Σχετικά Άρθρα
Για 60 χρόνια, η αναζήτηση της πυξίδας ενός περιστεριού επικεντρώθηκε στο ράμφος και τα μάτια του (ecoportal.net)
Ποιος θα φανταζόταν ότι το μεγαλύτερο μυστήριο της φύσης κρυβόταν σε ένα όργανο που κανείς δεν υποψιαζόταν; Για δεκαετίες οι επιστήμονες προσπαθούσαν να εξηγήσουν πώς τα ταχυδρομικά περιστέρια μπορούν να διανύουν εκατοντάδες χιλιόμετρα και να επιστρέφουν με ακρίβεια στη φωλιά τους. Σήμερα, μια νέα έρευνα έρχεται να ανατρέψει όσα γνωρίζαμε: ο «εσωτερικός τους πυξίδας» ίσως δεν βρίσκεται ούτε στα μάτια ούτε στον εγκέφαλο, αλλά… στο συκώτι.
Το μεγάλο μυστήριο της πλοήγησης φαίνεται να λύνεται
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο κορυφαίο επιστημονικό περιοδικό Science, αποκαλύπτει ότι ειδικά ανοσοκύτταρα στο συκώτι των περιστεριών λειτουργούν πιθανώς ως αισθητήρες του μαγνητικού πεδίου της Γης.
Τα κύτταρα αυτά είναι μακροφάγα, δηλαδή κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος που απομακρύνουν τα γερασμένα ερυθρά αιμοσφαίρια. Κατά τη διαδικασία αυτή συσσωρεύουν μεγάλες ποσότητες σιδήρου, αποκτώντας μοναδικές μαγνητικές ιδιότητες.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτά τα κύτταρα λειτουργούν σαν μικροσκοπικοί «μαγνητικοί αισθητήρες», επιτρέποντας στα πουλιά να αντιλαμβάνονται την κατεύθυνση του γήινου μαγνητικού πεδίου.
Το εντυπωσιακό πείραμα που αποκάλυψε την αλήθεια
Η ερευνητική ομάδα πραγματοποίησε πειράματα σε εκπαιδευμένα ταχυδρομικά περιστέρια στη Γερμανία.
Αφού αφαίρεσαν τα μαγνητικά μακροφάγα από το συκώτι ορισμένων πτηνών, τα απελευθέρωσαν σε απόσταση μεγαλύτερη των 20 χιλιομέτρων από τον περιστερώνα τους.
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά:
- Σε ημέρες με συννεφιά, όταν ο ήλιος δεν ήταν ορατός, τα περιστέρια έχασαν τον προσανατολισμό τους και δυσκολεύτηκαν σημαντικά να επιστρέψουν.
- Σε ημέρες με ηλιοφάνεια, κατάφεραν να βρουν τον δρόμο τους, χρησιμοποιώντας τον ήλιο ως εναλλακτικό οδηγό.
Η διαφορά αυτή δείχνει ότι το μαγνητικό πεδίο της Γης αποτελεί κρίσιμο «εργαλείο» προσανατολισμού όταν οι οπτικές ενδείξεις δεν είναι διαθέσιμες.
Γιατί το συκώτι έχει τόσο ισχυρές μαγνητικές ιδιότητες;
Οι ερευνητές εξέτασαν διάφορα όργανα που είχαν συνδεθεί στο παρελθόν με τη μαγνητική αίσθηση, όπως:
- τα μάτια,
- το ράμφος,
- τον εγκέφαλο,
- τον σπλήνα,
- και το συκώτι.
Με ειδικές φυσικές μετρήσεις διαπίστωσαν ότι το συκώτι εμφάνιζε μακράν τη μεγαλύτερη συγκέντρωση σιδήρου και την ισχυρότερη μαγνητική απόκριση.
Ο σίδηρος μέσα στα μακροφάγα σχηματίζει νανοσωματίδια οξειδίων, τα οποία παρουσιάζουν υπερπαραμαγνητικές ιδιότητες και αντιδρούν ακόμη και στις μικρές μεταβολές του μαγνητικού πεδίου της Γης.
Πώς «μιλά» το συκώτι στον εγκέφαλο
Με ηλεκτρονικό μικροσκόπιο οι επιστήμονες παρατήρησαν ότι τα μακροφάγα βρίσκονται σε πολύ μικρή απόσταση από νευρικές ίνες.
Η ανακάλυψη αυτή υποδηλώνει ότι τα κύτταρα πιθανόν μετατρέπουν τις μεταβολές του μαγνητικού πεδίου σε νευρικά σήματα, τα οποία στη συνέχεια ταξιδεύουν προς τον εγκέφαλο και βοηθούν το πτηνό να γνωρίζει προς ποια κατεύθυνση πρέπει να πετάξει.
Πρόκειται για την πρώτη ισχυρή ένδειξη που εξηγεί πώς το γήινο μαγνητικό πεδίο μπορεί να γίνεται αντιληπτό μέσα στο σώμα ενός ζώου.
Ανατρέπονται δεκαετίες επιστημονικών θεωριών
Για περισσότερα από 50 χρόνια οι επιστήμονες πίστευαν ότι η μαγνητική αίσθηση βρισκόταν:
- είτε σε ειδικές φωτοευαίσθητες πρωτεΐνες των ματιών,
- είτε σε μικροσκοπικούς μαγνητικούς κρυστάλλους στο ράμφος.
Ωστόσο καμία από αυτές τις θεωρίες δεν είχε αποδειχθεί πειραματικά.
Η νέα μελέτη προτείνει μια εντελώς διαφορετική εξήγηση, συνδέοντας για πρώτη φορά το ανοσοποιητικό σύστημα με την ικανότητα προσανατολισμού.
Θα μπορούσε να συμβαίνει και σε άλλα ζώα;
Οι ερευνητές πιστεύουν ότι η ανακάλυψη δεν αφορά μόνο τα περιστέρια.
Ζώα όπως οι καρχαρίες, οι θαλάσσιες χελώνες και πολλά αποδημητικά είδη χρησιμοποιούν επίσης το μαγνητικό πεδίο της Γης για να ταξιδεύουν τεράστιες αποστάσεις.
Είναι πλέον πιθανό παρόμοιοι μηχανισμοί να υπάρχουν και σε άλλα είδη, ενώ δεν αποκλείεται ακόμη και ο άνθρωπος να διαθέτει κάποια μορφή ανεπαίσθητης μαγνητικής αντίληψης, η οποία μέχρι σήμερα παραμένει άγνωστη.
Μια ανακάλυψη που αλλάζει όσα γνωρίζαμε
Η έρευνα ανοίγει έναν εντελώς νέο δρόμο στη βιολογία, καθώς αποκαλύπτει ότι κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος μπορούν να λειτουργούν όχι μόνο ως «φρουροί» του οργανισμού, αλλά και ως αισθητήρες του περιβάλλοντος.
Αν τα ευρήματα επιβεβαιωθούν και σε άλλα είδη, τότε η κατανόηση της πλοήγησης των ζώων θα αλλάξει ριζικά, λύνοντας ένα από τα πιο συναρπαστικά μυστήρια της φύσης.
www.worldenergynews.gr
