Η ΕΕ επιχειρεί να περιορίσει την εξάρτησή της από ξένους προμηθευτές μέσω νέων κανονισμών, χρηματοδοτικών εργαλείων και κινήτρων για την ευρωπαϊκή βιομηχανία αλλά, ο ισχυρός ανταγωνισμός από το εξωτερικό, οι καθυστερήσεις στα έργα πρώτων υλών και το υψηλό κόστος παραγωγής εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικά εμπόδια
Η ραγδαία ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και η αυξανόμενη ανάγκη για ευελιξία στα ηλεκτρικά δίκτυα καθιστούν την αποθήκευση ενέργειας μέσω μπαταριών στρατηγική προτεραιότητα για την Ευρώπη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εντείνει τις προσπάθειές της για τη δημιουργία μιας ισχυρής εγχώριας εφοδιαστικής αλυσίδας, από την εξόρυξη και την επεξεργασία κρίσιμων πρώτων υλών έως την παραγωγή κυψελών και ολοκληρωμένων συστημάτων αποθήκευσης. Παρά τις νέες πολιτικές, τις επιδοτήσεις και τα επενδυτικά κίνητρα, η πρόοδος παραμένει άνιση, ενώ η εξάρτηση από ξένους κατασκευαστές και οι πιέσεις στο κόστος εξακολουθούν να δυσκολεύουν την ανάπτυξη μιας ανταγωνιστικής ευρωπαϊκής βιομηχανίας μπαταριών.
Καθώς η ζήτηση για αποθήκευση ενέργειας μέσω μπαταριών αυξάνεται κατακόρυφα, η Ευρωπαϊκή Ένωση ( επιχειρεί να αναπτύξει την εγχώρια εφοδιαστική αλυσίδα μπαταριών, με αποτελέσματα που μέχρι στιγμής είναι ανάμεικτα, γράφει η αναλύτρια φωτοβολταϊκών και συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας Charlotte Gisbourne στο energy-storage.
Το τοπίο των μπαταριών στην Ευρώπη
Η Ευρώπη υπήρξε μία από τις πρώτες περιοχές που υιοθέτησαν τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, με σημαντική ανάπτυξη της αιολικής και της ηλιακής ενέργειας σε ολόκληρη την ήπειρο. Ωστόσο, καθώς αυξάνεται η διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών, οι περιορισμοί των υφιστάμενων δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας, οι περίοδοι υπερπροσφοράς και η αυξανόμενη ανάγκη εξισορρόπησης της διαλείπουσας παραγωγής έχουν αναδείξει την ανάγκη για μεγαλύτερη ευελιξία.
Τα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες (Battery Energy Storage Systems – BESS) αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων. Συμβάλλουν στη σταθερότητα του δικτύου, βελτιώνουν την ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και δημιουργούν νέες ευκαιρίες για τη βελτιστοποίηση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας. Ως απάντηση, οι χώρες της Ευρώπης εισάγουν νέα ρυθμιστικά πλαίσια και μηχανισμούς αγοράς, με στόχο την επιτάχυνση της ανάπτυξης της αποθήκευσης μέσω μπαταριών.
Πέρα από τις εθνικές πολιτικές, οι συμμαχίες στο πλαίσιο της ΕΕ έχουν διαμορφώσει κοινούς στόχους και έχουν διευκολύνει την πρόσβαση σε χρηματοδότηση, ενισχύοντας τις επιμέρους αγορές μπαταριών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι έως το 2030 απαιτούνται 200 GW αποθηκευτικής ισχύος. Παρότι τα τελευταία χρόνια έχουν σημειωθεί πολλές εξελίξεις για τη βελτίωση των ευκαιριών στην αγορά, εξακολουθεί να υπάρχει σημαντική απόσταση μεταξύ των επιπέδων ανάπτυξης στα οποία βρίσκονται οι διάφορες χώρες.
Επενδυτικό ενδιαφέρον
Οι ισχυρές πολιτικές και η δημιουργία βιώσιμων πηγών εσόδων για τα συστήματα BESS αποτελούν βασικούς παράγοντες για την προσέλκυση επενδυτικού ενδιαφέροντος, όπως καταδεικνύουν οι κορυφαίες ευρωπαϊκές αγορές μπαταριών, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Και οι δύο χώρες κινήθηκαν από νωρίς για τη δημιουργία εμπορικών ευκαιριών.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο διαγωνισμός για την Ενισχυμένη Απόκριση Συχνότητας (Enhanced Frequency Response – EFR) σχεδιάστηκε με γνώμονα την ταχύτατη απόκριση των μπαταριών, προσφέροντας στην τεχνολογία αυτή πλεονέκτημα έναντι των παραδοσιακών θερμικών μονάδων παραγωγής.
Η Γερμανία διέθετε ήδη μια ώριμη αγορά Εφεδρείας Διατήρησης Συχνότητας (Frequency Containment Reserve – FCR). Ένα ακόμη σημαντικό κίνητρο ήταν η απαλλαγή της αποθήκευσης ενέργειας από χρεώσεις χρήσης του δικτύου, η οποία πλέον έχει επεκταθεί και σε εγκαταστάσεις που θα τεθούν σε λειτουργία έως το τέλος Αυγούστου 2029. Σε ολόκληρη την Ευρώπη έχουν επίσης σημειωθεί περαιτέρω βελτιώσεις στις αγορές επικουρικών υπηρεσιών, με νέα πλαίσια και προϊόντα που προσφέρουν σαφέστερες δυνατότητες δημιουργίας εσόδων.
Ωστόσο, καθώς τίθενται σε λειτουργία περισσότερα έργα μπαταριών, αυξάνεται ο κίνδυνος κορεσμού της αγοράς απόκρισης συχνότητας σε επιμέρους χώρες, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε μείωση των αποδόσεων. Οι πανευρωπαϊκές πλατφόρμες εξισορρόπησης, όπως οι PICASSO και MARI, επιτρέπουν τις διασυνοριακές συναλλαγές, παρέχοντας πρόσβαση σε νέες αγορές και περιορίζοντας τον κίνδυνο κορεσμού μιας μεμονωμένης αγοράς.
Δεν έχουν συνδεθεί ακόμη όλες οι χώρες στις πλατφόρμες αυτές, ωστόσο ο αριθμός τους αυξάνεται. Η Ουγγαρία, για παράδειγμα, συνδέθηκε μόλις τον Οκτώβριο του 2026. Η χονδρεμπορική εμπορία ηλεκτρικής ενέργειας αποτελεί βασικό στοιχείο της σώρευσης εσόδων (revenue stacking), ενώ η ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας διασυνδέεται ολοένα περισσότερο μέσω της σύζευξης αγορών (market coupling).
