Το Ιράν δεν απειλείται άμεσα από το σύμφωνο, λένε αναλυτές, με τους αξιωματούχους να εστιάζουν στην πτυχή της φθίνουσας αμερικανικής παρουσίας στον τομέα της ασφάλειας
Η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν επέκτειναν το αμοιβαίο αμυντικό τους σύμφωνο ώστε να συμπεριλάβει την Τουρκία, εγείροντας ερωτήματα σχετικά με την ανάδυση μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφάλειας σε μια περίοδο κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν δεν έχουν ακόμη καταλήξει σε οριστική συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου τους.
Βάσει της συμφωνίας που υπογράφηκε στη Μέκκα την Παρασκευή, οποιαδήποτε εξωτερική ένοπλη επίθεση εναντίον οποιασδήποτε από τις τρεις χώρες θα θεωρείται πλέον επίθεση εναντίον όλων.
Το τριμερές σύμφωνο ανακοινώθηκε περισσότερο από πέντε μήνες αφότου οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκίνησαν εκστρατεία βομβαρδισμών κατά του Ιράν, πυροδοτώντας μια σύγκρουση που γρήγορα επεκτάθηκε στον Κόλπο και διατάραξε τη θαλάσσια κυκλοφορία μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Ωστόσο, το Πακιστάν, η Σαουδική Αραβία και η Τουρκία φρόντισαν να μην ανταγωνιστούν κανέναν περιφερειακό ή διεθνή παράγοντα, ενώ οριστικοποιούσαν αυτό που χαρακτήρισαν αποτέλεσμα πολυετών προσπαθειών και διαπραγματεύσεων.
Τόνισαν ότι το σύμφωνο, το οποίο δεν προσδιορίζει συγκεκριμένη απειλή, δεν στρέφεται εναντίον καμίας χώρας –ιδιαίτερα του Ιράν– και δεν καταργεί ούτε αντικαθιστά υφιστάμενες συμφωνίες με άλλους.
Η πρώτη αντίδραση της Τεχεράνης
Στην Τεχεράνη, η αντίδραση ήταν σε μεγάλο βαθμό συγκρατημένη, με τους αξιωματούχους να εστιάζουν κυρίως στις πτυχές της περιφερειακής και μουσουλμανικής συνεργασίας και σε αυτό που αντιλαμβάνονται ως φθίνουσα αμερικανική παρουσία.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Abbas Araghchi δήλωσε την Παρασκευή ότι όταν οι μουσουλμάνοι στέκονται ενωμένοι, «μπορούμε να αντιμετωπίσουμε κατά μέτωπο κάθε πρόκληση από κακόβουλους εξωτερικούς παράγοντες».
«Ήρθε η ώρα να βασιστούμε μόνο στους εαυτούς μας και να αγκαλιάσουμε την πραγματική αδελφοσύνη», έγραψε στο X, χωρίς να αναφερθεί άμεσα στην τριμερή συμφωνία που είχε υπογραφεί λίγες ώρες νωρίτερα.
Ωστόσο, το Ιράν βλέπει ορισμένους λόγους ανησυχίας μακροπρόθεσμα, σύμφωνα με τον Hamidreza Azizi, ερευνητή και αναλυτή για το Ιράν και τις γεωπολιτικές δυναμικές στη Μέση Ανατολή.
Ο συνεργάτης του Clingendael Institute δήλωσε στο Al Jazeera ότι ο χρόνος της συμφωνίας έχει σημασία, καθώς αυτή έρχεται έπειτα από μήνες πολέμου κατά τους οποίους η Σαουδική Αραβία έχει δεχθεί επιθέσεις από τους Χούθι της Υεμένης, που ευθυγραμμίζονται με το Ιράν, και από ένοπλες ομάδες στο γειτονικό Ιράκ.
«Από την οπτική της Τεχεράνης, η ανησυχία επομένως δεν είναι μόνο ότι το σύμφωνο θα μπορούσε να ενισχύσει την αποτρεπτική ικανότητα της Σαουδικής Αραβίας, αλλά ότι θα μπορούσε τελικά να διευκολύνει συντονισμένη πίεση κατά του Ιράν στην Υεμένη, στο Ιράκ, ακόμη και σε οικονομικό επίπεδο μέσω της Τουρκίας και του Πακιστάν», δήλωσε.
Οι τελευταίες επιθέσεις από πλευράς Υεμένης
Την Κυριακή, οι Χούθι υποστήριξαν ότι πραγματοποίησαν ακόμη μία επιτυχημένη επίθεση με μη επανδρωμένο αεροσκάφος στο διυλιστήριο της Saudi Aramco στη Jizan. Η Σαουδική Αραβία επιβεβαίωσε ότι μια πυρκαγιά κατασβέστηκε χωρίς να υπάρξουν θύματα, αλλά δεν ανέφερε την αιτία.
