Πρόσφατα άκουσα την άποψη ότι η γερμανική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας εντός της ημέρας μπορεί να έχει «ημιζωή» μόλις τεσσάρων ετών.
Μπορεί πράγματι να ισχύει κάτι τέτοιο;
Η ταχεία ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην Ευρώπη συμβάδισε με την άνοδο των συναλλαγών ηλεκτρικής ενέργειας εντός της ημέρας.
Δίνοντας στους συμμετέχοντες τη δυνατότητα να διορθώνουν τις αποκλίσεις στις προβλέψεις για την αιολική και ηλιακή παραγωγή όσο πλησιάζει ο πραγματικός χρόνος παράδοσης, η αγορά έχει εξελιχθεί σε μία από τις μεγάλες επιτυχίες της ευρωπαϊκής ενεργειακής αγοράς, συμβάλλοντας στην αποτελεσματική ενσωμάτωση των ΑΠΕ και στη σημαντική μείωση των όγκων ανισορροπίας.
Περισσότερο από 60 χρόνια αργότερα, η ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας εντός της ημέρας μπορεί να εισέρχεται και η ίδια σε μια περίοδο βαθιάς μεταμόρφωσης.
Για χρόνια, ο στόχος ήταν ξεκάθαρος: να γίνει η ενδοημερήσια διαπραγμάτευση μεγαλύτερη, ταχύτερη και πιο ρευστή.
Σήμερα, το ερώτημα είναι εάν πλησιάζει ένα φυσικό όριο. Όχι επειδή οι αγορές έχουν σταματήσει να εξελίσσονται, αλλά επειδή το ίδιο το σύστημα γίνεται ο περιοριστικός παράγοντας.
Συναλλαγές σε όλη την ήπειρο
Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες αλλαγής ήταν η γεωγραφική επέκταση.
Η έναρξη λειτουργίας του XBID το 2018, της ευρωπαϊκής πλατφόρμας διασυνοριακών συναλλαγών εντός της ημέρας, μεταμόρφωσε την αγορά, επιτρέποντας τη συνεχή διαπραγμάτευση σε σχεδόν ολόκληρη την ήπειρο.
Η ηλεκτρική ενέργεια μπορεί πλέον να αγοράζεται και να πωλείται από την Πορτογαλία έως τη Φινλανδία ή από τη Γαλλία έως την Ελλάδα, ανάλογα με τη διαθέσιμη δυναμικότητα των διασυνδέσεων.
Οι μηνιαίοι όγκοι έχουν έκτοτε αυξηθεί σχεδόν στα 90 TWh, υπογραμμίζοντας την επιτυχία της ευρωπαϊκής ενοποίησης.
Ο σχεδιασμός της αγοράς εξελίχθηκε παράλληλα
Τα χρηματιστήρια ενέργειας και οι ρυθμιστικές αρχές μετέφεραν επανειλημμένα το χρονικό όριο κλεισίματος των συναλλαγών πιο κοντά στην παράδοση.
Κάθε φορά, η ρευστότητα μετακινούνταν προς το τέλος της συνεδρίασης.
Η εξήγηση είναι προφανής: οι προβλέψεις για τις ΑΠΕ γίνονται ολοένα ακριβέστερες όσο πλησιάζει η παράδοση, ενθαρρύνοντας τους traders να αναβάλλουν τις προσαρμογές των χαρτοφυλακίων τους μέχρι την τελευταία δυνατή στιγμή.
Η ιστορία της ευρωπαϊκής ενδοημερήσιας διαπραγμάτευσης δείχνει ένα σταθερό μοτίβο: κάθε φορά που η διαπραγμάτευση παρατείνεται πιο κοντά στην παράδοση, η ρευστότητα ακολουθεί. Δεν υπάρχει ιδιαίτερος λόγος να αναμένουμε διαφορετική συμπεριφορά από τις μελλοντικές επεκτάσεις.
Η πρόσφατη μείωση του διασυνοριακού χρονικού ορίου κλεισίματος στις 30 λεπτά πριν από την παράδοση, που τέθηκε σε εφαρμογή τον Ιανουάριο, ακολουθεί ακριβώς αυτή τη λογική και ήδη εφαρμόζεται σε αρκετές διασυνδέσεις. Οι υπόλοιπες αναμένεται να ακολουθήσουν έως το 2029.