Οι διαφορετικές συνθήκες στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας δημιουργούν διαφορετικές ευκαιρίες αρμπιτράζ, δηλαδή αγοράς και πώλησης ενέργειας με στόχο την αξιοποίηση των διαφορών τιμών. Η υψηλή διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας προκαλεί συνήθως μεγαλύτερη μεταβλητότητα στις ενδοημερήσιες τιμές.
Χώρες με υψηλά επίπεδα ηλιακής παραγωγής, όπως η Ισπανία, επιδιώκουν ενεργά την ενίσχυση της ανάπτυξης συστημάτων αποθήκευσης, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις αρνητικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας κατά τις μεσημεριανές ώρες. Ορισμένες από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες αγορές αποθήκευσης ενέργειας, όπως η Βουλγαρία, διαθέτουν όχι μόνο έναν αυξανόμενο στόλο μονάδων ανανεώσιμης ενέργειας, αλλά και περιορισμένες ευέλικτες πηγές παραγωγής, όπως η υδροηλεκτρική ενέργεια. Αυτό οδηγεί σε μεγάλες διαφορές μεταξύ των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας και καθιστά την αγορά πιο ελκυστική.
Καθώς η αποθήκευση μέσω μπαταριών θεωρείται πλέον κρίσιμο στοιχείο των ηλεκτρικών υποδομών, οι ευρωπαϊκές χώρες προσπαθούν όλο και περισσότερο να ενθαρρύνουν νέες επενδύσεις, βελτιώνοντας τη δυνατότητα χρηματοδότησης των έργων (bankability). Ένας τρόπος είναι η σύναψη κεντρικά οργανωμένων συμβάσεων εσόδων.
Το έντονο ενδιαφέρον αποτυπώθηκε αμέσως στον πρώτο διαγωνισμό MACSE της Ιταλίας, το προηγούμενο έτος, ο οποίος εξασφάλισε 10 GWh αποθηκευτικής δυναμικότητας μπαταριών. Η Ισπανία και η Γερμανία συγκαταλέγονται επίσης στις χώρες που σχεδιάζουν ενεργά νέους διαγωνισμούς για την εξασφάλιση αποθηκευτικής ισχύος μέσω μηχανισμών δυναμικότητας.
Πέρα από τους μηχανισμούς της αγοράς, σε ολόκληρη την Ευρώπη έχουν αξιοποιηθεί προγράμματα κρατικών ενισχύσεων για την επιτάχυνση της ευρύτερης ανάπτυξης της αποθήκευσης ενέργειας μέσω μπαταριών. Ιδιαίτερα σημαντικά είναι το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της ΕΕ και το Ταμείο Εκσυγχρονισμού, τα οποία συνέβαλαν στη χρηματοδότηση έργων αποθήκευσης ενέργειας ισχύος 14,5 GWh στην Πολωνία και 13,7 GWh στη Βουλγαρία.
Η έγκριση νέων προγραμμάτων συνεχίζεται με έντονους ρυθμούς, ιδιαίτερα στην Κεντρική Ευρώπη. Φέτος, η ΕΕ ενέκρινε προγράμματα επιχορηγήσεων ύψους 59 εκατ. ευρώ και 150 εκατ. ευρώ για νέες εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας στη Σλοβενία και τη Ρουμανία, αντίστοιχα.
Η ΕΕ έχει υποστηρίξει έργα μπαταριών και μέσω άλλων χρηματοδοτικών εργαλείων, όπως το πρόγραμμα InvestEU, το οποίο παρέχει χρηματοοικονομικές εγγυήσεις για τη μείωση του επενδυτικού κινδύνου στα μάτια των δυνητικών δανειστών.
Νέες πολιτικές της ΕΕ
Η άνοδος της αγοράς αποθήκευσης μέσω μπαταριών έχει οδηγήσει και σε αυξημένο έλεγχο των ίδιων των μπαταριών. Η ΕΕ έχει ανακοινώσει νέα μέτρα για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με το κανονιστικό πλαίσιο και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της αγοράς μέσω μιας περισσότερο τοπικοποιημένης εφοδιαστικής αλυσίδας.
Οι εξελίξεις αυτές ενδέχεται να επηρεάσουν το ποιοι προμηθευτές θα ευνοηθούν περισσότερο, καθώς και τη συνολική εικόνα της παραγωγής μπαταριών στην Ευρώπη. Ωστόσο, οι βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις φαίνεται ότι θα είναι περιορισμένες.
Από τις 18 Φεβρουαρίου 2027, ο Κανονισμός της ΕΕ για τις Μπαταρίες θα απαιτεί από τις μπαταρίες να διαθέτουν «διαβατήριο μπαταρίας» (Battery Passport), δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στην ιχνηλασιμότητα και στο περιβαλλοντικό αποτύπωμα του προϊόντος, αντί να επιβάλλει φυσικές αλλαγές στην ίδια την μπαταρία.
Το τελικό προϊόν, όταν διατίθεται στην αγορά, θα πρέπει να συνοδεύεται από δεδομένα που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα πληροφοριών, από τα υλικά και τη σύνθεσή του έως τα όρια ισχύος και τη διαχείρισή του στο τέλος του κύκλου ζωής του.
Αντίθετα, τα στοιχεία μπαταριών και τα υπόλοιπα εξαρτήματα που προορίζονται να συναρμολογηθούν αργότερα δεν θα χρειάζονται ξεχωριστά διαβατήρια.
Παρότι η συγκέντρωση των απαραίτητων πληροφοριών ενδέχεται να απαιτεί σημαντική προσπάθεια, οι προμηθευτές είχαν χρόνο να προετοιμαστούν πριν από την έναρξη εφαρμογής της πολιτικής. Οι λεπτομέρειες σχετικά με τις υποχρεωτικές πληροφορίες δημοσιεύθηκαν τον Αύγουστο του τρέχοντος έτους. Συνεπώς, είναι απίθανο ο νέος κανονισμός να έχει επηρεάσει σοβαρά τη λειτουργία κάποιας εταιρείας μέχρι σήμερα.
Τοπική παραγωγή
Τα ευρωπαϊκά πλαίσια πολιτικής που αποσκοπούν στην ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής είναι πιθανότερο να μεταβάλουν την εικόνα της αγοράς μπαταριών. Ωστόσο, οι επιπτώσεις τους θα χρειαστούν χρόνο για να εκδηλωθούν, καθώς η κατασκευή νέων εγκαταστάσεων αποτελεί πολυετή διαδικασία.
Στα μέσα του 2024 τέθηκε σε ισχύ ο Νόμος για τη Βιομηχανία Μηδενικών Καθαρών Εκπομπών (Net-Zero Industry Act). Στόχος του είναι η εγχώρια παραγωγή να καλύπτει έως το 2030 το 40% των αναγκών της ΕΕ για την ανάπτυξη τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών, καθώς και η Ευρώπη να κατέχει μερίδιο 15% της παγκόσμιας παραγωγής αυτών των τεχνολογιών έως το 2040. Οι μπαταρίες προσδιορίστηκαν ως μία από τις βασικές τεχνολογίες προτεραιότητας.
