Μια αθέατη οικολογική ανατροπή ξεδιπλώνεται στα τροπικά δάση του Βόρνεο: σφήκες καταλαμβάνουν τις κοιλότητες που τα ίδια τα δέντρα έχουν εξελίξει για να στεγάζουν τα μυρμήγκια-προστάτες τους. Σύμφωνα με δημοσίευμα του ScienceDaily, το φαινόμενο καταγράφεται στο τροπικό φυτό Macaranga pearsonii και εμφανίζεται πολύ συχνότερα σε περιοχές που έχουν υποστεί ανθρώπινη παρέμβαση.
Μια διεθνής ομάδα επιστημόνων από το Queen Mary University of London, τους Royal Botanic Gardens, Kew, το Biology Centre της Τσεχικής Ακαδημίας Επιστημών και άλλα ερευνητικά ιδρύματα εντόπισε μια απρόσμενη αλλαγή σε μία από τις πιο παλιές συνεργασίες της τροπικής φύσης.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το τροπικό φυτό Macaranga pearsonii, το οποίο εδώ και εκατομμύρια χρόνια προσφέρει στα μυρμήγκια ειδικά διαμορφωμένες κοίλες κοιλότητες στους βλαστούς του. Ταυτόχρονα, το φυτό τους παρέχει τροφή, ενώ τα μυρμήγκια ανταποδίδουν προστατεύοντάς το από φυτοφάγα έντομα και κυρίως από κάμπιες.
Η σχέση αυτή εκτιμάται ότι έχει διατηρηθεί για τουλάχιστον 10 εκατομμύρια χρόνια.
Τώρα, όμως, οι «ένοικοι» των φυτών φαίνεται να αλλάζουν.
Από καταφύγια μυρμηγκιών σε «βρεφοκομεία» για σφήκες
Οι ερευνητές μελέτησαν νεαρά δέντρα Macaranga pearsonii σε δάση της Μαλαισίας που είχαν υποστεί υλοτομία, αλλά και σε φυτείες φοινικόδεντρων για παραγωγή φοινικέλαιου.
Όταν άνοιξαν τις κοιλότητες των φυτών, βρέθηκαν αντιμέτωποι με ένα απρόσμενο θέαμα: αντί για αποικίες μυρμηγκιών, σε αρκετές περιπτώσεις υπήρχαν σφήκες και προνύμφες τους.
Οι αρπακτικές σφήκες κυνηγούν μύγες, τις παραλύουν και τις μεταφέρουν στις κοιλότητες του φυτού, όπου τις αποθηκεύουν ως τροφή για τις προνύμφες τους.
Με άλλα λόγια, οι χώροι που εξελίχθηκαν ως ασφαλή καταφύγια για τους «σωματοφύλακες» των δέντρων μετατρέπονται σε χώρους αναπαραγωγής για έναν εντελώς διαφορετικό οργανισμό.
Και το εύρημα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρον: τα φυτά που φιλοξενούσαν σφήκες είχαν σταθερά πολύ μικρότερες αποικίες μυρμηγκιών. Οι επιστήμονες προειδοποιούν, ωστόσο, ότι απαιτούνται πειράματα για να αποδειχθεί εάν οι σφήκες εκτοπίζουν πράγματι τα μυρμήγκια ή εάν απλώς εκμεταλλεύονται κοιλότητες που έχουν ήδη εγκαταλειφθεί.
Η ανθρώπινη παρέμβαση αλλάζει τους κανόνες της φύσης
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο της έρευνας είναι η σύνδεση του φαινομένου με τις αλλαγές στη χρήση γης.
Οι σφήκες εντοπίστηκαν πολύ συχνότερα σε φυτά που αναπτύσσονταν μέσα σε φυτείες φοινικόδεντρων σε σχέση με τα δάση που είχαν υποστεί υλοτομία. Οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη εάν πρόκειται για γηγενές ή εισαγόμενο είδος σφήκας, όμως η εξάπλωσή του φαίνεται να συνδέεται στενά με τα διαταραγμένα οικοσυστήματα.
Η εξέλιξη αυτή μπορεί να έχει συνέπειες πολύ μεγαλύτερες από μια απλή αλλαγή στους «ενοίκους» των φυτών.
Τα είδη Macaranga είναι από τα πρώτα φυτά που εγκαθίστανται σε περιοχές όπου η βλάστηση έχει καταστραφεί ή διαταραχθεί. Εάν η απώλεια των μυρμηγκιών αφήσει τα φυτά περισσότερο εκτεθειμένα στα φυτοφάγα έντομα, η ανάπτυξή τους θα μπορούσε να επηρεαστεί και, κατ’ επέκταση, να επιβραδυνθεί η φυσική αναγέννηση του δάσους.
Οι ερευνητές επισημαίνουν παράλληλα μια ακόμη πιο μακροπρόθεσμη διάσταση. Εάν οι κοιλότητες που κατασκευάζουν τα φυτά για τα μυρμήγκια αρχίσουν να χρησιμοποιούνται συστηματικά από σφήκες, η εξελικτική αξία αυτών των δομών μπορεί να μειωθεί.
Σε βάθος χρόνου, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε αλλαγές στον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο τα φυτά επενδύουν σε αυτές τις δομές.
Το εύρημα αποτελεί έτσι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η ανθρώπινη δραστηριότητα μπορεί να αλλάξει όχι μόνο ποια είδη ζουν σε ένα οικοσύστημα, αλλά και τις σχέσεις μεταξύ τους.
Μια συνεργασία που διαρκεί εκατομμύρια χρόνια μπορεί να αρχίσει να διαλύεται όχι επειδή κάποιο είδος εξαφανίζεται, αλλά επειδή ένας νέος «ένοικος» βρίσκει τρόπο να εκμεταλλευτεί το ίδιο σπίτι.
www.worldenergynews.gr
