Η πορεία της έκλειψης ξεκινά από την Αρκτική, περνά πάνω από τη Γροιλανδία και την Ισλανδία και στη συνέχεια φτάνει στις ισπανικές ακτές. Από εκεί διασχίζει την Ισπανία από τα δυτικά προς τα ανατολικά, περνώντας από την Α Κορούνια, τη Λεόν, το Μπούργος, το Μπιλμπάο, τη Σαραγόσα και τη Βαλένθια, πριν φτάσει μέχρι τις Βαλεαρίδες Νήσους
Κάπου σε μια κορυφογραμμή της βόρειας Ισπανίας, χιλιάδες άνθρωποι στέκονται σχεδόν ακίνητοι. Όλοι κοιτούν προς τα δυτικά και το φως γύρω τους μοιάζει παράξενο.
Είναι αργά το απόγευμα, περίπου μία ώρα πριν από τη δύση του Ηλίου. Αυτό που παρακολουθούν δεν βρίσκεται χαμηλά στον ορίζοντα, όπως θα περίμενε κανείς. Ο Ήλιος βρίσκεται μόλις μια παλάμη πάνω από αυτόν και σταδιακά σβήνει.
Ολόκληρος ο ορίζοντας παίρνει ξαφνικά πορτοκαλί χρώμα. Και έπειτα έρχεται το σκοτάδι, ενώ στον ουρανό εμφανίζεται ένας φωτεινός δακτύλιος.
Γιατί η έκλειψη συμβαίνει τόσο χαμηλά στον ορίζοντα
Εδώ βρίσκεται η ιδιαιτερότητα της συγκεκριμένης έκλειψης, η οποία καθορίζει και τον τρόπο με τον οποίο θα τη βιώσουν οι παρατηρητές. Σε ολόκληρη την Ισπανία, η ολικότητα θα σημειωθεί με τον Ήλιο να βρίσκεται εξαιρετικά χαμηλά στον ουρανό. Στην Κορούνια θα βρίσκεται σε ύψος 12 μοιρών, στο Μπούργος μόλις στις 8 μοίρες, ενώ στην Πάλμα θα έχει κατέβει περίπου στις 2 μοίρες, με αποτέλεσμα να μπορεί να κρυφτεί ακόμη και πίσω από έναν μακρινό λόφο.
Όσο χαμηλότερα βρίσκεται ο Ήλιος, τόσο μικρότερη είναι και η διάρκεια της ολικότητας. Στην Α Κορούνια η ολική φάση θα διαρκέσει 76 δευτερόλεπτα, ενώ στο Μπούργος, λίγο ανατολικότερα κατά μήκος της πορείας της έκλειψης, θα φτάσει τα 104 δευτερόλεπτα. Η μεγαλύτερη διάρκεια, 2 λεπτά και 18 δευτερόλεπτα, θα καταγραφεί στον Ατλαντικό, δυτικά της Ισλανδίας, σε σημείο όπου δεν θα υπάρχει κάποιος παρατηρητής.
Η χαμηλή σκιά έχει όμως και ένα εντυπωσιακό χαρακτηριστικό: γίνεται ορατή καθώς πλησιάζει. Μια σκιά που πέφτει από ψηλά δύσκολα γίνεται αντιληπτή πριν φτάσει, ενώ μια σχεδόν οριζόντια σκιά μπορεί να παρατηρηθεί να κινείται πάνω από το έδαφος, σαν ένα τείχος σκοταδιού που διασχίζει την κοιλάδα και πλησιάζει τους θεατές.
Η αναμονή των 121 ετών και οι δύο εκλείψεις που ακολουθούν
Η πορεία της έκλειψης ξεκινά από την Αρκτική, περνά πάνω από τη Γροιλανδία και την Ισλανδία και στη συνέχεια φτάνει στις ισπανικές ακτές. Από εκεί διασχίζει την Ισπανία από τα δυτικά προς τα ανατολικά, περνώντας από την Α Κορούνια, τη Λεόν, το Μπούργος, το Μπιλμπάο, τη Σαραγόσα και τη Βαλένθια, πριν φτάσει μέχρι τις Βαλεαρίδες Νήσους.
Η Μαδρίτη και η Βαρκελώνη βρίσκονται εκτός της ζώνης της ολικότητας.
Η τελευταία φορά που η σκιά της Σελήνης πέρασε πάνω από την ηπειρωτική Ισπανία ήταν το καλοκαίρι του 1905. Έχουν μεσολαβήσει έτσι 121 χρόνια, γεγονός που σημαίνει ότι όσοι βρίσκονται σήμερα στην Ισπανία και παρακολουθούν την έκλειψη τη βλέπουν για πρώτη φορά στη ζωή τους.
Ωστόσο, η Ισπανία θα έχει σύντομα ακόμη δύο ευκαιρίες. Μια νέα ολική έκλειψη θα σημειωθεί τον Αύγουστο της επόμενης χρονιάς και μια δακτυλιοειδής έκλειψη τον Ιανουάριο του αμέσως επόμενου έτους. Τρεις ηλιακές εκλείψεις μέσα σε διάστημα 18 μηνών και στη συνέχεια ένα κενό έως το 2053. Δεν πρόκειται για θέμα τύχης, αλλά για αποτέλεσμα της γεωμετρίας των τροχιών.
Γιατί το φίλτρο μπροστά από τα μάτια είναι απαραίτητο
Σε αυτό το σημείο η αστρονομία συναντά την οφθαλμολογία. Κατά τη διάρκεια κάθε δευτερολέπτου των μερικών φάσεων, δηλαδή σχεδόν καθ' όλη τη διάρκεια της έκλειψης, η επιφάνεια του Ήλιου εξακολουθεί να είναι ορατή και η ακτινοβολία του παραμένει επικίνδυνη για τα μάτια.