Αντί να επιβάλλει απόλυτες απαγορεύσεις ή αυστηρές απαιτήσεις εγχώριου περιεχομένου, ο νόμος εστιάζει στην υποστήριξη της εγχώριας παραγωγής. Για τον σκοπό αυτό, προβλέπει τον χαρακτηρισμό ορισμένων έργων ως στρατηγικών, παρέχοντάς τους πλεονεκτήματα όπως ταχύτερες διαδικασίες αδειοδότησης, με την προσδοκία ότι τα εγχώρια προϊόντα που θα προκύψουν θα μπορέσουν να ανταγωνιστούν τα ήδη διαθέσιμα προϊόντα.
Επιπλέον, από το 2026, οι χώρες υποχρεούνται να λαμβάνουν υπόψη μη οικονομικά κριτήρια τιμής για ένα μέρος του ετήσιου όγκου δημοπρασιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Επιτάχυνση της βιομηχανίας
Ακόμη αυστηρότεροι κανόνες βρίσκονται υπό διαμόρφωση στο πλαίσιο του Νόμου για την Επιτάχυνση της Βιομηχανίας (Industrial Accelerator Act – IAA).
Παρότι ο νόμος δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, προτείνονται σταδιακές απαιτήσεις «κατασκευής στην ΕΕ» (Made in EU) για συστήματα αποθήκευσης μέσω μπαταριών που προμηθεύονται από δημόσιους φορείς. Αρχικά, οι απαιτήσεις θα αφορούν τη συναρμολόγηση, τα συστήματα διαχείρισης μπαταριών και άλλα εξαρτήματα, ενώ στη συνέχεια προβλέπεται να ενσωματωθούν και οι κυψέλες μπαταριών ευρωπαϊκής προέλευσης.
Η επιλεξιμότητα των έργων για την ένταξή τους σε προγράμματα ενίσχυσης θα εξαρτάται επίσης από την τήρηση αυτών των προϋποθέσεων.
Ωστόσο, η έννοια της ευρωπαϊκής προέλευσης δεν περιορίζεται στα κράτη-μέλη της ΕΕ. Περιλαμβάνει και χώρες με τις οποίες η Ένωση έχει σχετικές υποχρεώσεις βάσει της Συμφωνίας περί Δημοσίων Συμβάσεων (GPA), συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών ή τελωνειακής ένωσης.
Ο IAA στοχεύει επίσης συγκεκριμένους ξένους κατασκευαστές στρατηγικών τεχνολογιών, συμπεριλαμβανομένων των μπαταριών, επιβάλλοντας όρους στις ξένες επενδύσεις. Στόχος είναι να αποτραπεί η απλή μετεγκατάσταση εγκαταστάσεων ξένων εταιρειών στην Ευρώπη και να περιοριστεί η κυριαρχία μιας μόνο χώρας στην παραγωγή μιας τεχνολογίας.
Προβλέπεται προηγούμενος έλεγχος και επιβολή όρων όταν:
- Το ύψος της επένδυσης υπερβαίνει τα 100 εκατ. ευρώ.
- Η χώρα προέλευσης του ξένου επενδυτή κατέχει πάνω από το 40% της παγκόσμιας παραγωγικής δυναμικότητας.
Για την έγκριση της επένδυσης θα πρέπει να πληρούνται τέσσερα από τα έξι κριτήρια αξιολόγησης της προστιθέμενης αξίας. Οι προϋποθέσεις αυτές καλύπτουν, μεταξύ άλλων, ζητήματα ιδιοκτησίας, πνευματικής ιδιοκτησίας και εργατικού δυναμικού.
Με την εφαρμογή των νέων κανονισμών, ενδέχεται να αυξηθεί το ενδιαφέρον για την εγκατάσταση παραγωγικών μονάδων σε ζώνες ελεύθερου εμπορίου, όπου δεν θα εφαρμόζονται οι κανόνες για τις άμεσες ξένες επενδύσεις (FDI).
Η Βόρεια Αφρική έχει τη δυνατότητα να εξελιχθεί σε σημαντικότερο επενδυτικό πόλο, χάρη στη γεωγραφική της εγγύτητα με την Ευρώπη και στη δυνατότητά της να εξυπηρετήσει την ταχέως αναπτυσσόμενη αγορά αποθήκευσης ενέργειας της Μέσης Ανατολής και της Αφρικής (MEA).
Οι Gotion High-Tech, Sungrow και Huawei συγκαταλέγονται στους προμηθευτές που σχεδιάζουν νέες μονάδες παραγωγής στην περιοχή.
Παραγωγή μπαταριών
Η παραγωγή μπαταριών στην Ευρώπη έχει επικεντρωθεί σε μεγάλο βαθμό στις ανάγκες των ηλεκτρικών οχημάτων, γεγονός που αντανακλάται και στα χρηματοδοτικά εργαλεία της ΕΕ. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το νέο Battery Booster Facility, ύψους 1,5 δισ. ευρώ, το οποίο απευθύνεται ειδικά σε κατασκευαστές κυψελών μπαταριών για ηλεκτρικά οχήματα.
Η προηγούμενη πρόσκληση IF24 Battery Call, στο πλαίσιο του Ταμείου Καινοτομίας (Innovation Fund), χρηματοδότησε πέντε έργα παραγωγής κυψελών για ηλεκτρικά οχήματα, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη παραγωγικής δυναμικότητας άνω των 54 GWh.
Παρότι οι ξένοι κατασκευαστές κυψελών δημιουργούν όλο και περισσότερες εγκαταστάσεις εκτός των χωρών προέλευσής τους και η αποθήκευση ενέργειας συγκεντρώνει αυξανόμενη προσοχή, ο ισχυρός ευρωπαϊκός κλάδος αυτοκινητοβιομηχανίας έχει διατηρήσει τα ηλεκτρικά οχήματα ως την κύρια εφαρμογή των μπαταριών.
Η τάση αυτή είναι πιθανό να συνεχιστεί, ιδιαίτερα υπό το πρίσμα του νέου ορίου εισαγωγών για τα κινεζικά υβριδικά οχήματα, το οποίο προβλέπει ανώτατο αριθμό 350.000 μονάδων ετησίως και πρόκειται να τεθεί σε ισχύ τον Δεκέμβριο.
Το μέτρο αναμένεται να αυξήσει τη ζήτηση για μπαταρίες ευρωπαϊκής κατασκευής και να ενισχύσει περαιτέρω τη μεταφορά της παραγωγής ηλεκτρικών οχημάτων στην Ευρώπη. Αυτό συμβαίνει επειδή τα αυτοκίνητα που κατασκευάζονται στην Ευρώπη δεν υπόκεινται στον συγκεκριμένο περιορισμό, ανεξάρτητα από την εταιρεία στην οποία ανήκουν.
