Για την Ιαπωνία και τις ΗΠΑ, η ανάπτυξη ενός τέτοιου έργου θα απαιτήσει τεράστιες επενδύσεις και αντιμετώπιση σημαντικών τεχνικών δυσκολιών. Οι υφιστάμενες υπεράκτιες γεωτρήσεις πετρελαίου φτάνουν περίπου στο μισό βάθος
Οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία εξετάζουν την ανάπτυξη ενός από τα πιο φιλόδοξα έργα υποθαλάσσιας εξόρυξης στον κόσμο, με επίκεντρο ένα μικροσκοπικό και απομονωμένο νησί στον Ειρηνικό που μπορεί, ωστόσο, να κρύβει τεράστιες ποσότητες σπάνιων γαιών. Στόχος του εγχειρήματος είναι να δημιουργηθεί μια εναλλακτική αλυσίδα εφοδιασμού που θα περιορίσει την εξάρτηση των δύο χωρών από την Κίνα.
Το Μιναμιτορισίμα βρίσκεται περισσότερα από 1.000 μίλια νοτιοανατολικά του Τόκιο. Πρόκειται για μια σχεδόν επίπεδη λωρίδα γης, έκτασης μόλις λίγων οικοδομικών τετραγώνων, στην οποία υπάρχουν κυρίως ένας μετεωρολογικός σταθμός και ένας διάδρομος προσγείωσης. Κάτω όμως από τον βυθό της θάλασσας που περιβάλλει το νησί βρίσκονται κοιτάσματα σπάνιων γαιών, τα οποία σύμφωνα με εκτιμήσεις θα μπορούσαν να καλύψουν τη βιομηχανική ζήτηση για αιώνες.
Η προοπτική αυτή είχε αντιμετωπιστεί αρχικά με αρκετό σκεπτικισμό. Παρά τις δεκαετίες ερευνών και χαρτογράφησης του θαλάσσιου πυθμένα, η υποθαλάσσια εξόρυξη δεν έχει ακόμη οδηγήσει σε έργο εμπορικής κλίμακας, ενώ εξακολουθούν να υπάρχουν διαφωνίες σχετικά με τους κανόνες που θα διέπουν τη συγκεκριμένη δραστηριότητα.
Το εγχείρημα του Μιναμιτορισίμα είναι ακόμη πιο δύσκολο, καθώς τα κοιτάσματα βρίσκονται σε βάθος περίπου έξι χιλιομέτρων κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, καθιστώντας τα μεταξύ των βαθύτερων που έχουν εξεταστεί ποτέ για εξόρυξη.
Ωστόσο, η γεωπολιτική συγκυρία έχει αλλάξει τα δεδομένα. Η αυξανόμενη εξάρτηση από την Κίνα για κρίσιμες πρώτες ύλες, σε συνδυασμό με τους περιορισμούς που έχει επιβάλει το Πεκίνο στις εξαγωγές σπάνιων γαιών, έχει μετατρέψει το Μιναμιτορισίμα από μακροπρόθεσμη ιδέα σε στρατηγική προτεραιότητα.
Ο William Chou του Hudson Institute εκτιμά ότι το έργο θα μπορούσε να επιτρέψει στις ΗΠΑ και την Ιαπωνία να δημιουργήσουν μια πλήρη αλυσίδα παραγωγής σπάνιων γαιών, από την εξόρυξη έως την παραγωγή μαγνητών, μειώνοντας έτσι την επιρροή της Κίνας.
Τα πρώτα αποτελέσματα των ερευνών ενισχύουν τις προσδοκίες. Το γραφείο του Ιάπωνα πρωθυπουργού ανακοίνωσε πρόσφατα τα αποτελέσματα δειγμάτων που συλλέχθηκαν νωρίτερα μέσα στη χρονιά και στα οποία εντοπίστηκαν σημαντικές ποσότητες υττρίου, γαδολινίου και δυσπροσίου. Πρόκειται για βαριές σπάνιες γαίες, στην παραγωγή των οποίων η Κίνα διατηρεί ιδιαίτερα ισχυρή θέση.
Η Ιαπωνία σχεδιάζει νέες γεωτρήσεις και επιπλέον δοκιμές, με απώτερο στόχο την κατάρτιση ενός ολοκληρωμένου σχεδίου αξιοποίησης των κοιτασμάτων.
Στο έργο φαίνεται πλέον να εξετάζεται και η συμμετοχή αμερικανικών επιχειρήσεων. Ορισμένες εταιρείες της Βόρειας Αμερικής, μεταξύ των οποίων η Deep Reach Technology με έδρα το Χιούστον, έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον, αν και οι σχετικές συζητήσεις βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο.
