Νέα μελέτη αποκαλύπτει ότι χιλιάδες τόνοι ουρανίου ενδέχεται να εξήχθησαν μαζί με το κοβάλτιο, δημιουργώντας σοβαρά ερωτήματα για τον διεθνή έλεγχο πυρηνικών υλικών
Σχετικά Άρθρα
IEA: Οι κίνδυνοι στην προμήθεια ουρανίου σκιάζουν την ανάπτυξη της πυρηνικής ενέργειας
Ένα τεράστιο φορτίο ουρανίου φαίνεται πως ταξίδεψε αθόρυβα μέσα από τη διεθνή αλυσίδα εφοδιασμού, χωρίς να εμφανίζεται στις επίσημες καταγραφές της παγκόσμιας πυρηνικής εποπτείας. Νέα μελέτη Αμερικανών ερευνητών αποκαλύπτει ότι από τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό μπορεί να εξήχθησαν έως και 5.000 τόνοι ουρανίου - ποσότητα που θεωρητικά θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί είτε για την παραγωγή εκατοντάδων έως χιλιάδων πυρηνικών κεφαλών είτε για την τροφοδοσία ενός πυρηνικού αντιδραστήρα για δεκαετίες.
Η υπόθεση δεν αφορά μια συνηθισμένη εμπορική ροή πρώτων υλών. Πρόκειται για ένα ραδιενεργό υλικό στρατηγικής σημασίας, η διακίνηση του οποίου ελέγχεται αυστηρά διεθνώς, ακριβώς επειδή μπορεί να έχει τόσο ειρηνικές όσο και στρατιωτικές εφαρμογές.
Το ουράνιο που «ταξίδευε» μαζί με το κοβάλτιο
Η έρευνα, από επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Ουισκόνσιν-Μάντισον και του Πανεπιστημίου Πρίνστον, εξέτασε τη δραστηριότητα εξόρυξης στην περιοχή Copperbelt του Κονγκό, μία από τις σημαντικότερες περιοχές παραγωγής κοβαλτίου στον κόσμο.
Το κοβάλτιο αποτελεί κρίσιμο υλικό για τις μπαταρίες ιόντων λιθίου που χρησιμοποιούνται σε ηλεκτρικά οχήματα, συστήματα αποθήκευσης ενέργειας και πολλές τεχνολογίες της πράσινης μετάβασης.
Όμως στην περιοχή αυτή υπάρχει ένα σημαντικό γεωλογικό πρόβλημα: τα κοιτάσματα κοβαλτίου βρίσκονται συχνά κοντά σε κοιτάσματα ουρανίου.
Όπως εξηγούν οι ερευνητές, όταν γίνεται εξόρυξη κοβαλτίου, το ουράνιο μπορεί να «ακολουθεί» το μετάλλευμα και να περνά στην επεξεργασία μαζί με τις υπόλοιπες πρώτες ύλες. Αν δεν διαχωριστεί εγκαίρως, μπορεί να καταλήξει να εξάγεται μαζί με το προϊόν.
Από το Κονγκό στην Κίνα: Η μεγάλη διαδρομή
Σύμφωνα με τη μελέτη, την περίοδο 2000-2024 ενδέχεται να εξήχθησαν από το Κονγκό μεταξύ 2.000 και 5.000 μετρικών τόνων ουρανίου, δηλαδή περίπου 4,4 έως 11 εκατομμύρια λίβρες.
Η Κίνα θεωρείται ο βασικότερος προορισμός αυτής της ροής, καθώς διαθέτει περίπου το 95% της παγκόσμιας δυναμικότητας διύλισης κοβαλτίου. Έτσι, μεγάλο μέρος του υλικού που προερχόταν από το κογκολέζικο κοβάλτιο πιθανότατα κατέληξε σε κινεζικές εγκαταστάσεις επεξεργασίας.
Το ζήτημα που εγείρουν οι ερευνητές είναι ότι το ουράνιο αυτό δεν φαίνεται να καταγράφηκε ως ξεχωριστή παραγωγή και μεταφορά πυρηνικού υλικού.