Παράλληλα, στην Υεμένη, πύραυλοι και μη επανδρωμένα αεροσκάφη των Χούθι έπληξαν το λιμάνι al-Makha στην Ερυθρά Θάλασσα, που ελέγχεται από τη σαουδαραβική και διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση, με αξιωματούχους να αναφέρουν τουλάχιστον επτά νεκρούς, 15 τραυματίες και σοβαρές ζημιές στις υποδομές.
Η οργάνωση της Υεμένης, η οποία τις τελευταίες εβδομάδες έχει επίσης πλήξει ή αναγκάσει σε αλλαγή πορείας πλοία που συνδέονται με τη Σαουδική Αραβία στην Ερυθρά Θάλασσα, δήλωσε ότι στόχος ήταν αποθήκες όπλων.
«Ένα ισχυρό μπλοκ»
Το υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν δεν έχει εκδώσει επίσημη ανακοίνωση για τη συμφωνία Πακιστάν-Σαουδικής Αραβίας-Τουρκίας, όμως ανώτερος αξιωματούχος περιέγραψε τη διπλωματική προσέγγιση της Τεχεράνης σε συνέντευξή του σε τοπικά μέσα ενημέρωσης το Σάββατο.
Ο Hossein Noushabadi, γενικός διευθυντής για κοινοβουλευτικές και νομικές υποθέσεις, δήλωσε στο κρατικά συνδεδεμένο ειδησεογραφικό πρακτορείο ISNA ότι το υπουργείο αντιμετωπίζει κατά κύριο λόγο τη συμφωνία στο πλαίσιο της μειούμενης άμεσης αμερικανικής παρουσίας στην περιοχή.
«Η συμφωνία θεωρείται η απαρχή της κατάρρευσης της αμερικανικής ηγεμονίας στον τομέα της ασφάλειας στη Δυτική Ασία και στον Περσικό Κόλπο», δήλωσε ο Noushabadi.
«Φαίνεται ότι στο όχι και τόσο μακρινό μέλλον, μια νέα περιφερειακή τάξη ασφάλειας που θα βασίζεται στη συνεργασία μεταξύ των περιφερειακών κρατών θα αντικαταστήσει τις δομές ισχύος που επιβάλλονται από εξωπεριφερειακούς παράγοντες, σηματοδοτώντας το τέλος του ισχύοντος παραδείγματος ασφάλειας και γεωπολιτικής και την έξοδο της Δυτικής Ασίας από τη σφαίρα ζωτικών αμερικανικών συμφερόντων», πρόσθεσε ο αξιωματούχος, πρώην απεσταλμένος του Ιράν στο Ομάν.
Ο πολιτικός επιστήμονας Vali Nasr δήλωσε ότι δεν θεωρεί πως το σύμφωνο αποτελεί επί του παρόντος απειλή για την Τεχεράνη.
«Προς το παρόν, όλα αυτά αποτελούν στοιχεία μιας μετα-αμερικανικής τάξης ασφάλειας στη Μέση Ανατολή», δήλωσε στο Al Jazeera ο καθηγητής διεθνών σχέσεων και σπουδών Μέσης Ανατολής στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins.
«Αυτό αποτελεί επίσης σε μεγάλο βαθμό μια ισορροπία απέναντι στις Συμφωνίες του Αβραάμ, και όχι μια άμεση πρόκληση προς την Τεχεράνη», πρόσθεσε, αναφερόμενος στην περιφερειακή προσπάθεια εξομάλυνσης με το Ισραήλ που προωθούν οι ΗΠΑ και την οποία ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump συνέδεσε τον περασμένο μήνα με μια συμφωνία για την πολιτική πυρηνική ενέργεια που επιδιώκει η Σαουδική Αραβία.
Ο Mehran Kamrava, καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Georgetown University of Qatar, συμφώνησε επίσης ότι οι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων στο Ιράν δεν αισθάνονται ότι απειλούνται άμεσα από το σύμφωνο, ιδίως καθώς έχουν διατηρήσει φιλικές σχέσεις τόσο με το Πακιστάν όσο και με την Τουρκία, ακόμη και υπό δύσκολες συνθήκες.
«Τελικά, αυτό το σύμφωνο δεν είναι τόσο νέο ούτε, τουλάχιστον προς το παρόν, έχει ιδιαίτερη ουσία πέρα από τη συμβολική του σημασία. Για παράδειγμα, ούτε η Τουρκία ούτε το Πακιστάν θα ήταν διατεθειμένα να εμπλακούν στον πόλεμο της Σαουδικής Αραβίας στην Υεμένη, παρά τις πρόσφατες επιθέσεις των Χούθι εναντίον του βασιλείου», δήλωσε ο Kamrava στο Al Jazeera.
Τι λένε οι σκληροπυρηνικοί του Ιράν για το σύμφωνο
Ωστόσο, δεν είναι όλοι στο Ιράν ικανοποιημένοι από το σύμφωνο.