Αντίθετα, οι εγκαταστάσεις που επικεντρώνονται σε προϊόντα αποθήκευσης ενέργειας αφορούν συνήθως τη συναρμολόγηση και όχι την παραγωγή κυψελών μπαταριών.
Η Ουγγαρία έχει αποτελέσει σημαντικό προορισμό για νέες μονάδες παραγωγής, ενδεχομένως και χάρη στον χαμηλό συντελεστή φορολογίας εισοδήματος των επιχειρήσεων.
Οι χώρες έχουν υποστηρίξει την εγκατάσταση αυτών των νέων μονάδων μέσω κρατικής χρηματοδότησης. Τα κράτη-μέλη της ΕΕ έχουν χορηγήσει συνολικά πάνω από 3,8 δισ. ευρώ στις εγκαταστάσεις που παρουσιάζονται στο γράφημα, μέσω φορολογικών ελαφρύνσεων, επιδοτήσεων και άλλων μορφών χρηματοδοτικής στήριξης.
Η ουγγρική κυβέρνηση συνέβαλε σε ποσοστό άνω του 47% αυτής της χρηματοδότησης, ενώ η Ουγγαρία αποτελεί τον προορισμό για περίπου το 40% της συνολικής προβλεπόμενης παραγωγικής δυναμικότητας.
Πρώτες ύλες
Η ΕΕ έχει επεκτείνει την πολιτική της πέρα από τα τελικά προϊόντα, μέσω του Κανονισμού για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες (Critical Raw Materials Act – CRMA), ο οποίος περιλαμβάνει αρκετά βασικά υλικά για την κατασκευή μπαταριών και αποσκοπεί στη μείωση της εξάρτησης από μία μόνο χώρα.
Η εξασφάλιση μιας ισχυρής εφοδιαστικής αλυσίδας στα αρχικά στάδια παραγωγής (upstream supply chain) είναι καθοριστική για τη διαρκή επιτυχία ενός ολοκληρωμένου οικοσυστήματος κατασκευής μπαταριών. Η ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής και επεξεργασίας θα μπορούσε να συμβάλει στη μακροπρόθεσμη σταθερότητα ολόκληρου του κλάδου αποθήκευσης ενέργειας μέσω μπαταριών.
Έως το 2030, ο CRMA θέτει τους ακόλουθους στόχους:
- Η εγχώρια εξόρυξη να καλύπτει το 10% της ετήσιας ζήτησης της ΕΕ για το σύνολο των 34 κρίσιμων πρώτων υλών.
- Το 40% της επεξεργασίας των πρώτων υλών να πραγματοποιείται εντός της ΕΕ.
- Το 25% της κατανάλωσης να προέρχεται από ανακυκλωμένα υλικά.
Για καθένα από τα 17 στρατηγικά υλικά, το ποσοστό που προέρχεται από μία και μόνο τρίτη χώρα να μην υπερβαίνει το 65% σε κανένα στάδιο επεξεργασίας.
Για την ενίσχυση της διαφοροποίησης των πηγών εφοδιασμού, τα έργα που καλύπτουν αυτούς τους τομείς μπορούν να υποβάλουν αίτηση για τον χαρακτηρισμό τους ως στρατηγικών έργων. Σύμφωνα με την ΕΕ, ο χαρακτηρισμός αυτός συνεπάγεται πλεονεκτήματα, όπως ταχύτερες διαδικασίες αδειοδότησης και ευκολότερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση.
Πολλά από τα επιλεγμένα έργα σχετίζονται με υλικά για την κατασκευή μπαταριών. Μέχρι στιγμής:
- 26 έργα αφορούν λίθιο κατάλληλο για χρήση σε μπαταρίες, συμπεριλαμβανομένου ενός έργου εκτός ΕΕ, στη Σερβία.
- 14 έργα αφορούν γραφίτη κατάλληλο για χρήση σε μπαταρίες.
- 11 έργα αφορούν μαγγάνιο κατάλληλο για χρήση σε μπαταρίες.
- 26 έργα αφορούν νικέλιο κατάλληλο για χρήση σε μπαταρίες.
Η εξέταση των εγκαταστάσεων που επιλέχθηκαν στους δύο πρώτους κύκλους προσκλήσεων και αφορούν την εξόρυξη ή την επεξεργασία λιθίου δείχνει ότι ο χαρακτηρισμός ενός έργου ως στρατηγικού δεν εγγυάται απαραίτητα την επιτυχία του.
Αρκετά από αυτά τα έργα έχουν παρουσιάσει καθυστερήσεις. Από τα 13 έργα, τα επτά εξακολουθούν να αναμένουν την ολοκλήρωση της διαδικασίας αδειοδότησης.
Δύο μονάδες επεξεργασίας ακυρώθηκαν: η μία λόγω έλλειψης χρηματοδότησης και της τελικής εκκαθάρισης της εταιρείας, ενώ η άλλη λόγω απουσίας αγοραστή για την παραγωγή της (offtaker).
Ενδέχεται, επομένως, να απαιτηθεί ισχυρότερη υποστήριξη, προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι του CRMA.
Παρά τις δυσκολίες, οι φορείς ανάπτυξης έργων εξακολουθούν να επιδιώκουν τον χαρακτηρισμό τους ως στρατηγικών.
Στον τελευταίο κύκλο προσκλήσεων, ο οποίος ολοκληρώθηκε τον Οκτώβριο του 2026, συμπεριλήφθηκαν επτά έργα σχετικά με το λίθιο, εκ των οποίων τα τέσσερα αφορούν την εξόρυξη ή την επεξεργασία του.
Ο νέος αυτός κύκλος πρόσθεσε στον σχεδιασμό περισσότερους από 187.000 τόνους ετήσιας παραγωγής αλάτων λιθίου. Ωστόσο, ορισμένες εγκαταστάσεις είναι απίθανο να φτάσουν σε πλήρη εμπορική λειτουργία πριν από το 2030.
Ανάπτυξη της αποθήκευσης
Συνολικά, οι στόχοι για την καθαρή ενέργεια έχουν αναδείξει την ανάγκη ανάπτυξης αποθήκευσης ενέργειας στην Ευρώπη, οδηγώντας την ΕΕ στην προσπάθεια περιορισμού της εξάρτησής της από τρίτες χώρες για την προμήθεια βασικών εξαρτημάτων αυτού του κρίσιμου κλάδου.
Μέχρι στιγμής, τα μέτρα που έχουν εφαρμοστεί δεν έχουν αποδειχθεί αρκετά ισχυρά ώστε να αυξήσουν σημαντικά την εγχώρια παραγωγή κυψελών μπαταριών για συστήματα αποθήκευσης ενέργειας. Τα τελευταία χρόνια, αρκετές ευρωπαϊκές εταιρείες του κλάδου, όπως οι Northvolt και Morrow, έχουν χρεοκοπήσει, εν μέσω έντονου ανταγωνισμού από ξένους προμηθευτές, οι οποίοι συχνά προσφέρουν χαμηλότερες τιμές.
