Η πρώην υπουργός Ενέργειας και Περιβάλλοντος της Ισπανίας δήλωσε ότι η χώρα ήταν «καλύτερα προετοιμασμένη» από άλλες για να αντιμετωπίσει διαταραχές στον ενεργειακό εφοδιασμό που προκύπτουν από γεωπολιτικές συγκρούσεις, όπως η τρέχουσα στη Μέση Ανατολή.
Κατά τη διάρκεια της θητείας της, με επικεφαλής τις κλιματικές πολιτικές της Ισπανίας, η ΕΕ δεσμεύτηκε σε φιλόδοξους στόχους: την επίτευξη τουλάχιστον 42,5% ανανεώσιμης ενέργειας στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας έως το 2030 και μηδενικών καθαρών εκπομπών έως το 2050.
Οι αναλυτές συμφωνούν ότι η Ισπανία αξίζει ένα θερμό χειροκρότημα για την ανάπτυξη της πράσινης ενέργειας, τη διατήρηση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας σε σχετικά χαμηλά επίπεδα και τη βελτίωση της ενεργειακής της ανεξαρτησίας.
Ωστόσο, επισημαίνουν επίσης ότι η αύξηση του κόστους του δικτύου και οι τεχνικές δυσκολίες ενσωμάτωσης της αυξανόμενης δυναμικότητας αιολικής και ηλιακής ενέργειας δικαιολογούν και κάποιες αποδοκιμασίες.
Η Ισπανία είχε το 2024 την τέταρτη χαμηλότερη μέση τιμή χονδρικής ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ, στα 63,30 ευρώ/MWh, έναντι 84,70 ευρώ/MWh στην Ένωση, «χάρη στο υψηλό μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών», σύμφωνα με την έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης το 2025.
Και οι δύο μέσες τιμές παρέμειναν σχεδόν αμετάβλητες πέρυσι, περίπου στα 65,28 ευρώ/MWh και 89,60 ευρώ/MWh αντίστοιχα, σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσαν η Montel και η δεξαμενή σκέψης Ember.
Η πτώση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας συνέπεσε με την αύξηση της εγκατεστημένης δυναμικότητας ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Η δυναμικότητα αιολικής και ηλιακής ενέργειας της Ισπανίας αυξήθηκε από 22,9 GW και 4,4 GW το 2016 σε 33,5 GW και 45,8 GW αντίστοιχα, σύμφωνα με στοιχεία του διαχειριστή του συστήματος μεταφοράς.
Το 2025, οι ανανεώσιμες πηγές αντιπροσώπευαν περίπου το 56% του ενεργειακού μείγματος ηλεκτροπαραγωγής, ενώ η πυρηνική ενέργεια και το φυσικό αέριο αντιστοιχούσαν σε 19% και 16,8% αντίστοιχα.
Η τεράστια δυναμικότητα ηλιακής ενέργειας της Ισπανίας, δεύτερη μόνο μετά τη Γερμανία στην ΕΕ, διασφαλίζει ότι οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας που διαμορφώνονται στη χώρα είναι «πολύ χαμηλότερες από ό,τι σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες», λέει ο Carlos Torres, ανώτερος αντιπρόεδρος και επικεφαλής ηλεκτρικής ενέργειας στη συμβουλευτική εταιρεία Rystad Energy.
Η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών βοηθά επίσης την Ισπανία να προστατεύεται από γεωπολιτικά γεγονότα που προκαλούν εκτίναξη των τιμών στις αγορές φυσικού αερίου και πετρελαίου.
«Η ανανεώσιμη ενέργεια είναι ο τρόπος για να μειώσουμε αυτές τις εξαρτήσεις τόσο από τη Μέση Ανατολή και τη Ρωσία όσο και από τις ΗΠΑ και να γίνουμε πιο αυτάρκεις στην παραγωγή ενέργειας», λέει ο Torres, ο οποίος παραμένει αισιόδοξος ότι η Ισπανία μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για την πράσινη μετάβαση.