Μέχρι σήμερα η έρευνα έχει πραγματοποιηθεί αποκλειστικά από την Ιαπωνία, η οποία διαθέτει σημαντική εμπειρία στην εξερεύνηση του βυθού. Ωστόσο, η τεχνογνωσία αμερικανικών εταιρειών από τον κλάδο των υπεράκτιων γεωτρήσεων πετρελαίου και φυσικού αερίου θα μπορούσε να αποδειχθεί κρίσιμη για την επόμενη φάση του εγχειρήματος.
Η αμερικανική εμπλοκή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς η Κίνα δείχνει αυξανόμενο ενδιαφέρον για την περιοχή. Κινεζικά ερευνητικά πλοία έχουν πραγματοποιήσει επανειλημμένες αποστολές κοντά στο Μιναμιτορισίμα, ενώ ανάλυση δεδομένων από πλοίο ωκεανογραφικών ερευνών έδειξε ότι οι έρευνες έφτασαν έως τα όρια της ιαπωνικής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης.
Η ΑΟΖ εκτείνεται έως και 200 ναυτικά μίλια από τις ακτές μιας χώρας και παρέχει στο κράτος δικαιώματα εξερεύνησης και εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων της περιοχής.
Για την Ιαπωνία και τις ΗΠΑ, η ανάπτυξη ενός τέτοιου έργου θα απαιτήσει τεράστιες επενδύσεις και αντιμετώπιση σημαντικών τεχνικών δυσκολιών. Οι υφιστάμενες υπεράκτιες γεωτρήσεις πετρελαίου φτάνουν περίπου στο μισό βάθος από εκείνο του Μιναμιτορισίμα, ενώ η πίεση του νερού στο συγκεκριμένο σημείο είναι περίπου 600 φορές υψηλότερη από την ατμοσφαιρική πίεση στην επιφάνεια.
Επιπλέον, ελάχιστα είναι γνωστά για τις μορφές ζωής που ενδέχεται να επηρεαστούν από μια μεγάλης κλίμακας εξορυκτική δραστηριότητα στον βυθό.
Μια ιδιωτική εκτίμηση αναφέρει ότι η ανάπτυξη του έργου θα μπορούσε να απαιτήσει επενδύσεις δισεκατομμυρίων δολαρίων και περισσότερο από μία δεκαετία μέχρι να καταστεί δυνατή η εμπορική παραγωγή. Το κόστος εξόρυξης των σπάνιων γαιών εκτιμάται ότι θα είναι περίπου τριπλάσιο σε σχέση με την αντίστοιχη χερσαία παραγωγή στην Κίνα.
Για την πρωθυπουργό της Ιαπωνίας, Σανάε Τακαΐτσι, το εγχείρημα έχει αποκτήσει ιδιαίτερη πολιτική σημασία. Η ίδια είχε ασχοληθεί με το ζήτημα ήδη από την περίοδο που διετέλεσε υπουργός Οικονομικής Ασφάλειας και πλέον το εντάσσει στον σχεδιασμό της για τη μείωση της εξάρτησης της χώρας από την Κίνα.
Η επιδείνωση των σχέσεων μεταξύ Τόκιο και Πεκίνου ενισχύει ακόμη περισσότερο αυτή την κατεύθυνση. Η Κίνα έχει περιορίσει τις προμήθειες σπάνιων γαιών προς την Ιαπωνία από τα τέλη του περασμένου έτους, σε μια περίοδο έντασης που συνδέεται και με δηλώσεις της Τακαΐτσι για την Ταϊβάν.
Η μακροπρόθεσμη αναπτυξιακή στρατηγική της Ιαπωνίας προβλέπει περίπου 5,7 δισ. δολάρια σε δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις έως το 2040 για την ανάπτυξη υποθαλάσσιων πόρων, συμπεριλαμβανομένου του Μιναμιτορισίμα.
Στο πρόσωπο του Ντόναλντ Τραμπ, η Τακαΐτσι έχει βρει έναν εταίρο με αντίστοιχο ενδιαφέρον για τον περιορισμό της κινεζικής επιρροής στις σπάνιες γαίες. Τον Απρίλιο, ο Αμερικανός πρόεδρος έδωσε εντολή στις ομοσπονδιακές υπηρεσίες να επιταχύνουν την αξιολόγηση και την αδειοδότηση έργων υποθαλάσσιας εξόρυξης στις ΗΠΑ αλλά και στο εξωτερικό.
