Η ανησυχία εντείνεται στη Νορβηγία καθώς το λιμάνι του Μουρμάνσκ αναδεικνύεται σε κύριο κόμβο εξαγωγής αργού της Ρωσίας, μετά από σειρά επιθέσεων με drones που έχουν πλήξει κρίσιμες υποδομές εξαγωγής ενέργειας στη χώρα.
Την Τετάρτη, η Υπηρεσία Ασφαλείας της Ουκρανίας σε συνεργασία με τις ένοπλες δυνάμεις πραγματοποίησε μεγάλης κλίμακας επίθεση με drones στον τερματικό σταθμό φόρτωσης πετρελαίου στο Ust-Luga.
Βίντεο και φωτογραφίες που αναρτήθηκαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δείχνουν εγκαταστάσεις του λιμανιού να έχουν τυλιχθεί στις φλόγες, ενώ τουλάχιστον δύο δεξαμενόπλοια ήταν αγκυροβολημένα στο σημείο.
Η επίθεση σημειώθηκε λιγότερο από 48 ώρες μετά από πλήγμα σε άλλο βασικό εξαγωγικό τερματικό της Ρωσίας στη Βαλτική Θάλασσα, στο Primorsk, το οποίο επίσης προκάλεσε μεγάλη πυρκαγιά και διακοπή λειτουργίας. Νέες επιθέσεις με drones αναφέρθηκαν και την Πέμπτη το πρωί στο ίδιο λιμάνι.
Πρόσθετες αναφορές κάνουν λόγο για πλήγμα στο διυλιστήριο πετρελαίου Kirishi στην περιφέρεια Λένινγκραντ, ένα από τα μεγαλύτερα της χώρας.
Πριν από τις επιθέσεις, το Ust-Luga είχε δυναμικότητα διαχείρισης περίπου 700.000 βαρελιών ημερησίως, ενώ αντίστοιχη δυναμικότητα διαθέτει και το Novorossiysk στη Μαύρη Θάλασσα, αν και οι εξαγωγές εκεί έχουν επίσης περιοριστεί μετά από επιθέσεις με drones στις αρχές Μαρτίου.
Με εκτεταμένες ζημιές σε λιμενικές υποδομές και εγκαταστάσεις αποθήκευσης σε πολλαπλούς τερματικούς σταθμούς, η Ρωσία αντιμετωπίζει σημαντικές δυσκολίες στη διοχέτευση του πετρελαίου της στις διεθνείς αγορές.
Ο αγωγός Druzhba προς την Κεντρική Ευρώπη είχε ήδη διαταραχθεί πριν από τα πρόσφατα γεγονότα. Σύμφωνα με το Reuters, τουλάχιστον το 40% της δυναμικότητας εξαγωγής πετρελαίου της Ρωσίας βρίσκεται σήμερα εκτός λειτουργίας μετά τις επιθέσεις με drones.
Ως αποτέλεσμα, το λιμάνι του Μούρμανσκ έχει αναδειχθεί ταχέως στον βασικό κόμβο εξαγωγών αργού πετρελαίου της Ρωσίας.
Η περιοχή Kola Bay διαδραματίζει κομβικό ρόλο ως υψηλής χωρητικότητας σημείο μεταφόρτωσης για το πετρέλαιο της Αρκτικής, το οποίο μεταφέρεται από δεξαμενόπλοια σε αποθήκες και στη συνέχεια στις διεθνείς αγορές. Σε αυτό περιλαμβάνονται φορτία που συνδέονται με έργα όπως το Vostok Oil της Rosneft, το Novy Port της Gazprom Neft, το κοίτασμα Prirazlomnoye στη Θάλασσα του Μπάρεντς και το έργο Varandey της Lukoil, ενώ πετρέλαιο από τη Δυτική Σιβηρία και τη Δημοκρατία των Κόμι μεταφέρεται επίσης σιδηροδρομικώς προς το Μούρμανσκ.
Όπως και στις εξαγωγές από τη Βαλτική, οι αποστολές από το Μούρμανσκ βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε δεξαμενόπλοια του λεγόμενου «σκιώδους στόλου».
Οι δραστηριότητες στην περιοχή είναι κατανεμημένες σε πολλαπλούς τερματικούς κατά μήκος της Kola Bay και περιλαμβάνουν μεταφορτώσεις από πλοίο σε πλοίο αλλά και φόρτωση από ξηράς.
Στη Νορβηγία, η αυξημένη διέλευση πετρελαίου της Αρκτικής μέσω πλοίων του σκιώδους στόλου έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία.