Ο «πιο ορατός» αντίκτυπος αυτής της διαδικασίας ήταν η μείωση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς η χαμηλότερου κόστους πράσινη παραγωγή εισέρχεται στο ενεργειακό μείγμα, ενώ παράλληλα ευθυγραμμίζεται με την τρέχουσα εστίαση της ΕΕ στη μείωση της ενεργειακής εξάρτησης από ξένα ορυκτά καύσιμα, προσθέτει.
Αλλάζει η σειρά οικονομικής προτεραιότητας
Στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της Ισπανίας, όπου η ακριβότερη τεχνολογία καθορίζει την τιμή που λαμβάνουν όλοι οι παραγωγοί, οι μονάδες φυσικού αερίου καθόρισαν μόλις το 9% των ωριαίων τιμών ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας κατά τους πρώτους πέντε μήνες του έτους, έναντι 75% στην Ιταλία, σύμφωνα με τη δεξαμενή σκέψης Ember.
Το ποσοστό είναι επίσης πολύ χαμηλότερο από τον μέσο όρο του 52% που κατέγραψε η Ισπανία το 2021, όταν η Ευρώπη αντιμετώπισε μια ακόμη ενεργειακή κρίση που προκλήθηκε από το φυσικό αέριο, λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία.
«Έχουμε πολύ λιγότερες ώρες κατά τις οποίες οι τιμές καθορίζονται από το φυσικό αέριο σε σχέση με άλλες χώρες και αυτό δεν μπορεί να αμφισβητηθεί», λέει ο Gonzalo Escribano, διευθυντής Ενέργειας στη ισπανική δεξαμενή σκέψης Real Instituto Elcano.
Συμφωνεί ο Jean-Paul Harreman, διευθυντής της Montel EnAppSys. «Η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών [στην Ισπανία] έχει πράγματι καταφέρει να αλλάξει τη σειρά οικονομικής προτεραιότητας και να αποσυνδέσει τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας από το φυσικό αέριο για περισσότερες περιόδους από οποιαδήποτε άλλη ευρωπαϊκή αγορά».
Ωστόσο, επισημαίνει ότι η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην Ισπανία έχει ξεπεράσει τις απαραίτητες αλλαγές στις υποδομές του δικτύου.
Οι αναλυτές λένε ότι η ανεπαρκής ανάπτυξη του δικτύου για να φιλοξενήσει την απότομη αύξηση της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές έχει οδηγήσει σε υψηλότερο κόστος για την Ισπανία.
Ένα έργο ηλιακής ενέργειας χρειάζεται γενικά από ένα έως δύο χρόνια για να κατασκευαστεί, ενώ οι υποδομές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας είναι σε μεγάλο βαθμό συγκεντρωμένες και τα έργα επέκτασης σχεδιάζονται σε μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα, εξηγεί ο Torres της Rystad Energy.
Αυξάνεται το κόστος του δικτύου
Η Ισπανία έχει αντιμετωπίσει αυξανόμενο κόστος για τη διατήρηση της σταθερότητας, της ασφάλειας και της ισορροπίας του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας, επειδή η ενσωμάτωση της διαλείπουσας παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές είναι γενικά ακριβότερη από τη συμβατική παραγωγή από άνθρακα και φυσικό αέριο.
Αυτά τα επικουρικά κόστη διαχειρίζεται ο διαχειριστής του δικτύου και καλύπτουν υπηρεσίες όπως τα αποθέματα εφεδρικής ισχύος, η ρύθμιση της συχνότητας και ο έλεγχος της τάσης.
Τα επικουρικά κόστη στην Ισπανία αυξήθηκαν από 7,33 ευρώ/MWh το 2022 σε 22,03 ευρώ/MWh φέτος, παρά την πτώση των τιμών χονδρικής από πάνω από 167 ευρώ/MWh σε περίπου 61,25 ευρώ/MWh κατά την ίδια περίοδο, σύμφωνα με στοιχεία από την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας επόμενης ημέρας.