Ο Νόμος για την Επιτάχυνση της Βιομηχανίας (IAA) έχει τη δυνατότητα να ενισχύσει την ελκυστικότητα των ευρωπαϊκών μπαταριών, ενώ η τοπικοποίηση της εφοδιαστικής αλυσίδας μέσω του CRMA θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση του κόστους παραγωγής.
Ωστόσο, εάν τα ευρωπαϊκά προϊόντα δεν καταφέρουν να γίνουν ανταγωνιστικά ως προς το κόστος, οι μπαταρίες που παράγονται εκτός Ευρώπης είναι πιθανό να συνεχίσουν να κυριαρχούν στην ευρωπαϊκή αγορά.
www.worldenergynews.gr
Καθώς η ζήτηση για αποθήκευση ενέργειας μέσω μπαταριών αυξάνεται κατακόρυφα, η Ευρωπαϊκή Ένωση ( επιχειρεί να αναπτύξει την εγχώρια εφοδιαστική αλυσίδα μπαταριών, με αποτελέσματα που μέχρι στιγμής είναι ανάμεικτα, γράφει η αναλύτρια φωτοβολταϊκών και συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας Charlotte Gisbourne στο energy-storage.
Το τοπίο των μπαταριών στην Ευρώπη
Η Ευρώπη υπήρξε μία από τις πρώτες περιοχές που υιοθέτησαν τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, με σημαντική ανάπτυξη της αιολικής και της ηλιακής ενέργειας σε ολόκληρη την ήπειρο. Ωστόσο, καθώς αυξάνεται η διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών, οι περιορισμοί των υφιστάμενων δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας, οι περίοδοι υπερπροσφοράς και η αυξανόμενη ανάγκη εξισορρόπησης της διαλείπουσας παραγωγής έχουν αναδείξει την ανάγκη για μεγαλύτερη ευελιξία.
Τα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες (Battery Energy Storage Systems – BESS) αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων. Συμβάλλουν στη σταθερότητα του δικτύου, βελτιώνουν την ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και δημιουργούν νέες ευκαιρίες για τη βελτιστοποίηση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας. Ως απάντηση, οι χώρες της Ευρώπης εισάγουν νέα ρυθμιστικά πλαίσια και μηχανισμούς αγοράς, με στόχο την επιτάχυνση της ανάπτυξης της αποθήκευσης μέσω μπαταριών.
Πέρα από τις εθνικές πολιτικές, οι συμμαχίες στο πλαίσιο της ΕΕ έχουν διαμορφώσει κοινούς στόχους και έχουν διευκολύνει την πρόσβαση σε χρηματοδότηση, ενισχύοντας τις επιμέρους αγορές μπαταριών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι έως το 2030 απαιτούνται 200 GW αποθηκευτικής ισχύος. Παρότι τα τελευταία χρόνια έχουν σημειωθεί πολλές εξελίξεις για τη βελτίωση των ευκαιριών στην αγορά, εξακολουθεί να υπάρχει σημαντική απόσταση μεταξύ των επιπέδων ανάπτυξης στα οποία βρίσκονται οι διάφορες χώρες.
Επενδυτικό ενδιαφέρον
Οι ισχυρές πολιτικές και η δημιουργία βιώσιμων πηγών εσόδων για τα συστήματα BESS αποτελούν βασικούς παράγοντες για την προσέλκυση επενδυτικού ενδιαφέροντος, όπως καταδεικνύουν οι κορυφαίες ευρωπαϊκές αγορές μπαταριών, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Και οι δύο χώρες κινήθηκαν από νωρίς για τη δημιουργία εμπορικών ευκαιριών.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο διαγωνισμός για την Ενισχυμένη Απόκριση Συχνότητας (Enhanced Frequency Response – EFR) σχεδιάστηκε με γνώμονα την ταχύτατη απόκριση των μπαταριών, προσφέροντας στην τεχνολογία αυτή πλεονέκτημα έναντι των παραδοσιακών θερμικών μονάδων παραγωγής.
Η Γερμανία διέθετε ήδη μια ώριμη αγορά Εφεδρείας Διατήρησης Συχνότητας (Frequency Containment Reserve – FCR). Ένα ακόμη σημαντικό κίνητρο ήταν η απαλλαγή της αποθήκευσης ενέργειας από χρεώσεις χρήσης του δικτύου, η οποία πλέον έχει επεκταθεί και σε εγκαταστάσεις που θα τεθούν σε λειτουργία έως το τέλος Αυγούστου 2029. Σε ολόκληρη την Ευρώπη έχουν επίσης σημειωθεί περαιτέρω βελτιώσεις στις αγορές επικουρικών υπηρεσιών, με νέα πλαίσια και προϊόντα που προσφέρουν σαφέστερες δυνατότητες δημιουργίας εσόδων.
Ωστόσο, καθώς τίθενται σε λειτουργία περισσότερα έργα μπαταριών, αυξάνεται ο κίνδυνος κορεσμού της αγοράς απόκρισης συχνότητας σε επιμέρους χώρες, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε μείωση των αποδόσεων. Οι πανευρωπαϊκές πλατφόρμες εξισορρόπησης, όπως οι PICASSO και MARI, επιτρέπουν τις διασυνοριακές συναλλαγές, παρέχοντας πρόσβαση σε νέες αγορές και περιορίζοντας τον κίνδυνο κορεσμού μιας μεμονωμένης αγοράς.
Δεν έχουν συνδεθεί ακόμη όλες οι χώρες στις πλατφόρμες αυτές, ωστόσο ο αριθμός τους αυξάνεται. Η Ουγγαρία, για παράδειγμα, συνδέθηκε μόλις τον Οκτώβριο του 2026. Η χονδρεμπορική εμπορία ηλεκτρικής ενέργειας αποτελεί βασικό στοιχείο της σώρευσης εσόδων (revenue stacking), ενώ η ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας διασυνδέεται ολοένα περισσότερο μέσω της σύζευξης αγορών (market coupling).
Οι διαφορετικές συνθήκες στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας δημιουργούν διαφορετικές ευκαιρίες αρμπιτράζ, δηλαδή αγοράς και πώλησης ενέργειας με στόχο την αξιοποίηση των διαφορών τιμών. Η υψηλή διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας προκαλεί συνήθως μεγαλύτερη μεταβλητότητα στις ενδοημερήσιες τιμές.
Χώρες με υψηλά επίπεδα ηλιακής παραγωγής, όπως η Ισπανία, επιδιώκουν ενεργά την ενίσχυση της ανάπτυξης συστημάτων αποθήκευσης, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις αρνητικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας κατά τις μεσημεριανές ώρες. Ορισμένες από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες αγορές αποθήκευσης ενέργειας, όπως η Βουλγαρία, διαθέτουν όχι μόνο έναν αυξανόμενο στόλο μονάδων ανανεώσιμης ενέργειας, αλλά και περιορισμένες ευέλικτες πηγές παραγωγής, όπως η υδροηλεκτρική ενέργεια. Αυτό οδηγεί σε μεγάλες διαφορές μεταξύ των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας και καθιστά την αγορά πιο ελκυστική.
