόρφωση ή συχνούς σεισμούς, ωστόσο τα υπεύθυνα ρήγματα παραμένουν αόρατα στην επιφάνεια.
«Υπάρχουν πολλά μέρη όπου υπάρχει σημαντική παραμόρφωση ή όπου συμβαίνουν σεισμοί, αλλά δεν γνωρίζουμε ποιες τεκτονικές δομές είναι ενεργές εκεί», σημείωσε ο Madarieta. «Αυτά τα πεδία τάσης και παραμόρφωσης μας λένε πού πρέπει να αναζητήσουμε αυτές τις δομές».
Αυτή η καθοδήγηση είναι κρίσιμη σε περιοχές όπως η νοτιοδυτική Ιβηρία, όπου ο σεισμικός κίνδυνος είναι πραγματικός. αλλά κακώς χαρτογραφημένο. Η πιο διάσημη υπενθύμιση ήρθε το 1755, όταν ένας τεράστιος σεισμός στα ανοιχτά της Λισαβόνας — εκτιμώμενος σε μέγεθος 8,7 Ρίχτερ — κατέστρεψε την πόλη και έστειλε τσουνάμι στον Ατλαντικό. Μικρότεροι αλλά καταστροφικοί σεισμοί έχουν ακολουθήσει έκτοτε, διάσπαρτοι σε ένα όριο που αρνείται να συμπεριφερθεί ομαλά.
Πρόοδος και Προσοχή
Εντοπίζοντας πού μεταφέρεται η πίεση αντί να απορροφάται, η μελέτη κατευθύνει τους ερευνητές προς κρυμμένα ρήγματα που θα μπορούσαν να προκαλέσουν μελλοντικούς σεισμούς. Αυτές οι πληροφορίες τροφοδοτούν άμεσα προσπάθειες όπως η Βάση Δεδομένων Τεταρτογενών Ενεργών Ρηγμάτων της Ιβηρίας, η οποία στοχεύει στην καταγραφή δομών που είναι ικανές να ολισθήσουν σήμερα.
Ωστόσο, οι ερευνητές είναι προσεκτικοί ώστε να μην υπερβάλλουν τα ευρήματα. Τα σύγχρονα σεισμικά αρχεία εκτείνονται μόνο μερικές δεκαετίες πίσω, ενώ οι μετρήσεις από δορυφόρους υψηλής ανάλυσης ξεκίνησαν γύρω στο 1999.
«Αυτά τα δεδομένα παρέχουν μόνο ένα μικρό παράθυρο στη γεωλογική εξέλιξη», είπε η Madarieta. Η τεκτονική των πλακών ξεδιπλώνεται σε εκατομμύρια χρόνια. Αυτό που βλέπουν τώρα οι επιστήμονες είναι ένα στιγμιότυπο, μια φευγαλέα ματιά σε μια πολύ μεγαλύτερη ιστορία.
Παρόλα αυτά, είναι η πιο καθαρή ματιά μέχρι στιγμής. Και ενώ η γη μπορεί να φαίνεται συμπαγής κάτω από τα πόδια της, είναι, και πάντα ήταν, σε κίνηση.
www.worldenergynews.gr