Ορισμένοι σκληροπυρηνικοί βουλευτές και μέσα ενημέρωσης υποστηρίζουν ότι θα μπορούσε τελικά να στραφεί κατά του «μετώπου αντίστασης» των ένοπλων δυνάμεων σε ολόκληρη την περιοχή που υποστηρίζονται από την Τεχεράνη, υπονομεύοντας παράλληλα την αξιοπιστία του Πακιστάν ως βασικού διαμεσολαβητή μεταξύ του Ιράν και των ΗΠΑ και άλλων πλευρών.
«Είναι σαφές ότι τα αραβικά κράτη κατανοούν επιτέλους ότι η ασφάλεια δεν μπορεί να εισαχθεί· πρέπει να οικοδομηθεί εντός της περιοχής. Ωστόσο, εξακολουθεί να λείπει ένας οδικός χάρτης», δήλωσε ο Ebrahim Azizi, μέλος της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας και Εξωτερικής Πολιτικής του ιρανικού κοινοβουλίου, σε μια πιο επιθετική προσέγγιση του συμφώνου.
«Προειδοποίηση: Ο λανθασμένος υπολογισμός είναι ιστορικό λάθος. Το Ιράν έχει αποδείξει ότι κάθε λάθος έχει κόστος. Η ισορροπία είναι ο μόνος δρόμος προς τα εμπρός», έγραψε στο X.
Ο Ebrahim Rezaei, επίσης μέλος της επιτροπής, έγραψε στο X ότι «μια συμφωνία στα χαρτιά με την Τουρκία και το Πακιστάν» δεν θα προσφέρει ασφάλεια στη Σαουδική Αραβία, «όπως δεν της προσέφερε ασφάλεια επί χρόνια η μονομερής εξάρτηση από τους Αμερικανούς».
Μένει το Ιράν εκτός;
Ο Azizi του Clingendael Institute δήλωσε ότι προτεραιότητα της Τεχεράνης θα είναι πιθανότατα να αποφύγει τη μετατροπή του συμφώνου σε έναν ρητά αντιιρανικό συνασπισμό εν μέσω ενός πολέμου με περιφερειακές επιπτώσεις, και αυτό θα σήμαινε τη διατήρηση των ξεχωριστών σχέσεων με καθεμία από τις τρεις χώρες.
Είπε ότι η Τεχεράνη μπορεί επίσης να συνεχίσει να τονίζει το μακροχρόνιο επιχείρημά της ότι η περιφερειακή ασφάλεια θα πρέπει τελικά να οργανώνεται από τα ίδια τα κράτη της περιοχής και όχι από εξωτερικές δυνάμεις.
«Εάν αυτά τα κράτη αρχίσουν να θεωρούν ότι το σύμφωνο παρέχει ουσιαστική προστασία απέναντι στο Ιράν ή σε ομάδες που ευθυγραμμίζονται με το Ιράν, αυτό θα καθιστούσε ακόμη δυσκολότερη τη συμμετοχή του Ιράν», δήλωσε ο Azizi.
«Μακροπρόθεσμα, ωστόσο, εάν η συμφωνία εξελιχθεί από έναν συνασπισμό εξισορρόπησης σε μια ευρύτερη περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφάλειας, το ζήτημα της συμμετοχής του Ιράν θα μπορούσε να εξελιχθεί αρκετά διαφορετικά».
Οι ειδικοί δήλωσαν επίσης ότι θα μπορούσε να υπάρξει το ενδεχόμενο το ίδιο το Ιράν να επιδιώξει ενδεχόμενη συμμετοχή στο σύμφωνο στο απώτερο μέλλον, όμως αυτό θα προϋπέθετε μια βιώσιμη παύση των επιθέσεων στα Στενά του Ορμούζ και σε ολόκληρη την περιοχή, ενώ η επέκταση και σε άλλα περιφερειακά αραβικά κράτη φαίνεται πιο πιθανή στο άμεσο μέλλον.
Η Αίγυπτος έχει ήδη αναφερθεί ως υποψήφια, όμως αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει μια σύνθετη απόφαση για το Κάιρο.
Η Sanam Vakil, διευθύντρια του Προγράμματος Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής στο Chatham House, δήλωσε ότι το τριμερές σύμφωνο αντανακλά τόσο βραχυπρόθεσμες όσο και μακροπρόθεσμες ανησυχίες και ευκαιρίες στον τομέα της ασφάλειας για το Ριάντ, το Ισλαμαμπάντ και την Άγκυρα.
«Οδηγούνται από κοινού στη δημιουργία μεγαλύτερης διπλωματικής και αμυντικής συνεργασίας ως αντίδραση στην αναξιοπιστία των ΗΠΑ, τον αναθεωρητισμό του Ισραήλ και τα αντίποινα του Ιράν», δήλωσε στο Al Jazeera.
www.worldenergynews.gr
