Σε μια από τις πιο κρίσιμες παρεμβάσεις των τελευταίων ετών για το μέλλον της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής, δέκα κράτη-μέλη της ΕΕ, με τη συμμετοχή της Ελλάδας, συγκρότησαν κοινό μέτωπο ζητώντας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναθεωρήσει την πορεία αυστηροποίησης του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (EU ETS). Το βασικό τους επιχείρημα είναι ότι η συνεχής αύξηση του κόστους άνθρακα απειλεί πλέον την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, επιβαρύνει τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας και εγκυμονεί σημαντικές κοινωνικές επιπτώσεις, ιδιαίτερα ενόψει της επέκτασης του συστήματος στις μεταφορές και στα κτίρια μέσω του ETS2.
Για το ETS2, οι χώρες ζητούν πλήρη επανεξέταση του σχεδιασμού, επισημαίνοντας ότι η επέκταση της αγοράς άνθρακα στις μεταφορές και στα κτίρια ενέχει σοβαρούς κοινωνικούς κινδύνους, καθώς το επιπλέον κόστος θα επιβαρύνει κυρίως τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά.
Η παρέμβαση των δέκα χωρών πραγματοποιείται μία ημέρα πριν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσιάσει την πρότασή της για τη συνολική αναμόρφωση του ETS, ανοίγοντας ουσιαστικά μια νέα πολιτική αντιπαράθεση ανάμεσα στις χώρες που επιδιώκουν τη διατήρηση της υψηλής κλιματικής φιλοδοξίας και σε εκείνες που θεωρούν ότι η ενεργειακή μετάβαση πρέπει να προσαρμοστεί στις νέες οικονομικές και γεωπολιτικές συνθήκες.
Το ETS αποτελεί σήμερα το βασικό εργαλείο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Μέσω της σταδιακής μείωσης των διαθέσιμων δικαιωμάτων εκπομπών, αυξάνεται διαχρονικά η τιμή του CO₂, με στόχο να καταστεί οικονομικά ασύμφορη η χρήση ορυκτών καυσίμων και να επιταχυνθούν οι επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες από τη βιομηχανία και την ηλεκτροπαραγωγή.
Η επόμενη φάση του συστήματος προβλέπει ακόμη μεγαλύτερη αυστηροποίηση, καθώς από το 2028 τίθεται σε εφαρμογή και το ETS2, το οποίο επεκτείνει την τιμολόγηση του άνθρακα στα καύσιμα για τις οδικές μεταφορές και τη θέρμανση των κτιρίων. Η εξέλιξη αυτή εκτιμάται ότι θα μετακυλήσει σημαντικό μέρος του κόστους στα νοικοκυριά μέσω ακριβότερης βενζίνης, πετρελαίου και φυσικού αερίου, γεγονός που έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις σε αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Δεν είναι τυχαίο ότι η ίδια ομάδα χωρών είχε πετύχει πέρυσι την αναβολή της εφαρμογής του ETS2 κατά ένα έτος, έως το 2028.
Στην Πρωτοβουλία που συνυπογράφουν η Ελλάδα, η Ιταλία, η Πολωνία, η Βουλγαρία, η Κύπρος, η Τσεχία, η Εσθονία, η Ουγγαρία, η Ρουμανία και η Σλοβακία, υποστηρίζεται ότι το ETS παραμένει το βασικό εργαλείο μείωσης των εκπομπών, ωστόσο πρέπει να προσαρμοστεί ώστε να υπηρετεί ταυτόχρονα την ανταγωνιστικότητα, την ενεργειακή ασφάλεια και τη διατήρηση της ευρωπαϊκής βιομηχανικής παραγωγής. Οι δέκα χώρες, αν και αποτελούν μειοψηφία, συγκροτούν μια ιδιαίτερα ισχυρή ομάδα στο Συμβούλιο Υπουργών, ικανή υπό προϋποθέσεις να διαμορφώσει μειοψηφία μπλοκαρίσματος (blocking minority) σε κρίσιμες αποφάσεις.
