Δύο εξαιρετικά σπάνια απολιθώματα που βρέθηκαν στο Ουαϊόμινγκ αποκάλυψαν ένα παράξενο νέο είδος συγγενικού ζώου των καλαμαριών, το οποίο έζησε πριν από περίπου 160 εκατομμύρια χρόνια, κατά την Ιουρασική Περίοδο.
Το προϊστορικό πλάσμα, που ονομάστηκε Wyoteuthis linsterorum, ανήκε σε μια εξαφανισμένη ομάδα θαλάσσιων ζώων, γνωστών ως βελεμνίτες, τα οποία συγγένευαν με τα σύγχρονα καλαμάρια και τα χταπόδια. Αυτό που καθιστά το συγκεκριμένο είδος ιδιαίτερα αξιοσημείωτο είναι ο ασυνήθιστα παχύς, βαρελοειδής εσωτερικός σκελετός του, γεγονός που του προσδίδει τον χαρακτηρισμό του «πιο ογκώδους» ή «παχύτερου» βελεμνίτη που έχει αναγνωριστεί ποτέ.
Μια διεθνής ερευνητική ομάδα από τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Νέα Ζηλανδία, στην οποία συμμετείχε ο δρ Ντιν Λόμαξ, επίτιμος ερευνητικός συνεργάτης στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ, παρουσίασε λεπτομερώς την ανακάλυψη στο επιστημονικό περιοδικό Papers in Palaeontology.
Ένας ασυνήθιστα παχύς συγγενής των καλαμαριών από την Ιουρασική Περίοδο
Οι βελεμνίτες συγκαταλέγονται στα απολιθώματα που ανακαλύπτονται συχνότερα σε ολόκληρο τον κόσμο. Είναι περισσότερο γνωστοί για τις χαρακτηριστικές, σχήματος σφαίρας εσωτερικές σκελετικές δομές τους, οι οποίες ονομάζονται ρόστρα ή προστατευτικά κελύφη και αποτελούν συχνά τα μοναδικά τμήματα των ζώων που διατηρούνται στο απολιθωμένο αρχείο.
Ο γεωλογικός σχηματισμός Σάντανς (Sundance Formation) του Ουαϊόμινγκ, στον οποίο διατηρούνται στοιχεία μιας αρχαίας εσωτερικής θάλασσας που κάποτε εκτεινόταν σε μεγάλο μέρος των δυτικών Ηνωμένων Πολιτειών, έχει αποδώσει εκατομμύρια τέτοια απολιθώματα. Σύμφωνα με την παλαιοντολόγο από το Ουαϊόμινγκ και συν-συγγραφέα της μελέτης, Τζέσικα Λίπινκοτ, στην περιοχή συνηθίζεται να αποκαλούνται χαριτολογώντας «πισινοί καλαμαριών» («squid butts»).
Τα περισσότερα απολιθώματα βελεμνιτών από το Ουαϊόμινγκ έχουν στενό, σχήματος σφαίρας περίγραμμα και συνήθως έχουν μήκος από 5 έως 10 εκατοστά και πλάτος μόλις 1 έως 2 εκατοστά. Το νέο είδος που αναγνωρίστηκε διαφέρει εντυπωσιακά. Το ρόστρο του έχει μήκος περίπου 10 εκατοστά, αλλά φτάνει στο ασυνήθιστο πλάτος των 6 εκατοστών, καθιστώντας το το παχύτερο γνωστό δείγμα του είδους του.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι το ζώο, όταν ήταν ζωντανό και μαζί με τα πλοκάμια του, θα μπορούσε να φτάνει συνολικά σε μήκος περίπου τα 60 εκατοστά, δηλαδή περίπου τα δύο πόδια.
Σπάνια απολιθώματα αποκαλύπτουν ένα απρόσμενο εξελικτικό μυστικό
Ο παλαιοντολόγος από το Ουαϊόμινγκ Μπιλ Γουόλ, ο οποίος έχει αφιερώσει μεγάλο μέρος της καριέρας του στην αναζήτηση απολιθωμάτων σε ολόκληρη την πολιτεία, αναγνώρισε ότι το ασυνήθιστο δείγμα άξιζε να εξεταστεί πιο προσεκτικά. Όπως δήλωσε, ο βελεμνίτης «ξεχώριζε σαν τη μύγα μες στο γάλα» σε σύγκριση με τα αμέτρητα άλλα που εντοπίζονται στην περιοχή.