Η Ουάσιγκτον και το Τόκιο υπέγραψαν Μνημόνιο Συνεργασίας για την υποθαλάσσια εξόρυξη μετά τη συνάντηση Τραμπ και Τακαΐτσι στον Λευκό Οίκο τον Μάρτιο. Έκτοτε, οι επαφές έχουν προχωρήσει, αν και η αμερικανική κυβέρνηση δεν έχει δημοσιοποιήσει πολλές λεπτομέρειες.
Η Deep Reach Technology έχει ήδη πραγματοποιήσει τις πρώτες συναντήσεις με Ιάπωνες αξιωματούχους. Η εταιρεία συμμετέχει παράλληλα σε ξεχωριστό έργο για την εξόρυξη πολυμεταλλικών κονδύλων στην ΑΟΖ του Μιναμιτορισίμα, δηλαδή συσσωματωμάτων στον βυθό που περιέχουν κοβάλτιο και άλλες κρίσιμες πρώτες ύλες.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η παρουσία βαριών σπάνιων γαιών, όπως το δυσπρόσιο και το τέρβιο. Πρόκειται για στοιχεία που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή μαγνητών υψηλών επιδόσεων για ηλεκτρικά οχήματα και βρίσκονται υπό αυστηρό έλεγχο από την Κίνα. Οι ιαπωνικές εισαγωγές δυσπροσίου και τερβίου από την Κίνα έχουν μάλιστα παραμείνει μηδενικές καθ' όλη τη διάρκεια του έτους.
Ένα ακόμη πλεονέκτημα των κοιτασμάτων του Μιναμιτορισίμα είναι ότι τα δείγματα δεν παρουσίασαν σημαντικά επίπεδα ραδιενέργειας. Αυτό μπορεί να απλοποιήσει την επεξεργασία τους, καθώς η εξόρυξη βαριών σπάνιων γαιών από ορισμένα χερσαία κοιτάσματα συνδέεται με την απελευθέρωση δυνητικά επιβλαβών ραδιενεργών στοιχείων.
Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Τόκιο εκτιμούν ότι με ένα σύστημα αντλιών αντίστοιχο με εκείνα που χρησιμοποιούνται στην εξόρυξη πετρελαίου σε μεγάλα βάθη θα μπορούσαν να ανασύρονται περίπου 3.500 τόνοι λάσπης την ημέρα. Ωστόσο, δεν υπάρχει ακόμη οριστική συμφωνία για την πλέον αποτελεσματική μέθοδο εξόρυξης.
Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Τόκιο Κεντάρο Νακαμούρα υποστηρίζει ότι οι δοκιμές έχουν δείξει πως το μεγάλο βάθος δεν αποτελεί ανυπέρβλητο τεχνικό εμπόδιο. Κατά την εκτίμησή του, το κρίσιμο ζήτημα είναι πλέον η πολιτική βούληση και η ανάγκη αντιμετώπισης της κινεζικής κυριαρχίας.
Οι εκτιμήσεις για τα κοιτάσματα
Οι εκτιμήσεις για τα κοιτάσματα
Οι εκτιμήσεις για τα αποθέματα είναι εντυπωσιακές. Ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου του Τόκιο υπολόγισε το 2018 ότι ο βυθός νότια του Μιναμιτορισίμα περιέχει περισσότερους από 16 εκατ. τόνους σπάνιων ορυκτών. Για το ύττριο, το οποίο χρησιμοποιείται μεταξύ άλλων σε οθόνες LED και εξοπλισμό ημιαγωγών, η ποσότητα εκτιμήθηκε ότι επαρκεί για περίπου 780 χρόνια παγκόσμιας ζήτησης.
Παρά την προηγούμενη προσπάθεια της Ιαπωνίας να περιορίσει την εξάρτησή της από την Κίνα, το πρόβλημα παραμένει. Το Τόκιο έχει επενδύσει σε μονάδα διαχωρισμού σπάνιων γαιών στη Γαλλία και έχει παράσχει μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση στην αυστραλιανή Lynas Rare Earths, ωστόσο εξακολουθεί να προμηθεύεται περίπου τα 2/3 των συνολικών σπάνιων γαιών της από την Κίνα και σχεδόν το σύνολο των βαριών σπάνιων γαιών.