Τι ακολουθεί;
Αρκετές εξελίξεις θα μπορούσαν να ενισχύσουν περαιτέρω τη ρευστότητα, επιτρέποντας παράλληλα στους traders να αντιδρούν ακόμη πιο κοντά στον πραγματικό χρόνο:
- Μείωση του εσωτερικού χρονικού ορίου κλεισίματος της Γερμανίας από τα 30 στα 20 λεπτά πριν από την παράδοση, δίνοντας περισσότερο χρόνο για τη βελτιστοποίηση των συναλλαγών μεταξύ των τεσσάρων περιοχών των διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς.
- Διατήρηση της διαπραγμάτευσης εντός κάθε περιοχής TSO μέχρι τον πραγματικό χρόνο, αντί να κλείνει πέντε λεπτά πριν από την παράδοση.
- Εισαγωγή πεντάλεπτων χρονικών διαστημάτων, ώστε η ευελιξία να αποτιμάται με μεγαλύτερη ακρίβεια και το σύστημα να μπορεί να ανταποκρίνεται πιο αποτελεσματικά όσο πλησιάζει η παράδοση.
Συνολικά, τα μέτρα αυτά θα έφερναν την ενδοημερήσια διαπραγμάτευση ακόμη πιο κοντά στον πραγματικό χρόνο, βελτιώνοντας παράλληλα την ενσωμάτωση των ευέλικτων πόρων.
Με τα σημερινά δεδομένα, αυτά φαίνεται να είναι τα φυσικά επόμενα βήματα.
Έντονη διαπραγμάτευση
Η επιτυχία της αγοράς έχει δημιουργήσει και νέες προκλήσεις.
Καθώς η ενδοημερήσια διαπραγμάτευση γίνεται ολοένα περισσότερο αλγοριθμική, με τους αλγορίθμους να αντιπροσωπεύουν πλέον περίπου το 90% του όγκου συναλλαγών, ο αριθμός των εντολών που υποβάλλονται έχει αυξηθεί δραματικά.
Το σχετικό διάγραμμα δείχνει τη σταθερή αύξηση τόσο των εντολών όσο και των συναλλαγών, με τα ημερήσια ρεκόρ να καταγράφονται στις 19 Ιουνίου.
Η αύξηση αυτή ασκεί ολοένα μεγαλύτερη πίεση στα πληροφοριακά συστήματα που στηρίζουν την αγορά.
Η τελευταία μεγάλη αναβάθμιση τον Ιούνιο βελτίωσε την ικανότητα της πλατφόρμας να διαχειρίζεται τους αυξανόμενους όγκους. Ωστόσο, λίγοι περιμένουν ότι θα είναι η τελευταία.
Οι διαχειριστές εξετάζουν μια σειρά μέτρων για να διατηρήσουν τη σταθερότητα της πλατφόρμας σε περιόδους έντονης διαπραγμάτευσης, από την αλλαγή των ελάχιστων βημάτων τιμών έως τον περιορισμό των πληροφοριών στο βιβλίο εντολών και την εισαγωγή νέων ελέγχων στις συναλλαγές υψηλής συχνότητας.
Εάν η γερμανική αγορά εντός της ημέρας έχει πράγματι «ημιζωή», αυτό δεν θα συμβαίνει επειδή οι αγορές απέτυχαν. Θα συμβαίνει επειδή η επιτυχία τους τις έφερε αντιμέτωπες με τα όρια του φυσικού κόσμου.
Οι φυσικοί περιορισμοί
Ωστόσο, η μεγαλύτερη πρόκληση μπορεί να μην είναι τεχνολογική αλλά φυσική.
Για χρόνια, ο σχεδιασμός της αγοράς καθοριζόταν από οικονομικούς παράγοντες που δημιουργούσαν αποτελεσματικότερη διαμόρφωση των τιμών και επέτρεπαν στους συμμετέχοντες να συναλλάσσονται ολοένα πιο κοντά στην παράδοση.
Σήμερα, οι διαχειριστές των συστημάτων υποστηρίζουν ολοένα περισσότερο ότι το σύστημα προσκρούει στα φυσικά όρια του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας.
Η Γερμανία προσφέρει μια εικόνα για το τι μπορεί να ακολουθήσει.