Ένα από τα στοιχεία κόστους του συστήματος που έχει αυξηθεί περισσότερο πρόσφατα είναι η υπηρεσία τεχνικών περιορισμών. Η Ισπανία πληρώνει σήμερα 5 δισ. ευρώ ετησίως για αυτή τη λειτουργία εξισορρόπησης, έναντι των 724 εκατ. ευρώ που είχε εκτιμήσει ο διαχειριστής του συστήματος Red Electrica το 2021.
Η αύξηση του κόστους αντανακλά «τους τεχνολογικούς περιορισμούς αυτού του νέου ενεργειακού μείγματος», λέει ο Luis Atienza, ο οποίος διετέλεσε διευθύνων σύμβουλος της Red Electrica από το 2004 έως το 2012, όταν η αιολική και η ηλιακή τεχνολογία της χώρας άρχισαν να αναπτύσσονται δυναμικά.
Στην αρχή της θητείας του, το προσωπικό της Red Electrica προειδοποιούσε ότι το ηλεκτρικό σύστημα μπορούσε να φιλοξενήσει μόνο περίπου 9-11 GW ανανεώσιμων πηγών, εν μέρει λόγω προβλημάτων ελέγχου της τάσης στις συγκεκριμένες μονάδες.
Οι τεχνικές και κανονιστικές εξελίξεις σήμαιναν ότι μέχρι το τέλος της θητείας του ως διευθύνοντος συμβούλου του διαχειριστή το 2012, η Ισπανία είχε 22 GW εγκατεστημένης αιολικής ισχύος σε λειτουργία, λέει ο Atienza.
Η ρυθμιστική αρχή ενέργειας της Ισπανίας ανέφερε τα προβλήματα τάσης ως την κύρια αιτία του μπλακάουτ στην Ιβηρική Χερσόνησο στις 28 Απριλίου 2025, δηλώνοντας ότι ο διαχειριστής του συστήματος θα έπρεπε να γνωρίζει πως ο έλεγχος της τάσης ήταν ανεπαρκής για να διαχειριστεί την εισροή ανανεώσιμης ενέργειας.
Όπως και κατά τη θητεία του στη Red Electrica, ο Atienza ζητά μεγαλύτερη προσοχή στα δίκτυα και αυξημένες επενδύσεις στις υποδομές, ώστε να μειωθούν τα επικουρικά κόστη και να ενισχυθεί η σταθερότητα του δικτύου εν μέσω σημαντικής παραγωγής από διαλείπουσες πηγές, όπως η ηλιακή και η αιολική ενέργεια.
«Η επένδυση στα δίκτυα είναι φθηνότερη από το να αποδεχόμαστε τους περιορισμούς. Η εγκατάσταση περισσότερων εγκάρσιων αντιδραστήρων ή περισσότερων σύγχρονων πυκνωτών για τον έλεγχο της τάσης είναι φθηνότερη από το να πρέπει να θέτουμε σε λειτουργία μια μονάδα συνδυασμένου κύκλου με κόστος 120 ευρώ/MWh, 130 ευρώ/MWh ή 150 ευρώ/MWh για πολλές ώρες του έτους», λέει, αναφερόμενος στα πρόσφατα σχέδια ενίσχυσης του ισπανικού δικτύου με νέο εξοπλισμό.
«Η Ισπανία επενδύει μαζικά στο δίκτυο και στην ανθεκτικότητα μετά το μπλακάουτ, γεγονός που ανεβάζει το κόστος του δικτύου περίπου 25% υψηλότερα από αυτό της Μεγάλης Βρετανίας, αλλά είναι αναμενόμενο ότι αυτό είναι απαραίτητο για να καλυφθούν ορισμένες καθυστερημένες επενδύσεις», λέει ο Harreman της Montel EnAppSys.