Ο Γουόλ συγκρότησε μια διεθνή ομάδα για τη διερεύνηση των απολιθωμάτων, προσεγγίζοντας ειδικούς, μεταξύ των οποίων και τον Αλεξέι Ιππολίτοφ, ειδικό στους βελεμνίτες και υποψήφιο διδάκτορα που σήμερα βρίσκεται στο Πανεπιστήμιο Βικτόρια του Ουέλινγκτον στη Νέα Ζηλανδία.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν αξονική τομογραφία (CT) για να εξετάσουν τις εσωτερικές δομές των απολιθωμάτων χωρίς να προκαλέσουν ζημιά στα δείγματα. Οι λεπτομερείς σαρώσεις αποκάλυψαν μια απροσδόκητη σύνδεση με μια αρχαία οικογένεια βελεμνιτών, η οποία, σύμφωνα με τις μέχρι τότε επιστημονικές εκτιμήσεις, είχε εξαφανιστεί εκατομμύρια χρόνια πριν από την εποχή που έζησε αυτό το ζώο.
Ο Ιππολίτοφ δήλωσε ότι ένιωσε «βαθιά έκπληξη» όταν ήρθε αντιμέτωπος με ένα τόσο ασυνήθιστο δείγμα από μια ομάδα που έχει ήδη μελετηθεί εκτενώς. Οι βελεμνίτες αποτελούν αντικείμενο παλαιοντολογικής έρευνας για περισσότερα από 200 χρόνια, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο αξιοσημείωτη την αναγνώριση ενός τόσο ριζικά διαφορετικού είδους. Οι ασυνήθιστες αναλογίες του πλάσματος ενδέχεται επίσης να προσφέρουν στοιχεία σχετικά με τον τρόπο ζωής και το κυνήγι του.
Ο Ιππολίτοφ εξηγεί: «Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι το σχετικά μεγάλο μέγεθός τους τούς έδινε πλεονέκτημα όταν κυνηγούσαν μικρότερους βελεμνίτες του γένους Pachyteuthis, οι οποίοι ζούσαν στην ίδια περιοχή. Άλλωστε, τα σύγχρονα καλαμάρια δεν είναι ιδιαίτερα επιλεκτικά ως προς τη λεία τους: κυνηγούν εύκολα όχι μόνο άλλα είδη κεφαλόποδων, αλλά μερικές φορές ακόμη και άτομα του δικού τους είδους».
Μια ανακάλυψη απολιθώματος που χρειάστηκε σχεδόν 30 χρόνια για να ολοκληρωθεί
Παρόλο που το είδος περιγράφηκε επίσημα μόλις τώρα, η ιστορία της ανακάλυψής του ξεκίνησε σχεδόν πριν από τρεις δεκαετίες.
Το πρώτο γνωστό δείγμα εντοπίστηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1990 από τον δρα Μπούρχαρντ Πολ, ιδρυτή του Κέντρου Δεινοσαύρων του Ουαϊόμινγκ (Wyoming Dinosaur Center). Κατά την εξέταση απολιθωμάτων, ο Πολ παρατήρησε έναν βελεμνίτη σημαντικά μεγαλύτερο από οποιονδήποτε άλλο είχε συναντήσει έως τότε. Παρά την ασυνήθιστη εμφάνισή του, το δείγμα παρέμεινε για πολλά χρόνια χωρίς να μελετηθεί, φυλαγμένο σε ένα συρτάρι συλλογής μουσείου.
Η σημαντική εξέλιξη ήρθε όταν ο συλλέκτης απολιθωμάτων Κλιφ Λίνστερ ανακάλυψε ένα δεύτερο δείγμα κοντά στο Τεν Σλίπ του Ουαϊόμινγκ. Το 2019 δώρισε το απολίθωμα στο Κέντρο Δεινοσαύρων του Ουαϊόμινγκ, προσφέροντας στους ερευνητές ένα ακόμη δείγμα αυτού του μυστηριώδους ζώου. Με δύο δείγματα διαθέσιμα για σύγκριση, οι επιστήμονες διέθεταν πλέον επαρκή στοιχεία ώστε να αναγνωρίσουν και να περιγράψουν επίσημα ένα εντελώς νέο είδος.
Η ονομασία του γένους Wyoteuthis σημαίνει «καλαμάρι από το Ουαϊόμινγκ», ενώ η ονομασία του είδους linsterorum αποδίδει φόρο τιμής στον Κλιφ Λίνστερ και την οικογένειά του για τη συμβολή τους. Ο Λίνστερ ανακάλυψε ένα από τα δύο μοναδικά γνωστά δείγματα και φρόντισε να καταστεί διαθέσιμο για επιστημονική έρευνα.
