Τα τελευταία χρόνια η Ευρωπαϊκή Ενωση έχει επενδύσει εντατικά στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, πετυχαίνοντας σημαντική πρόοδο στην πράσινη μετάβαση της ηλεκτροπαραγωγής. Ωστόσο, μέχρι και σήμερα ο ηλεκτρισμός καλύπτει περίπου το 23% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας. Ενεργοβόρες χρήσεις και κρίσιμοι κλάδοι της οικονομίας, όπως οι μεταφορές, η θέρμανση και μεγάλο μέρος της βιομηχανικής παραγωγής, εξακολουθούν να βασίζονται κυρίως σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο.
Το λάθος της Ευρώπης
Πρόσφατα, ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας Φατίχ Μπιρόλ επεσήμανε ότι η αργή πρόοδος του εξηλεκτρισμού αποτελεί σοβαρό στρατηγικό λάθος για την Ευρώπη, ενώ ο Ευρωπαίος επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν τόνισε ότι ο ρυθμός εξηλεκτρισμού παραμένει στάσιμος επί μία δεκαετία και πρέπει να επιταχυνθεί.
Το πρόβλημα είναι σαφές. Η Ευρώπη παράγει όλο και περισσότερη καθαρή ηλεκτρική ενέργεια, την οποία όμως δεν μπορεί ακόμη να εκμεταλλευτεί πλήρως. Παράλληλα, μεγάλο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας συνεχίζει να καταναλώνει εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Η εξάρτηση αυτή επιβαρύνει την ανταγωνιστικότητα, αυξάνει την έκθεση στη μεταβλητότητα των σχετικών αγορών και περιορίζει την ελευθερία άσκησης πολιτικής – και άρα την πορεία προς την ευρωπαϊκή αυτονομία.
Ο εξηλεκτρισμός της Ελλάδας
Για την Ελλάδα, ο εξηλεκτρισμός έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Η χώρα διαθέτει σημαντικό ηλιακό και αιολικό δυναμικό και νευραλγική γεωγραφική θέση, η οποία της δίνει τη δυνατότητα να αναπτύξει διασυνδέσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, υποδομές υψηλής στρατηγικής αξίας, δεδομένων –ειδικά– των σημερινών γεωπολιτικών συνθηκών. Διαθέτει, επομένως, τις προϋποθέσεις για να μετατρέψει την ενεργειακή μετάβαση σε αναπτυξιακό και γεωπολιτικό πλεονέκτημα.
Η οικονομική επίδραση
Η συνολική οικονομική επίδραση του σταδιακού εξηλεκτρισμού είναι σημαντική. Περιορίζεται η έκθεση των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων στις διεθνείς κρίσεις, και κεφάλαια που σήμερα κατευθύνονται εκτός της χώρας παραμένουν στην ελληνική οικονομία. Δημιουργούνται επενδύσεις σε δίκτυα, μονάδες αποθήκευσης και παραγωγής εξοπλισμού που σχετίζεται με την ενεργειακή μετάβαση. Αυτό αποτελεί σπουδαία ευκαιρία και για την ελληνική βιομηχανία, καθώς μπορεί να προσαρμοστεί περαιτέρω και να συνδράμει ακόμη περισσότερο προς αυτήν την κατεύθυνση.
Τα ιστορικά γεγονότα των τελευταίων δεκαετιών και ειδικότερα οι πόλεμοι των τελευταίων ετών υπενθυμίζουν ότι η οικονομία των ορυκτών καυσίμων συνδέεται στενά με τη γεωπολιτική αστάθεια. Ο έλεγχος κοιτασμάτων, αγωγών, θαλάσσιων οδών και στρατηγικών περασμάτων έχει διαμορφώσει επί δεκαετίες διεθνείς ανταγωνισμούς. Εχει δημιουργήσει σχέσεις εξάρτησης και έχει μετατρέψει την ενέργεια σε μέσο πολιτικής πίεσης.