Πηγές του διαχειριστή του συστήματος κάνουν λόγο για «επενδύσεις-ρεκόρ» στο δίκτυο, προκειμένου να συνοδεύσουν την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών στη χώρα, ύψους σχεδόν 1,6 δισ. ευρώ το 2025, αυξημένες κατά 40% σε σχέση με το προηγούμενο έτος.
Οι υποδομές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας έχουν υποστηρίξει 61 GW νέας δυναμικότητας πράσινης ενέργειας κατά την τελευταία δεκαετία και «διαθέτουν δυναμικότητα για πολύ περισσότερη».
Παράλληλα, οι ίδιες πηγές επανέλαβαν ότι το περσινό μπλακάουτ δεν προκλήθηκε από την ανανεώσιμη ενέργεια, αλλά ήταν ένα «πολυπαραγοντικό, απρόβλεπτο και πρωτοφανές περιστατικό».
Εκτός από την απότομη πτώση της παραγωγής σε αρκετές μονάδες ηλιακής ενέργειας, ο έλεγχος της τάσης στις συμβατικές μονάδες ήταν ανεπαρκής.
Μην κατηγορείτε την ενεργειακή μετάβαση
Το υψηλότερο κόστος διαχείρισης της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και η εγγενής αστάθεια της πράσινης παραγωγής οδήγησαν ορισμένους πολιτικούς και την κοινή γνώμη, ως αποτέλεσμα του μπλακάουτ, να αμφισβητήσουν τον ρυθμό της ενεργειακής μετάβασης της Ισπανίας.
Ο Escribano του Elcano λέει ότι το μπλακάουτ αποτέλεσε «ισχυρό πλήγμα» για την εικόνα της Ισπανίας ως ηγέτιδας δύναμης στη νέα πράσινη οικονομία, ιδιαίτερα καθώς οι αναλυτές φοβούνται ότι μπορεί να επαναληφθεί. «Δεν πιστεύω ότι η Ισπανία θα έχει άλλη μια ευκαιρία σαν κι αυτή για να τοποθετηθεί στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής οικονομίας».
Επισημαίνει ότι η Ισπανία διαθέτει μερικές από τις χαμηλότερες τιμές χονδρικής ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη και ένα σύστημα ηλεκτροπαραγωγής που βασίζεται στις ανανεώσιμες πηγές και την προστατεύει από εξωτερικούς γεωπολιτικούς παράγοντες.
Όπως λέει, η ισπανική αγορά έχει πλέον «πολύ μεγαλύτερη ορατότητα των τιμών μακροπρόθεσμα», χωρίς να χρειάζεται να ανησυχεί κανείς για το αν η Ρωσία «κόψει το φυσικό σας αέριο» ή «αν κλείσουν τα [Στενά του] Ορμούζ», λέει ο Escribano.
«Ναι, είμαστε μια ιστορία επιτυχίας – βρισκόμαστε στην πρώτη γραμμή και έχουμε κατανοήσει σωστά ότι αυτό αποτέλεσε έναν εξαιρετικό μοχλό ανταγωνιστικότητας», λέει ο Atienza, πρώην διευθύνων σύμβουλος της Red Electrica, αναφερόμενος στην προώθηση της πράσινης ενέργειας στην Ισπανία.
Σημειώνει ότι το 2010, μια επίσημη κινεζική αντιπροσωπεία επισκέφθηκε το κέντρο ελέγχου ανανεώσιμων πηγών ενέργειας της Red Electrica, το οποίο τότε θεωρούνταν ευρέως παγκόσμιο σημείο αναφοράς για την ενσωμάτωση της πράσινης ενέργειας.
Περισσότερο από 15 χρόνια αργότερα, η Ισπανία συνεχίζει να προωθεί την ενεργειακή μετάβαση – οι ανανεώσιμες πηγές έχουν φτάσει ακόμη και στο Teatro Real, του οποίου τα ηλιακά πάνελ στη στέγη του έχουν χαρίσει τη φήμη μιας «βιώσιμης» όπερας.
www.worldenergynews.gr