Καθώς η αποθήκευση μέσω μπαταριών θεωρείται πλέον κρίσιμο στοιχείο των ηλεκτρικών υποδομών, οι ευρωπαϊκές χώρες προσπαθούν όλο και περισσότερο να ενθαρρύνουν νέες επενδύσεις, βελτιώνοντας τη δυνατότητα χρηματοδότησης των έργων (bankability). Ένας τρόπος είναι η σύναψη κεντρικά οργανωμένων συμβάσεων εσόδων.
Το έντονο ενδιαφέρον αποτυπώθηκε αμέσως στον πρώτο διαγωνισμό MACSE της Ιταλίας, το προηγούμενο έτος, ο οποίος εξασφάλισε 10 GWh αποθηκευτικής δυναμικότητας μπαταριών. Η Ισπανία και η Γερμανία συγκαταλέγονται επίσης στις χώρες που σχεδιάζουν ενεργά νέους διαγωνισμούς για την εξασφάλιση αποθηκευτικής ισχύος μέσω μηχανισμών δυναμικότητας.
Πέρα από τους μηχανισμούς της αγοράς, σε ολόκληρη την Ευρώπη έχουν αξιοποιηθεί προγράμματα κρατικών ενισχύσεων για την επιτάχυνση της ευρύτερης ανάπτυξης της αποθήκευσης ενέργειας μέσω μπαταριών. Ιδιαίτερα σημαντικά είναι το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της ΕΕ και το Ταμείο Εκσυγχρονισμού, τα οποία συνέβαλαν στη χρηματοδότηση έργων αποθήκευσης ενέργειας ισχύος 14,5 GWh στην Πολωνία και 13,7 GWh στη Βουλγαρία.
Η έγκριση νέων προγραμμάτων συνεχίζεται με έντονους ρυθμούς, ιδιαίτερα στην Κεντρική Ευρώπη. Φέτος, η ΕΕ ενέκρινε προγράμματα επιχορηγήσεων ύψους 59 εκατ. ευρώ και 150 εκατ. ευρώ για νέες εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας στη Σλοβενία και τη Ρουμανία, αντίστοιχα.
Η ΕΕ έχει υποστηρίξει έργα μπαταριών και μέσω άλλων χρηματοδοτικών εργαλείων, όπως το πρόγραμμα InvestEU, το οποίο παρέχει χρηματοοικονομικές εγγυήσεις για τη μείωση του επενδυτικού κινδύνου στα μάτια των δυνητικών δανειστών.
Νέες πολιτικές της ΕΕ
Η άνοδος της αγοράς αποθήκευσης μέσω μπαταριών έχει οδηγήσει και σε αυξημένο έλεγχο των ίδιων των μπαταριών. Η ΕΕ έχει ανακοινώσει νέα μέτρα για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με το κανονιστικό πλαίσιο και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της αγοράς μέσω μιας περισσότερο τοπικοποιημένης εφοδιαστικής αλυσίδας.
Οι εξελίξεις αυτές ενδέχεται να επηρεάσουν το ποιοι προμηθευτές θα ευνοηθούν περισσότερο, καθώς και τη συνολική εικόνα της παραγωγής μπαταριών στην Ευρώπη. Ωστόσο, οι βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις φαίνεται ότι θα είναι περιορισμένες.
Από τις 18 Φεβρουαρίου 2027, ο Κανονισμός της ΕΕ για τις Μπαταρίες θα απαιτεί από τις μπαταρίες να διαθέτουν «διαβατήριο μπαταρίας» (Battery Passport), δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στην ιχνηλασιμότητα και στο περιβαλλοντικό αποτύπωμα του προϊόντος, αντί να επιβάλλει φυσικές αλλαγές στην ίδια την μπαταρία.
Το τελικό προϊόν, όταν διατίθεται στην αγορά, θα πρέπει να συνοδεύεται από δεδομένα που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα πληροφοριών, από τα υλικά και τη σύνθεσή του έως τα όρια ισχύος και τη διαχείρισή του στο τέλος του κύκλου ζωής του.
Αντίθετα, τα στοιχεία μπαταριών και τα υπόλοιπα εξαρτήματα που προορίζονται να συναρμολογηθούν αργότερα δεν θα χρειάζονται ξεχωριστά διαβατήρια.
Παρότι η συγκέντρωση των απαραίτητων πληροφοριών ενδέχεται να απαιτεί σημαντική προσπάθεια, οι προμηθευτές είχαν χρόνο να προετοιμαστούν πριν από την έναρξη εφαρμογής της πολιτικής. Οι λεπτομέρειες σχετικά με τις υποχρεωτικές πληροφορίες δημοσιεύθηκαν τον Αύγουστο του τρέχοντος έτους. Συνεπώς, είναι απίθανο ο νέος κανονισμός να έχει επηρεάσει σοβαρά τη λειτουργία κάποιας εταιρείας μέχρι σήμερα.
Τοπική παραγωγή
Τα ευρωπαϊκά πλαίσια πολιτικής που αποσκοπούν στην ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής είναι πιθανότερο να μεταβάλουν την εικόνα της αγοράς μπαταριών. Ωστόσο, οι επιπτώσεις τους θα χρειαστούν χρόνο για να εκδηλωθούν, καθώς η κατασκευή νέων εγκαταστάσεων αποτελεί πολυετή διαδικασία.
Στα μέσα του 2024 τέθηκε σε ισχύ ο Νόμος για τη Βιομηχανία Μηδενικών Καθαρών Εκπομπών (Net-Zero Industry Act). Στόχος του είναι η εγχώρια παραγωγή να καλύπτει έως το 2030 το 40% των αναγκών της ΕΕ για την ανάπτυξη τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών, καθώς και η Ευρώπη να κατέχει μερίδιο 15% της παγκόσμιας παραγωγής αυτών των τεχνολογιών έως το 2040. Οι μπαταρίες προσδιορίστηκαν ως μία από τις βασικές τεχνολογίες προτεραιότητας.
Αντί να επιβάλλει απόλυτες απαγορεύσεις ή αυστηρές απαιτήσεις εγχώριου περιεχομένου, ο νόμος εστιάζει στην υποστήριξη της εγχώριας παραγωγής. Για τον σκοπό αυτό, προβλέπει τον χαρακτηρισμό ορισμένων έργων ως στρατηγικών, παρέχοντάς τους πλεονεκτήματα όπως ταχύτερες διαδικασίες αδειοδότησης, με την προσδοκία ότι τα εγχώρια προϊόντα που θα προκύψουν θα μπορέσουν να ανταγωνιστούν τα ήδη διαθέσιμα προϊόντα.