Καθώς οι ανάγκες για redispatch συνεχίζουν να αυξάνονται, οι γερμανικοί TSO υποστηρίζουν ότι το υφιστάμενο σύστημα γίνεται ολοένα δυσκολότερο στη διαχείριση.
Redispatch περίπου 10 GW αποτελεί πλέον συνηθισμένο φαινόμενο, με τις αιχμές να φτάνουν τα 16 GW - ποσότητα περίπου αντίστοιχη με ολόκληρη τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας της Ολλανδίας.
Αυτό αφήνει την Ευρώπη αντιμέτωπη με δύσκολες επιλογές. Θα πρέπει να εισαγάγει περισσότερη περιφερειακή τιμολόγηση, όπως με τον διαχωρισμό της Γερμανίας σε διαφορετικές ζώνες προσφορών;
Θα πρέπει να επιβάλει αυστηρότερους περιορισμούς στις συναλλαγές, ώστε να γίνει ευκολότερη η λειτουργία του συστήματος; Ή θα πρέπει να αποδεχθεί μεγαλύτερους κινδύνους για την ασφάλεια του δικτύου;
Όπως έχουν προειδοποιήσει οι γερμανικοί TSO ηλεκτρικής ενέργειας σε επίσημες τοποθετήσεις τους, η συνέχιση της υφιστάμενης κατάστασης δεν αποτελεί πλέον επιλογή. Το εάν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θα ανταποκριθούν μένει να φανεί.
Οι ανησυχίες αυτές προσελκύουν επίσης αυξανόμενη προσοχή από αναλυτές, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι οι υφιστάμενες ρυθμίσεις δεν αντικατοπτρίζουν πλέον πλήρως τις φυσικές πραγματικότητες του δικτύου μεταφοράς της Γερμανίας.
Το συμπέρασμα είναι σαφές: ο μελλοντικός σχεδιασμός θα πρέπει ολοένα περισσότερο να λαμβάνει υπόψη τα φυσικά χαρακτηριστικά του ίδιου του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας. Διαφορετικά, οι TSO μπορεί να μην έχουν άλλη επιλογή από το να επιβάλουν σταδιακά αυστηρότερους λειτουργικούς περιορισμούς.
Η συζήτηση εξελίσσεται
Η ευρωπαϊκή αγορά ενδοημερήσιας ηλεκτρικής ενέργειας αποτελεί μία από τις μεγάλες επιτυχίες της ενοποίησης. Έχει γίνει ταχύτερη, βαθύτερη και πιο διασυνδεδεμένη, επιτρέποντας τη διόρθωση των αποκλίσεων στις προβλέψεις για την αιολική και ηλιακή παραγωγή ολοένα πιο κοντά στον πραγματικό χρόνο.
Όμως οι δυνάμεις που διαμορφώνουν το μέλλον της αλλάζουν.
Για χρόνια, η πρόοδος καθοριζόταν από καλύτερες προβλέψεις, εξυπνότερους αλγορίθμους και μεγαλύτερη ρευστότητα. Όλο και περισσότερο, θα καθορίζεται από κάτι λιγότερο διαπραγματεύσιμο: τα φυσικά όρια του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι εάν η ενδοημερήσια διαπραγμάτευση θα συνεχίσει να εξελίσσεται, αλλά προς ποια κατεύθυνση. Θα συνεχίσει η Ευρώπη να κινείται όλο και πιο κοντά στον πραγματικό χρόνο; Ή οι περιορισμοί του δικτύου θα καθορίζουν ολοένα περισσότερο τι είναι εφικτό;
Η πρόβλεψη για «ημιζωή» τεσσάρων ετών μπορεί να αποδειχθεί σωστή ή όχι. Ένα πράγμα, όμως, φαίνεται ήδη ξεκάθαρο.
Για χρόνια, η Ευρώπη προσάρμοζε το σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας ώστε να ταιριάζει στην αγορά. Η επόμενη πρόκληση μπορεί να είναι να προσαρμοστεί η αγορά ώστε να ταιριάζει στο σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας.
Ο τρόπος με τον οποίο θα ανταποκριθεί η Ευρώπη θα διαμορφώσει όχι μόνο το μέλλον της διαπραγμάτευσης ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και το επόμενο κεφάλαιο της ενεργειακής μετάβασης.
Οι καιροί εξακολουθούν να αλλάζουν.
www.worldenergynews.gr