Στην αντίπερα όχθη βρίσκονται κράτη-μέλη που διαχρονικά υποστηρίζουν τη διατήρηση της αυστηρής πορείας απανθρακοποίησης, όπως η Γερμανία, η Γαλλία, η Ολλανδία, η Δανία, η Σουηδία, η Φινλανδία, η Αυστρία, το Λουξεμβούργο και η Ιρλανδία, θεωρώντας ότι η υψηλή τιμή του άνθρακα αποτελεί βασικό κίνητρο για την επίτευξη των ευρωπαϊκών κλιματικών στόχων.
Τι ζητούν οι 10 χώρες
Η κοινή πρωτοβουλία εστιάζει κυρίως στη μείωση των πιέσεων που δημιουργεί η αγορά δικαιωμάτων εκπομπών στην οικονομία. Οι δέκα χώρες ζητούν να επιβραδυνθεί η πορεία μείωσης του ανώτατου ορίου εκπομπών, ώστε ο στόχος ουσιαστικού μηδενισμού των διαθέσιμων δικαιωμάτων να μετατεθεί πιο κοντά στο 2050 αντί του 2039, εκτιμώντας ότι διαφορετικά θα επιταχυνθεί η μεταφορά βιομηχανικών δραστηριοτήτων εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Παράλληλα, ζητούν να συνεχιστεί η δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων προς τη βιομηχανία μέχρι να αποδειχθεί στην πράξη η αποτελεσματικότητα του Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM), να αναθεωρηθεί η μεθοδολογία των βιομηχανικών benchmarks ώστε να ανταποκρίνεται στις τεχνολογικές εξελίξεις και να ενισχυθεί η ευελιξία του συστήματος ώστε να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε κράτους-μέλους.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη λειτουργία της αγοράς άνθρακα, με τις δέκα χώρες να ζητούν μεγαλύτερη προβλεψιμότητα στις τιμές των δικαιωμάτων και περιορισμό των κερδοσκοπικών διακυμάνσεων, ώστε το κόστος του CO₂ να μην υπονομεύει την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας. Πηγές που παρακολουθούν τις διαπραγματεύσεις σημειώνουν ότι αυτό μεταφράζεται ουσιαστικά σε μόνιμους μηχανισμούς παρέμβασης που θα συγκρατούν την υπερβολική άνοδο των τιμών των δικαιωμάτων.
Για το ETS2, οι χώρες ζητούν πλήρη επανεξέταση του σχεδιασμού, επισημαίνοντας ότι η επέκταση της αγοράς άνθρακα στις μεταφορές και στα κτίρια ενέχει σοβαρούς κοινωνικούς κινδύνους, καθώς το επιπλέον κόστος θα επιβαρύνει κυρίως τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά.
Παρεμβάσεις ζητούν επίσης για τη ναυτιλία και τις αερομεταφορές. Για τη ναυτιλία υποστηρίζουν ότι η απανθρακοποίηση πρέπει να προωθηθεί μέσω του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO), ώστε να μην πληγεί η ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών λιμένων, ενώ για τις αερομεταφορές ζητούν η αναθεώρηση να λαμβάνει υπόψη τις διεθνείς εξελίξεις στο πλαίσιο του συστήματος CORSIA.
Τι εξετάζει η Κομισιόν
Το ενδιαφέρον πλέον στρέφεται στην πρόταση που θα παρουσιάσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Σύμφωνα με πληροφορίες του Bloomberg, η Κομισιόν φαίνεται να κινείται προς έναν συμβιβασμό, εξετάζοντας επιβράδυνση του ρυθμού μείωσης του ανώτατου ορίου εκπομπών, ώστε να δοθεί περισσότερος χρόνος προσαρμογής στην ενεργοβόρο βιομηχανία χωρίς να τεθεί υπό αμφισβήτηση ο στόχος της κλιματικής ουδετερότητας το 2050.