Επιπλέον, από το 2026, οι χώρες υποχρεούνται να λαμβάνουν υπόψη μη οικονομικά κριτήρια τιμής για ένα μέρος του ετήσιου όγκου δημοπρασιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Επιτάχυνση της βιομηχανίας
Ακόμη αυστηρότεροι κανόνες βρίσκονται υπό διαμόρφωση στο πλαίσιο του Νόμου για την Επιτάχυνση της Βιομηχανίας (Industrial Accelerator Act – IAA).
Παρότι ο νόμος δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, προτείνονται σταδιακές απαιτήσεις «κατασκευής στην ΕΕ» (Made in EU) για συστήματα αποθήκευσης μέσω μπαταριών που προμηθεύονται από δημόσιους φορείς. Αρχικά, οι απαιτήσεις θα αφορούν τη συναρμολόγηση, τα συστήματα διαχείρισης μπαταριών και άλλα εξαρτήματα, ενώ στη συνέχεια προβλέπεται να ενσωματωθούν και οι κυψέλες μπαταριών ευρωπαϊκής προέλευσης.
Η επιλεξιμότητα των έργων για την ένταξή τους σε προγράμματα ενίσχυσης θα εξαρτάται επίσης από την τήρηση αυτών των προϋποθέσεων.
Ωστόσο, η έννοια της ευρωπαϊκής προέλευσης δεν περιορίζεται στα κράτη-μέλη της ΕΕ. Περιλαμβάνει και χώρες με τις οποίες η Ένωση έχει σχετικές υποχρεώσεις βάσει της Συμφωνίας περί Δημοσίων Συμβάσεων (GPA), συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών ή τελωνειακής ένωσης.
Ο IAA στοχεύει επίσης συγκεκριμένους ξένους κατασκευαστές στρατηγικών τεχνολογιών, συμπεριλαμβανομένων των μπαταριών, επιβάλλοντας όρους στις ξένες επενδύσεις. Στόχος είναι να αποτραπεί η απλή μετεγκατάσταση εγκαταστάσεων ξένων εταιρειών στην Ευρώπη και να περιοριστεί η κυριαρχία μιας μόνο χώρας στην παραγωγή μιας τεχνολογίας.
Προβλέπεται προηγούμενος έλεγχος και επιβολή όρων όταν:
- Το ύψος της επένδυσης υπερβαίνει τα 100 εκατ. ευρώ.
- Η χώρα προέλευσης του ξένου επενδυτή κατέχει πάνω από το 40% της παγκόσμιας παραγωγικής δυναμικότητας.
Για την έγκριση της επένδυσης θα πρέπει να πληρούνται τέσσερα από τα έξι κριτήρια αξιολόγησης της προστιθέμενης αξίας. Οι προϋποθέσεις αυτές καλύπτουν, μεταξύ άλλων, ζητήματα ιδιοκτησίας, πνευματικής ιδιοκτησίας και εργατικού δυναμικού.
Με την εφαρμογή των νέων κανονισμών, ενδέχεται να αυξηθεί το ενδιαφέρον για την εγκατάσταση παραγωγικών μονάδων σε ζώνες ελεύθερου εμπορίου, όπου δεν θα εφαρμόζονται οι κανόνες για τις άμεσες ξένες επενδύσεις (FDI).
Η Βόρεια Αφρική έχει τη δυνατότητα να εξελιχθεί σε σημαντικότερο επενδυτικό πόλο, χάρη στη γεωγραφική της εγγύτητα με την Ευρώπη και στη δυνατότητά της να εξυπηρετήσει την ταχέως αναπτυσσόμενη αγορά αποθήκευσης ενέργειας της Μέσης Ανατολής και της Αφρικής (MEA).
Οι Gotion High-Tech, Sungrow και Huawei συγκαταλέγονται στους προμηθευτές που σχεδιάζουν νέες μονάδες παραγωγής στην περιοχή.
Παραγωγή μπαταριών
Η παραγωγή μπαταριών στην Ευρώπη έχει επικεντρωθεί σε μεγάλο βαθμό στις ανάγκες των ηλεκτρικών οχημάτων, γεγονός που αντανακλάται και στα χρηματοδοτικά εργαλεία της ΕΕ. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το νέο Battery Booster Facility, ύψους 1,5 δισ. ευρώ, το οποίο απευθύνεται ειδικά σε κατασκευαστές κυψελών μπαταριών για ηλεκτρικά οχήματα.
Η προηγούμενη πρόσκληση IF24 Battery Call, στο πλαίσιο του Ταμείου Καινοτομίας (Innovation Fund), χρηματοδότησε πέντε έργα παραγωγής κυψελών για ηλεκτρικά οχήματα, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη παραγωγικής δυναμικότητας άνω των 54 GWh.
Παρότι οι ξένοι κατασκευαστές κυψελών δημιουργούν όλο και περισσότερες εγκαταστάσεις εκτός των χωρών προέλευσής τους και η αποθήκευση ενέργειας συγκεντρώνει αυξανόμενη προσοχή, ο ισχυρός ευρωπαϊκός κλάδος αυτοκινητοβιομηχανίας έχει διατηρήσει τα ηλεκτρικά οχήματα ως την κύρια εφαρμογή των μπαταριών.
Η τάση αυτή είναι πιθανό να συνεχιστεί, ιδιαίτερα υπό το πρίσμα του νέου ορίου εισαγωγών για τα κινεζικά υβριδικά οχήματα, το οποίο προβλέπει ανώτατο αριθμό 350.000 μονάδων ετησίως και πρόκειται να τεθεί σε ισχύ τον Δεκέμβριο.
Το μέτρο αναμένεται να αυξήσει τη ζήτηση για μπαταρίες ευρωπαϊκής κατασκευής και να ενισχύσει περαιτέρω τη μεταφορά της παραγωγής ηλεκτρικών οχημάτων στην Ευρώπη. Αυτό συμβαίνει επειδή τα αυτοκίνητα που κατασκευάζονται στην Ευρώπη δεν υπόκεινται στον συγκεκριμένο περιορισμό, ανεξάρτητα από την εταιρεία στην οποία ανήκουν.
Αντίθετα, οι εγκαταστάσεις που επικεντρώνονται σε προϊόντα αποθήκευσης ενέργειας αφορούν συνήθως τη συναρμολόγηση και όχι την παραγωγή κυψελών μπαταριών.
Η Ουγγαρία έχει αποτελέσει σημαντικό προορισμό για νέες μονάδες παραγωγής, ενδεχομένως και χάρη στον χαμηλό συντελεστή φορολογίας εισοδήματος των επιχειρήσεων.
Οι χώρες έχουν υποστηρίξει την εγκατάσταση αυτών των νέων μονάδων μέσω κρατικής χρηματοδότησης. Τα κράτη-μέλη της ΕΕ έχουν χορηγήσει συνολικά πάνω από 3,8 δισ. ευρώ στις εγκαταστάσεις που παρουσιάζονται στο γράφημα, μέσω φορολογικών ελαφρύνσεων, επιδοτήσεων και άλλων μορφών χρηματοδοτικής στήριξης.