Στο πλαίσιο αυτό, οι ενεργειακές κρίσεις αποτελούν μέρος ευρύτερων γεωπολιτικών συγκρούσεων. Οι διαταραχές στην παραγωγή και τη μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου μετακυλίονται άμεσα στις τιμές, στον πληθωρισμό και στην ανταγωνιστικότητα των οικονομιών. Δεν ισχύει το ίδιο για τους ανανεώσιμους ενεργειακούς πόρους. Ο ήλιος και ο άνεμος δεν παράγουν ενέργεια που ελέγχεται από μία χώρα, δημιουργώντας εξαρτήσεις. Ταυτόχρονα, η αξιοποίησή τους περιορίζει σταδιακά την έκθεση σε καύσιμα που διακινούνται μέσω εκτεταμένων εφοδιαστικών αλυσίδων, των οποίων η ομαλή ροή δεν είναι δεδομένη.
Ο ρόλος κλειδί της Ελλάδας
Η χώρα διαθέτει τις προϋποθέσεις για να μετατρέψει την ενεργειακή μετάβαση σε αναπτυξιακό και γεωπολιτικό πλεονέκτημα. Η Ελλάδα έχει ήδη προχωρήσει σημαντικά στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Η επόμενη φάση περιλαμβάνει ταχύτερο εξηλεκτρισμό των μεταφορών, της θέρμανσης και της βιομηχανίας. Γι’ αυτό, χρειάζονται ισχυρότερα δίκτυα με νέες διασυνδέσεις, περισσότερη αποθήκευση και ένα σταθερό ρυθμιστικό πλαίσιο.
Ειδικά οι διασυνδέσεις έχουν κεντρικό ρόλο. Επιτρέπουν τη μεταφορά καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας από τις περιοχές όπου παράγεται σε σημεία όπου υπάρχει ζήτηση και μπορεί να απορροφηθεί. Με αυτόν τον τρόπο συνεισφέρουν στην καλύτερη αξιοποίηση των ΑΠΕ, περιορίζοντας τις περικοπές ανανεώσιμης ηλεκτροπαραγωγής, μειώνουν το κόστος εξισορρόπησης και ενισχύουν την ασφάλεια εφοδιασμού.
Παράλληλα, οι διεθνείς διασυνδέσεις αναβαθμίζουν τη θέση της χώρας στον ευρωπαϊκό ενεργειακό χάρτη. Δημιουργούν έναν ηλεκτρικό διάδρομο ανάμεσα στην Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο και τελικά ενισχύουν τον ρόλο της χώρας ως κρίσιμου κόμβου ενός ενιαίου ευρωπαϊκού ηλεκτρικού συστήματος.
Οι προϋποθέσεις για την Ευρώπη
Για την Ευρώπη, ο εξηλεκτρισμός αποτελεί προϋπόθεση στρατηγικής αυτονομίας. Επιπλέον, μπορεί να αποτελέσει προνομιακό πεδίο για την ανάπτυξη βιομηχανικής πολιτικής, με προσαρμογή της παραγωγής της και την ανάπτυξη βιομηχανικών και τεχνολογικών κλάδων στους οποίους σήμερα εξαρτάται από εισαγωγές.
Η Ελλάδα έχει εθνικό συμφέρον να επιταχύνει. Η Ευρωπαϊκή Ενωση έχει στρατηγικό συμφέρον να πράξει το ίδιο. Ο εξηλεκτρισμός είναι «κλειδί» για την ανταγωνιστικότητα, την ανθεκτικότητα και την πολιτική αυτονομία, ενώ είναι αλληλένδετος με την επιδίωξη της ενεργειακής ανεξαρτησίας, μέσα από τη μεγαλύτερη δυνατή χρήση εγχώριων ανανεώσιμων πόρων, τα ισχυρά διασυνοριακά δίκτυα και την πραγματική ενοποίηση των αγορών ηλεκτρισμού.
www.worldenergynews.gr
