Μια ανακάλυψη του 1924 στη Γαλλία άρχισε να διαλύει την παλιά εικόνα του «πρωτόγονου ανθρώπου» και αποκάλυψε έναν πιο σύνθετο Νεάντερταλ
Για δεκαετίες οι Νεάντερταλ παρουσιάζονταν ως πρωτόγονα πλάσματα, μακριά από τη δημιουργικότητα, την ευφυΐα και την αισθητική ευαισθησία του σύγχρονου ανθρώπου. Όμως ένα μικρό, διάφανο κομμάτι βράχου από τη Γαλλία ήρθε να ανατρέψει αυτή την εικόνα. Ένα εργαλείο από κρύσταλλο βράχου, ηλικίας έως και 45.000 ετών, φανερώνει ότι οι Νεάντερταλ όχι μόνο κατασκεύαζαν εξελιγμένα εργαλεία, αλλά μπορούσαν να αναγνωρίσουν την ομορφιά, τη σπανιότητα και την ξεχωριστή ποιότητα ενός υλικού.
Η ανακάλυψη αυτή, που έγινε πριν από έναν αιώνα σε μια σπηλιά της νοτιοδυτικής Γαλλίας, αποτέλεσε ένα από τα πρώτα ισχυρά στοιχεία ότι οι Νεάντερταλ δεν ήταν οι «άξεστοι άνθρωποι των σπηλαίων» που φαντάζονταν πολλοί επιστήμονες στις αρχές του 20ού αιώνα.
Ένα σπάνιο εργαλείο από κρύσταλλο μέσα σε μια γαλλική σπηλιά
Το εντυπωσιακό αντικείμενο βρέθηκε το 1924 στον αρχαιολογικό χώρο Αμπρί ντε Μερβέιγ (Abri des Merveilles), στην περιοχή Ντορντόν της Γαλλίας. Η ανασκαφή πραγματοποιήθηκε από ομάδα Αμερικανών αρχαιολόγων της Αμερικανικής Σχολής Προϊστορικής Έρευνας, υπό την καθοδήγηση του Τζορτζ ΜακΚάρντι.
Ανάμεσα στα ευρήματα υπήρχαν επτά εργαλεία κατασκευασμένα από μικροκρυσταλλικό χαλαζία, γνωστό ως κρύσταλλος βράχου. Το συγκεκριμένο εργαλείο είχε διάφανη εμφάνιση με μια ελαφρά κιτρινωπή απόχρωση και πιθανότατα χρησιμοποιούνταν ως ξέστρο ή αιχμηρό εργαλείο.
Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν επίσης μικρά θραύσματα του ίδιου υλικού, γεγονός που δείχνει ότι η κατασκευή των εργαλείων έγινε μέσα στη σπηλιά και όχι κάπου αλλού.
Γιατί ο κρύσταλλος ήταν τόσο ξεχωριστή επιλογή
Οι Νεάντερταλ συνήθως επέλεγαν πυριτόλιθο ή άλλα πετρώματα που έσπαζαν εύκολα και δημιουργούσαν κοφτερές ακμές. Ο κρύσταλλος βράχου, όμως, ήταν μια ασυνήθιστη επιλογή.
Ήταν πιο δύσκολος στην επεξεργασία και δεν πρόσφερε πάντα πρακτικό πλεονέκτημα σε σχέση με τα κοινά υλικά. Η επιλογή του, επομένως, φαίνεται να σχετιζόταν όχι μόνο με τη χρηστικότητα αλλά και με την εμφάνιση, τη διαφάνεια και την ιδιαίτερη ποιότητά του.
Οι πέτρες πιθανότατα είχαν μεταφερθεί από την περιοχή των πηγών του ποταμού Βεζέρ, παραπόταμου του Ντορντόν, πριν χρησιμοποιηθούν από τους Νεάντερταλ.
Η ανατροπή μιας παλιάς προκατάληψης
Στις αρχές του 20ού αιώνα πολλοί επιστήμονες θεωρούσαν τους Νεάντερταλ κατώτερα, σχεδόν «πιθηκοειδή» όντα. Αυτή η λανθασμένη εικόνα ενισχύθηκε από παλιές μελέτες σκελετών, όπως εκείνη του παλαιοανθρωπολόγου Μαρσελέν Μπουλ το 1909, ο οποίος είχε παρουσιάσει έναν ηλικιωμένο Νεάντερταλ με αρθρίτιδα ως παράδειγμα πρωτόγονου ανθρώπου.
Η ανακάλυψη των κρυστάλλινων εργαλείων άρχισε να αλλάζει αυτή την αντίληψη. Ο ΜακΚάρντι υποστήριξε ότι η επιλογή του υλικού αποκάλυπτε κάτι περισσότερο από τεχνική ικανότητα.
«Ο Νεάντερταλ πρέπει επίσης να αναγνωριστεί για την ικανότητά του να διακρίνει την ομορφιά και την ποιότητα του υλικού που χρησιμοποιούσε», έγραψε το 1931.
Είχαν οι Νεάντερταλ αισθητική αντίληψη;
Το εργαλείο από κρύσταλλο δεν αποτελεί απόδειξη ότι οι Νεάντερταλ δημιουργούσαν τέχνη με την έννοια που την αντιλαμβανόμαστε σήμερα. Ωστόσο, δείχνει ότι μπορούσαν να εκτιμήσουν χαρακτηριστικά πέρα από την απλή επιβίωση.
Η επιλογή ενός σπάνιου, λαμπερού και εντυπωσιακού πετρώματος υποδηλώνει ότι υπήρχε χώρος για προτίμηση, συμβολισμό ή ακόμη και προσωπική έκφραση.
Σήμερα γνωρίζουμε ότι οι Νεάντερταλ ήταν πολύ πιο σύνθετοι από την παλιά στερεοτυπική εικόνα. Είχαν προηγμένες τεχνικές, χρησιμοποιούσαν φωτιά, φρόντιζαν μέλη της ομάδας τους και, όπως δείχνουν ολοένα περισσότερα ευρήματα, πιθανότατα διέθεταν πολιτισμικές πρακτικές.
Ένας μικρός κρύσταλλος με τεράστια σημασία
Έναν αιώνα μετά την ανακάλυψή του, το μικρό εργαλείο από τον Αμπρί ντε Μερβέιγ εξακολουθεί να αποτελεί σύμβολο μιας μεγάλης επιστημονικής αλλαγής: της αναγνώρισης ότι οι Νεάντερταλ δεν ήταν απλοί επιζώντες ενός σκληρού κόσμου, αλλά όντα με φαντασία, επινοητικότητα και πιθανώς μια βαθιά ανθρώπινη σχέση με την ομορφιά.
Ένα κομμάτι κρυστάλλου που έμεινε κρυμμένο στη γη για χιλιάδες χρόνια κατάφερε τελικά να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τους πιο κοντινούς εξαφανισμένους συγγενείς μας.
www.worldenergynews.gr