Η ουγγρική κυβέρνηση συνέβαλε σε ποσοστό άνω του 47% αυτής της χρηματοδότησης, ενώ η Ουγγαρία αποτελεί τον προορισμό για περίπου το 40% της συνολικής προβλεπόμενης παραγωγικής δυναμικότητας.
Πρώτες ύλες
Η ΕΕ έχει επεκτείνει την πολιτική της πέρα από τα τελικά προϊόντα, μέσω του Κανονισμού για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες (Critical Raw Materials Act – CRMA), ο οποίος περιλαμβάνει αρκετά βασικά υλικά για την κατασκευή μπαταριών και αποσκοπεί στη μείωση της εξάρτησης από μία μόνο χώρα.
Η εξασφάλιση μιας ισχυρής εφοδιαστικής αλυσίδας στα αρχικά στάδια παραγωγής (upstream supply chain) είναι καθοριστική για τη διαρκή επιτυχία ενός ολοκληρωμένου οικοσυστήματος κατασκευής μπαταριών. Η ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής και επεξεργασίας θα μπορούσε να συμβάλει στη μακροπρόθεσμη σταθερότητα ολόκληρου του κλάδου αποθήκευσης ενέργειας μέσω μπαταριών.
Έως το 2030, ο CRMA θέτει τους ακόλουθους στόχους:
- Η εγχώρια εξόρυξη να καλύπτει το 10% της ετήσιας ζήτησης της ΕΕ για το σύνολο των 34 κρίσιμων πρώτων υλών.
- Το 40% της επεξεργασίας των πρώτων υλών να πραγματοποιείται εντός της ΕΕ.
- Το 25% της κατανάλωσης να προέρχεται από ανακυκλωμένα υλικά.
Για καθένα από τα 17 στρατηγικά υλικά, το ποσοστό που προέρχεται από μία και μόνο τρίτη χώρα να μην υπερβαίνει το 65% σε κανένα στάδιο επεξεργασίας.
Για την ενίσχυση της διαφοροποίησης των πηγών εφοδιασμού, τα έργα που καλύπτουν αυτούς τους τομείς μπορούν να υποβάλουν αίτηση για τον χαρακτηρισμό τους ως στρατηγικών έργων. Σύμφωνα με την ΕΕ, ο χαρακτηρισμός αυτός συνεπάγεται πλεονεκτήματα, όπως ταχύτερες διαδικασίες αδειοδότησης και ευκολότερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση.
Πολλά από τα επιλεγμένα έργα σχετίζονται με υλικά για την κατασκευή μπαταριών. Μέχρι στιγμής:
- 26 έργα αφορούν λίθιο κατάλληλο για χρήση σε μπαταρίες, συμπεριλαμβανομένου ενός έργου εκτός ΕΕ, στη Σερβία.
- 14 έργα αφορούν γραφίτη κατάλληλο για χρήση σε μπαταρίες.
- 11 έργα αφορούν μαγγάνιο κατάλληλο για χρήση σε μπαταρίες.
- 26 έργα αφορούν νικέλιο κατάλληλο για χρήση σε μπαταρίες.
Η εξέταση των εγκαταστάσεων που επιλέχθηκαν στους δύο πρώτους κύκλους προσκλήσεων και αφορούν την εξόρυξη ή την επεξεργασία λιθίου δείχνει ότι ο χαρακτηρισμός ενός έργου ως στρατηγικού δεν εγγυάται απαραίτητα την επιτυχία του.
Αρκετά από αυτά τα έργα έχουν παρουσιάσει καθυστερήσεις. Από τα 13 έργα, τα επτά εξακολουθούν να αναμένουν την ολοκλήρωση της διαδικασίας αδειοδότησης.
Δύο μονάδες επεξεργασίας ακυρώθηκαν: η μία λόγω έλλειψης χρηματοδότησης και της τελικής εκκαθάρισης της εταιρείας, ενώ η άλλη λόγω απουσίας αγοραστή για την παραγωγή της (offtaker).
Ενδέχεται, επομένως, να απαιτηθεί ισχυρότερη υποστήριξη, προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι του CRMA.
Παρά τις δυσκολίες, οι φορείς ανάπτυξης έργων εξακολουθούν να επιδιώκουν τον χαρακτηρισμό τους ως στρατηγικών.
Στον τελευταίο κύκλο προσκλήσεων, ο οποίος ολοκληρώθηκε τον Οκτώβριο του 2026, συμπεριλήφθηκαν επτά έργα σχετικά με το λίθιο, εκ των οποίων τα τέσσερα αφορούν την εξόρυξη ή την επεξεργασία του.
Ο νέος αυτός κύκλος πρόσθεσε στον σχεδιασμό περισσότερους από 187.000 τόνους ετήσιας παραγωγής αλάτων λιθίου. Ωστόσο, ορισμένες εγκαταστάσεις είναι απίθανο να φτάσουν σε πλήρη εμπορική λειτουργία πριν από το 2030.
Ανάπτυξη της αποθήκευσης
Συνολικά, οι στόχοι για την καθαρή ενέργεια έχουν αναδείξει την ανάγκη ανάπτυξης αποθήκευσης ενέργειας στην Ευρώπη, οδηγώντας την ΕΕ στην προσπάθεια περιορισμού της εξάρτησής της από τρίτες χώρες για την προμήθεια βασικών εξαρτημάτων αυτού του κρίσιμου κλάδου.
Μέχρι στιγμής, τα μέτρα που έχουν εφαρμοστεί δεν έχουν αποδειχθεί αρκετά ισχυρά ώστε να αυξήσουν σημαντικά την εγχώρια παραγωγή κυψελών μπαταριών για συστήματα αποθήκευσης ενέργειας. Τα τελευταία χρόνια, αρκετές ευρωπαϊκές εταιρείες του κλάδου, όπως οι Northvolt και Morrow, έχουν χρεοκοπήσει, εν μέσω έντονου ανταγωνισμού από ξένους προμηθευτές, οι οποίοι συχνά προσφέρουν χαμηλότερες τιμές.
Ο Νόμος για την Επιτάχυνση της Βιομηχανίας (IAA) έχει τη δυνατότητα να ενισχύσει την ελκυστικότητα των ευρωπαϊκών μπαταριών, ενώ η τοπικοποίηση της εφοδιαστικής αλυσίδας μέσω του CRMA θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση του κόστους παραγωγής.
Ωστόσο, εάν τα ευρωπαϊκά προϊόντα δεν καταφέρουν να γίνουν ανταγωνιστικά ως προς το κόστος, οι μπαταρίες που παράγονται εκτός Ευρώπης είναι πιθανό να συνεχίσουν να κυριαρχούν στην ευρωπαϊκή αγορά.
www.worldenergynews.gr