Οι ίδιες πληροφορίες αναφέρουν ότι εξετάζεται η μείωση του Linear Reduction Factor στο 3,5%-3,9% για την περίοδο 2031-2035, έναντι 4,4% σήμερα, ενώ μετά το 2036 ο ρυθμός θα μπορούσε να περιοριστεί περαιτέρω στο 2%-2,4%. Παράλληλα, στο τραπέζι βρίσκονται η ένταξη 250 εκατ. τόνων πιστοποιημένων αφαιρέσεων άνθρακα στο ETS, η δυνατότητα χρήσης διεθνών πιστώσεων άνθρακα έως το 2% του συνολικού ανώτατου ορίου και η αναμόρφωση του Market Stability Reserve, με στόχο να παραμένουν περισσότερα δικαιώματα στην αγορά και να περιοριστούν οι έντονες αυξομειώσεις στις τιμές του CO₂.
Η πρόταση της Επιτροπής αναμένεται να αποτελέσει την αφετηρία μιας δύσκολης διαπραγμάτευσης μεταξύ των κρατών-μελών και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, από την έκβαση της οποίας θα κριθεί όχι μόνο η πορεία της ευρωπαϊκής αγοράς άνθρακα αλλά και το κόστος της ενεργειακής μετάβασης για βιομηχανία, ηλεκτροπαραγωγή και καταναλωτές τα επόμενα χρόνια.
Η Ελλάδα υπέρμαχος του ενεργειακού ρεαλισμού και της ισόρροπης αναθεώρησης του EU ETS
Σύμφωνα με όσα αναφέρει η ελληνική πλευρά σε ανακοίνωση που εκδόθηκε την Πέμπτη 16/7 η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σήμερα σε μια διαδικασία συζήτησης και αναθεώρησης του Ευρωπαϊκού Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (EU ETS). Η επίτευξη των κλιματικών στόχων και της απανθρακοποίησης παραμένει κυρίαρχη προτεραιότητα, ωστόσο οι σημερινές γεωπολιτικές και οικονομικές εξελίξεις καθιστούν εξίσου επιτακτική την ανάγκη ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας, της βιομηχανικής παραγωγής και της ενεργειακής ασφάλειας.
Η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για την ανταγωνιστικότητα και την καθαρή βιομηχανία αναγνωρίζει ότι η βιώσιμη μετάβαση μπορεί να είναι επιτυχής μόνο εφόσον συνοδεύεται από ισχυρή παραγωγική βάση, προσιτό ενεργειακό κόστος, επενδύσεις και κοινωνική συνοχή. Στο πλαίσιο αυτό, η επικείμενη αναθεώρηση του ETS αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις της επόμενης περιόδου.
Η Ελλάδα, μαζί με την Ιταλία, την Πολωνία, τη Βουλγαρία, την Κύπρο, την Τσεχία, την Εσθονία, την Ουγγαρία, τη Ρουμανία και τη Σλοβακία, συνυπογράφει κοινή πρωτοβουλία ενόψει της αναθεώρησης του ETS, συμβάλλοντας ενεργά στη διαμόρφωση μιας πιο ισορροπημένης και αποτελεσματικής ευρωπαϊκής προσέγγισης. Με την πλειοψηφία αυτών των κρατών πετύχαμε ήδη, στο Έκτακτο Συμβούλιο Υπουργών Περιβάλλοντος στις 4 Νοεμβρίου 2025, την αναβολή του ETS2 για έναν χρόνο.
Η πρωτοβουλία δεν αμφισβητεί τον ρόλο του ETS ως του βασικού ευρωπαϊκού εργαλείου για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Αντιθέτως, επιδιώκει να διασφαλίσει ότι το σύστημα θα συνεχίσει να υπηρετεί αποτελεσματικά τους περιβαλλοντικούς στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τις νέες ευρωπαϊκές προτεραιότητες για ανταγωνιστικότητα, ενεργειακή ασφάλεια, κοινωνική συνοχή, στρατηγική αυτονομία και διατήρηση της βιομηχανικής παραγωγής εντός Ευρώπης.