Τα γυαλιά ηλίου δεν προσφέρουν προστασία. Ούτε δύο ζευγάρια γυαλιών ηλίου το ένα πάνω από το άλλο.
Τα πιστοποιημένα φίλτρα για εκλείψεις δεν είναι απλώς πιο σκούροι φακοί. Πρόκειται για ειδικά φίλτρα που μειώνουν την ένταση του φωτός περίπου κατά 100.000 φορές. Μέσα από ένα κατάλληλο φίλτρο θα πρέπει να φαίνεται μόνο ο ηλιακός δίσκος, χωρίς το τοπίο, τα φώτα του δρόμου ή ακόμη και το χέρι του παρατηρητή.
Αυτό είναι και το τεστ που συχνά παραλείπεται. Αν μέσα από το φίλτρο μπορεί κανείς να διακρίνει οτιδήποτε άλλο ή αν ο Ήλιος φαίνεται φωτεινός και άνετος στην παρατήρηση αντί για αμυδρός και με καθαρό περίγραμμα, τότε το φίλτρο δεν είναι κατάλληλο.
Η μόνιμη βλάβη στο μάτι μιας 26χρονης
Υπάρχει ένα καταγεγραμμένο περιστατικό που αποτυπώνει με σαφήνεια τον κίνδυνο. Κατά τη διάρκεια της αμερικανικής έκλειψης του 2017, μια 26χρονη γυναίκα στο Staten Island παρακολούθησε τη μερική φάση για 15 έως 20 δευτερόλεπτα μέσα από γυαλιά που της είχε δώσει ένας άγνωστος.
Τα γυαλιά της φάνηκαν υπερβολικά φωτεινά, κάτι που αποτελεί βασική ένδειξη ότι το φίλτρο δεν λειτουργεί σωστά. Παρ' όλα αυτά, συνέχισε να κοιτάζει τον Ήλιο.
Έξι ώρες αργότερα εμφανίστηκε μια σκοτεινή κηλίδα στο κέντρο του οπτικού της πεδίου και την επόμενη ημέρα η κεντρική όραση από το αριστερό της μάτι είχε χαθεί. Όταν σχεδίασε το σημείο που έβλεπε, το σχήμα που αποτύπωσε ήταν σαν ημισέληνος.
Οι εξετάσεις επιβεβαίωσαν αυτό που είχε αποτυπώσει στο σχέδιό της. Γιατροί σε νοσοκομείο της Νέας Υόρκης χρησιμοποίησαν προσαρμοστική οπτική για να εξετάσουν απευθείας τους φωτοϋποδοχείς του ματιού της και εντόπισαν μια περιοχή βλάβης σε σχήμα ημισελήνου. Το σχήμα ταίριαζε με το τμήμα του Ήλιου που παρέμενε ορατό όταν τον κοιτούσε.
Η συγκεκριμένη περίπτωση έχει καταγραφεί σε επιστημονική μελέτη και η βλάβη ήταν μόνιμη. Δεν υπήρχε θεραπεία.
Τα 104 δευτερόλεπτα που αλλάζουν τα πάντα
Όλα αυτά, ωστόσο, δεν σημαίνουν ότι πρέπει κανείς να μείνει μέσα στο σπίτι. Ο αμφιβληστροειδής δεν διαθέτει υποδοχείς πόνου και ακριβώς γι' αυτό ένας τέτοιος τραυματισμός μπορεί να συμβεί χωρίς να γίνει άμεσα αντιληπτός. Ο κανόνας είναι απλός: προστατευτικό φίλτρο σε κάθε δευτερόλεπτο της μερικής έκλειψης και αφαίρεσή του μόνο κατά τη διάρκεια της ολικότητας, όταν ο ηλιακός δίσκος έχει καλυφθεί πλήρως και παραμένει ορατή η ηλιακή κορόνα.
Τότε μπορεί κανείς να κοιτάξει ψηλά, αλλά και να παρατηρήσει τι συμβαίνει γύρω του.
Τα ζώα αντιδρούν στην άφιξη της σκιάς. Ερευνητές που τοποθέτησαν μικρόφωνα σε περιοχές με λουλούδια κατά τη διάρκεια της τελευταίας ολικής έκλειψης στις ΗΠΑ διαπίστωσαν ότι οι μέλισσες σταμάτησαν εντελώς να πετούν όσο διαρκούσε η ολικότητα και άρχισαν ξανά τη δραστηριότητά τους μόλις επέστρεψε το φως.
Τα πουλιά αναζητούν καταφύγιο, οι γρύλοι αρχίζουν να κελαηδούν και η θερμοκρασία πέφτει. Όλα αυτά συμβαίνουν μέσα σε περίπου ενάμιση λεπτό, ενώ η ηλιακή κορόνα εμφανίζεται πάνω από μια ζώνη πορτοκαλί φωτός που απλώνεται σε ολόκληρο τον ορίζοντα.
Ο λόγος είναι ότι οι παρατηρητές βρίσκονται μέσα σε μια σκιά τόσο μικρή ώστε να μπορούν να διακρίνουν ακόμη και τα όριά της. Οι επίσημοι πίνακες καταγράφουν με ακρίβεια δευτερολέπτου την ώρα έναρξης και λήξης κάθε φάσης της έκλειψης για κάθε περιοχή που βρίσκεται στη διαδρομή της.
www.worldenergynews.gr