Το Μιναμιτορισίμα αποκτά παράλληλα ολοένα μεγαλύτερη στρατηγική σημασία για την Ιαπωνία. Η ΑΟΖ που περιβάλλει το νησί είναι μεγαλύτερη σε έκταση από το σύνολο της χερσαίας επικράτειας του ιαπωνικού αρχιπελάγους, προσφέροντας στο Τόκιο δικαιώματα σε μια τεράστια θαλάσσια περιοχή.
Η πρόσβαση στο νησί είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Οι πολίτες δεν μπορούν να το επισκεφθούν και η μοναδική τακτική σύνδεση πραγματοποιείται με στρατιωτικό μεταγωγικό αεροσκάφος C-130, το οποίο εκτελεί περίπου μία πτήση την εβδομάδα για τη μεταφορά εφοδίων και προσωπικού.
Ακόμη και οι συνθήκες στο ίδιο το νησί παρουσιάζουν ιδιαιτερότητες. Το προσωπικό καλείται να αντιμετωπίζει μεγάλους αριθμούς μεταναστευτικών πτηνών που καταλαμβάνουν τον διάδρομο προσγείωσης, αλλά και γιγάντια αφρικανικά σαλιγκάρια, τα οποία εμφανίζονται μετά από έντονες βροχοπτώσεις και μπορούν να μεταφέρουν παράσιτα.
Παράλληλα με την οικονομική διάσταση, ενισχύεται και η αμυντική σημασία της περιοχής. Η Ιαπωνία έχει εκφράσει ανησυχίες για την αυξανόμενη κινεζική δραστηριότητα στον Ειρηνικό και έχει ήδη μεταφέρει στο Μιναμιτορισίμα συστοιχία αντιπλοϊκών πυραύλων Type 12, μαζί με σύστημα ηλεκτρονικού πολέμου και drone Scan Eagle II, για δοκιμές.
Η κίνηση αυτή ακολούθησε την είσοδο κινεζικού αεροπλανοφόρου στην ΑΟΖ του Μιναμιτορισίμα τον Ιούνιο του 2025. Ήταν η πρώτη φορά που κινεζικό πολεμικό πλοίο έφτασε στην περιοχή. Αν και η κίνηση δεν παραβίασε το διεθνές δίκαιο, προκάλεσε έντονη ανησυχία στο Τόκιο.
Η κινεζική πλευρά υποστηρίζει ότι οι δραστηριότητες των ερευνητικών της πλοίων έχουν αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα και πραγματοποιούνται σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Παράλληλα, το Πεκίνο επισημαίνει ότι η αμυντική του πολιτική παραμένει προσανατολισμένη στην άμυνα και ότι οι κινήσεις των κινεζικών πολεμικών πλοίων στην περιοχή είναι σύμφωνες με τους διεθνείς κανόνες.
Η επόμενη μεγάλη δοκιμή για το ιαπωνικό σχέδιο έχει προγραμματιστεί για τον Φεβρουάριο του 2027. Πρόκειται για μια δοκιμή πλήρους κλίμακας διάρκειας περίπου ενός μήνα, η οποία θα περιλαμβάνει όχι μόνο την εξόρυξη αλλά και τον καθαρισμό, την επεξεργασία και την τήξη των υλικών.
Στόχος είναι μέχρι το 2028 να έχει ολοκληρωθεί η αξιολόγηση για το κατά πόσο η εμπορική παραγωγή σπάνιων γαιών από το Μιναμιτορισίμα είναι οικονομικά και τεχνικά βιώσιμη.
Εφόσον το εγχείρημα επιτύχει, η Ιαπωνία θα μπορούσε να αποκτήσει το πρώτο της εγχώριο ορυχείο σπάνιων γαιών και να δημιουργήσει μια σχεδόν πλήρη αλυσίδα παραγωγής, από την εξόρυξη των πρώτων υλών έως την κατασκευή μαγνητών.
Παρότι Ιάπωνες αξιωματούχοι αναγνωρίζουν ιδιωτικά ότι δεν είναι ρεαλιστικό να τεθεί το έργο σε πλήρη λειτουργία πριν από το τέλος της προεδρίας Τραμπ, η αμερικανική συμμετοχή έχει ήδη αποκτήσει ευρύτερη στρατηγική σημασία.
Ακόμη και αν η εμπορική αξιοποίηση καθυστερήσει, το Μιναμιτορισίμα στέλνει ένα σαφές μήνυμα προς το Πεκίνο: η Ουάσιγκτον και το Τόκιο αναζητούν εναλλακτικές και δεν προτίθενται να παραμείνουν επ' αόριστον εξαρτημένοι από την κινεζική κυριαρχία στις σπάνιες γαίες.
www.worldenergynews.gr