Πυρηνική ενέργεια ή στρατιωτική χρήση;
Η ποσότητα που εκτιμάται ότι εξήχθη είναι τεράστια.
Οι ερευνητές υπολογίζουν ότι θα μπορούσε θεωρητικά να αντιστοιχεί σε υλικό για 600 έως 1.500 πυρηνικές κεφαλές, εφόσον υποβληθεί στις κατάλληλες διαδικασίες εμπλουτισμού.
Από την άλλη πλευρά, σε ειρηνική χρήση, η ίδια ποσότητα θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως καύσιμο για έναν αντιδραστήρα ελαφρού ύδατος για χρονικό διάστημα που φτάνει έως και τα 25 χρόνια.
Το κρίσιμο σημείο είναι η έλλειψη πλήρους ιχνηλασιμότητας.
Η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (IAEA) απαιτεί από τις χώρες να δηλώνουν τις μεταφορές πυρηνικού υλικού ώστε να διασφαλίζεται ότι χρησιμοποιείται αποκλειστικά για ειρηνικούς σκοπούς. Όταν ένα τέτοιο υλικό δεν εμφανίζεται στα επίσημα αρχεία, δημιουργείται ένα σημαντικό κενό ελέγχου.
Δεν υπάρχουν ενδείξεις σκόπιμης απόκρυψης
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι δεν θεωρούν πως η εξαγωγή έγινε απαραίτητα με πρόθεση παραβίασης των διεθνών κανόνων.
Το πρόβλημα, όπως επισημαίνουν, μπορεί να προέρχεται από την ίδια τη διαδικασία εξόρυξης, όπου το ουράνιο αντιμετωπίζεται ως ανεπιθύμητο παραπροϊόν και όχι ως ξεχωριστό στρατηγικό υλικό.
Ωστόσο, η απουσία καταγραφής σημαίνει ότι δεν υπάρχει σαφής εικόνα για την τελική χρήση του.
«Όταν ένα τέτοιο υλικό δεν υπάρχει στα βιβλία, κανείς δεν μπορεί εύκολα να γνωρίζει πού καταλήγει», σημειώνουν οι ειδικοί.
Περιβαλλοντικός κίνδυνος για τις τοπικές κοινωνίες
Η μελέτη δεν αφορά μόνο την πυρηνική ασφάλεια. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι επιπλέον 1.000 έως 4.000 τόνοι ουρανίου μπορεί να έχουν παραμείνει στα απορρίμματα των ορυχείων.
Τα λεγόμενα μεταλλευτικά τέλματα μπορούν να αποτελέσουν πηγή ραδιενεργής ρύπανσης, επηρεάζοντας εργαζομένους και κατοίκους περιοχών γύρω από τα ορυχεία.
Η ανεπαρκής διαχείριση αυτών των αποβλήτων μπορεί να δημιουργήσει μακροχρόνια προβλήματα για το περιβάλλον και τη δημόσια υγεία.
Η ανάγκη για παγκόσμιο έλεγχο της «πράσινης» αλυσίδας
Η υπόθεση αποκαλύπτει μια νέα πρόκληση της ενεργειακής μετάβασης: οι πρώτες ύλες που απαιτούνται για καθαρότερες τεχνολογίες μπορεί να κρύβουν απρόβλεπτους κινδύνους.
Οι ερευνητές ζητούν εθνικό έλεγχο της εξορυκτικής δραστηριότητας στο Κονγκό, αυστηρότερους κανόνες διαχωρισμού ουρανίου και κοβαλτίου, καθώς και νέους μηχανισμούς παρακολούθησης.
Γιατί πίσω από τις μπαταρίες των ηλεκτρικών αυτοκινήτων και την παγκόσμια προσπάθεια για καθαρή ενέργεια μπορεί να βρίσκεται μια αθέατη αλυσίδα υλικών, όπου η ασφάλεια, η διαφάνεια και ο έλεγχος γίνονται πλέον κρίσιμα ζητήματα.
www.worldenergynews.gr