Η πρώην υπουργός Εξωτερικών και νυν βουλευτής Ine Eriksen Søreide έχει επισημάνει κινδύνους που σχετίζονται με τον γερασμένο στόλο, την έλλειψη ασφαλιστικής κάλυψης και τα χαμηλά τεχνικά πρότυπα, ζητώντας ενίσχυση της ετοιμότητας για την αντιμετώπιση περιστατικών ρύπανσης στις νορβηγικές ακτές.
Παράλληλα, παλιά και κακοσυντηρημένα δεξαμενόπλοια από το Μούρμανσκ πλέουν συχνά κατά μήκος της νορβηγικής ακτογραμμής. Ενδεικτικά, τον Μάρτιο το δεξαμενόπλοιο Paz, ηλικίας 23 ετών και με φορτίο σχεδόν 150.000 τόνων πετρελαίου, εμφανίστηκε χωρίς σαφή ιδιοκτησιακή ταυτότητα και χωρίς έγκυρο πιστοποιητικό αστικής ευθύνης για ζημιές από πετρελαϊκή ρύπανση.
Απαντώντας σε σχετικά ερωτήματα, η υπουργός Marianne Sivertsen Næss δήλωσε ότι υπάρχει σύστημα διαχωρισμού της ναυσιπλοΐας που διασφαλίζει ότι τα δεξαμενόπλοια δεν πλησιάζουν σε απόσταση μικρότερη των 40 χιλιομέτρων από τις ακτές της Νορβηγίας, ενώ ο καθορισμένος διάδρομος διέλευσης βρίσκεται ακόμη πιο ανοικτά μεταξύ του North Cape και του Varanger.
Σύμφωνα με την ίδια, αυτό το πλαίσιο διευκολύνει την παρακολούθηση των κινήσεων των πλοίων και επιτρέπει ταχύτερη αντίδραση σε περίπτωση συμβάντος, ενώ η χώρα διατηρεί υψηλό επίπεδο ετοιμότητας με διαθέσιμο εξοπλισμό αντιμετώπισης πετρελαιοκηλίδων, αν και η ενίσχυση πόρων από ευρωπαϊκούς εταίρους θα απαιτούσε χρόνο.
Η Νορβηγία και η Ρωσία διατηρούν διμερή συμφωνία για έρευνα και διάσωση, συμπεριλαμβανομένης της αντιμετώπισης πετρελαϊκής ρύπανσης στην περιοχή της Θάλασσας του Μπάρεντς, με κοινές ασκήσεις που είχαν πραγματοποιηθεί ετησίως πριν από την πανδημία και τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Σε διεθνές επίπεδο, η αντίδραση εντείνεται
Η Βρετανία ανακοίνωσε ότι οι ένοπλες δυνάμεις της θα μπορούν να επιβιβάζονται σε πλοία του σκιώδους στόλου εντός των χωρικών της υδάτων, ενώ η Γαλλία προχώρησε πρόσφατα σε επιβίβαση στο δεξαμενόπλοιο Deyna, το οποίο είχε φορτώσει πετρέλαιο στο Μούρμανσκ.
Σύμφωνα με στοιχεία παρακολούθησης πλοίων, έχουν καταγραφεί τουλάχιστον 85 δεξαμενόπλοια του σκιώδους στόλου που διέσχισαν τις νορβηγικές ακτές με προορισμό τη χερσόνησο Κόλα από τον Οκτώβριο του 2025.
Παρά την αυξανόμενη σημασία του Μούρμανσκ, οι εξαγωγικοί όγκοι δεν αναμένεται να αυξηθούν σημαντικά βραχυπρόθεσμα.
Όπως επισημαίνεται από αναλύτρια της περιβαλλοντικής οργάνωσης Bellona, η αντικατάσταση των εξαγωγών από Ust-Luga και Primorsk με το Μούρμανσκ δεν είναι εύκολη, καθώς οι πηγές προμήθειας διαφέρουν, ενώ η μετατόπιση αποστολών προς τον Βόρειο Θαλάσσιο Δρόμο ενέχει αυξημένους κινδύνους, ιδίως κατά τη θερινή και φθινοπωρινή περίοδο ναυσιπλοΐας, όταν η Ρωσία ενδέχεται να κατευθύνει περισσότερα παλαιά πλοία προς βόρειες διαδρομές για να αποφύγει ευρωπαϊκά ύδατα όπου οι έλεγχοι είναι αυστηρότεροι.