Για την Ελλάδα, η αναθεώρηση του ETS έχει ιδιαίτερη σημασία. Η χώρα μας υλοποιεί με συνέπεια την ενεργειακή μετάβαση, επενδύοντας στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, στις ηλεκτρικές διασυνδέσεις, στις ενεργειακές υποδομές και στην ασφάλεια εφοδιασμού. Παράλληλα, διαθέτει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά -όπως η νησιωτικότητα, η στρατηγική σημασία της ναυτιλίας, η εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα, αλλά και η ανάγκη διατήρησης μιας ανταγωνιστικής βιομηχανικής βάσης- τα οποία πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά τον σχεδιασμό των ευρωπαϊκών πολιτικών.
Στο πλαίσιο αυτό, η ελληνική θέση στηρίζεται στις ακόλουθες επτά βασικές προτεραιότητες, οι οποίες περιλαμβάνονται στην κοινή θέση των κρατών-μελών:
1. Ρεαλιστική πορεία μείωσης των εκπομπών. Η μετάβαση πρέπει να παραμείνει φιλόδοξη αλλά και ρεαλιστική, παρέχοντας τον αναγκαίο χρόνο προσαρμογής και στήριξης στη βιομηχανία και στο ενεργειακό σύστημα, ώστε να αποφευχθεί η απώλεια παραγωγικής δραστηριότητας και θέσεων εργασίας από την Ευρώπη.
2. Προστασία της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Η διατήρηση αποτελεσματικών μηχανισμών δωρεάν κατανομής δικαιωμάτων παραμένει αναγκαία μέχρι να αποδειχθεί στην πράξη η αποτελεσματικότητα του Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM), προστατεύοντας στρατηγικούς παραγωγικούς κλάδους της ελληνικής οικονομίας, κυρίως ως προς τις εξαγωγές, όπως το αλουμίνιο, το τσιμέντο και τα διυλιστήρια.
3. Αναγνώριση των εθνικών ιδιαιτεροτήτων. Η αναθεώρηση πρέπει να λαμβάνει υπόψη διαφορετικά ενεργειακά μείγματα, το επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης και τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε κράτους-μέλους, όπως η νησιωτικότητα και το υψηλότερο κόστος μετάβασης.
4. Κοινωνικά δίκαιη εφαρμογή του ETS2. Η εφαρμογή του πρέπει να προστατεύει τα ευάλωτα νοικοκυριά και να διατηρεί την κοινωνική αποδοχή της πράσινης μετάβασης.
5. Μεγαλύτερη προβλεψιμότητα στην αγορά άνθρακα. Η σταθερότητα και η προβλεψιμότητα της τιμής του CO₂ αποτελούν βασική προϋπόθεση για επενδύσεις, τη μείωση του ενεργειακού κόστους και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας.
6. Προστασία της ανταγωνιστικότητας της ναυτιλίας και των ευρωπαϊκών λιμένων. Η αναθεώρηση πρέπει να αποτρέψει τη μεταφορά δραστηριότητας σε λιμένες τρίτων χωρών, να στηρίξει παγκόσμια λύση μέσω IMO και η Ελλάδα θα συνεχίσει να προωθεί έναν δικαιότερο τρόπο κατανομής των εσόδων του ETS στη ναυτιλία.
7. Διασφάλιση της αεροπορικής συνδεσιμότητας. Η αναθεώρηση για τις αερομεταφορές πρέπει να λαμβάνει υπόψη το διεθνές πλαίσιο (CORSIA) και να προστατεύει τη συνδεσιμότητα και τον τουρισμό.
Η ελληνική θέση είναι ξεκάθαρη: η κλιματική φιλοδοξία, η ανταγωνιστικότητα, η ενεργειακή ασφάλεια και η κοινωνική συνοχή αποτελούν συμπληρωματικούς στόχους που πρέπει να υπηρετούνται ταυτόχρονα.
Με τη συμμετοχή της στην κοινή αυτή πρωτοβουλία, η Ελλάδα συμβάλλει ενεργά στη διαμόρφωση ενός σύγχρονου και αποτελεσματικού EU ETS, το οποίο θα συνεχίσει να μειώνει τις εκπομπές, ενώ θα στηρίζει την κοινωνική συνοχή, τη βιομηχανία, τη ναυτιλία, την ενεργειακή ασφάλεια και την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.
www.worldenergynews.gr