Η Λίπινκοτ υπογράμμισε πόσο εξαιρετική ήταν η ανακάλυψη, ακόμη και για ερευνητές εξοικειωμένους με την αφθονία απολιθωμάτων βελεμνιτών στο Ουαϊόμινγκ. «Έπειτα από χρόνια αναζήτησης απολιθωμάτων στο Ουαϊόμινγκ και συλλογής αμέτρητων απολιθωμάτων των κοινών βελεμνιτών Pachyteuthis στην περιοχή, αυτό το δείγμα δεν μοιάζει με τίποτα από όσα έχω δει ποτέ! Αποδεικνύεται ότι εξακολουθούμε να ανακαλύπτουμε νέα απολιθωμένα είδη συνεχώς και ότι όσοι αναζητούν πετρώματα ή συλλέγουν απολιθώματα ασπόνδυλων μπορούν επίσης να συμβάλουν στην επιστήμη».
Τιμώντας την αξιοσημείωτη κληρονομιά ενός συλλέκτη απολιθωμάτων
Δυστυχώς, ο Κλιφ Λίνστερ πέθανε τον Ιούνιο, πριν από τη δημοσίευση της έρευνας. Γνώριζε ότι οι επιστήμονες μελετούσαν την ανακάλυψή του και ανυπομονούσε να δει το ασυνήθιστο απολίθωμα να αναγνωρίζεται επίσημα από την επιστημονική κοινότητα. Η οικογένεια Λίνστερ είχε ήδη μια σημαντική ιστορία ανακαλύψεων απολιθωμάτων, μεταξύ άλλων και τη σύνδεσή της με τον διάσημο δεινόσαυρο Bambiraptor.
Για τον Βρετανό παλαιοντολόγο δρα Ντιν Λόμαξ, η ανακάλυψη έχει επίσης ιδιαίτερη προσωπική σημασία. Ο Λόμαξ, επίτιμος ερευνητικός συνεργάτης στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ και υπότροφος ερευνητής του Ιδρύματος 1851 στο Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ, συνεργάστηκε για πρώτη φορά με τον Κλιφ και τη σύζυγό του, Σάντι, όταν ήταν έφηβος και συμμετείχε σε ανασκαφή απολιθωμάτων δεινοσαύρων.
Όπως δήλωσε: «Γνώρισα τον Κλιφ και τη Σάντι το 2009, όταν πέρασα μία εβδομάδα ανασκάπτοντας ένα στρώμα οστών δεινοσαύρων στην ιδιοκτησία τους, στη βόρεια Μοντάνα. Έχω όμορφες αναμνήσεις από εκείνη την ανασκαφή, ακούγοντας τον Κλιφ να μοιράζεται το πάθος του για τα απολιθώματα, συμπεριλαμβανομένου και αυτού του βελεμνίτη. Νιώθω τιμή που συμβάλλω στην ονομασία αυτού του απολιθώματος προς τιμήν του Κλιφ. Είναι πικρό το γεγονός ότι δεν πρόλαβε να δει τη δημοσίευση της έρευνας, αλλά είναι υπέροχο το ότι μπορούμε να τον τιμήσουμε και να διατηρήσουμε το οικογενειακό του όνομα στην ιστορία της παλαιοντολογίας. Το εύρημα είναι απίστευτα σπάνιο, κάτι που ενδέχεται να οφείλεται σε ορισμένες οικολογικές προσαρμογές στο περιβάλλον της εποχής. Ίσως η σπανιότητά του να αποτελεί αποτέλεσμα μιας εξειδικευμένης οικολογικής προσαρμογής».
Ο Λόμαξ διαθέτει εκτενή εμπειρία στη μελέτη των προϊστορικών ζώων του Ουαϊόμινγκ, έχοντας συλλέξει απολιθώματα και συμμετάσχει σε ανασκαφές πλησιοσαύρων και ιχθυοσαύρων από τον γεωλογικό σχηματισμό Σάντανς. Είναι επίσης συγγραφέας του πρόσφατα εκδοθέντος βιβλίου «The Secret Lives of Dinosaurs», στο οποίο παρουσιάζονται απολιθώματα από το Ουαϊόμινγκ. Η ανακάλυψη αναδεικνύει το γεγονός ότι ακόμη και ομάδες απολιθωμάτων που έχουν μελετηθεί εκτενώς μπορούν να κρύβουν σημαντικές εκπλήξεις, ιδιαίτερα όταν ασυνήθιστα δείγματα διατηρούνται και καθίστανται διαθέσιμα για επιστημονική διερεύνηση.
Και τα δύο γνωστά απολιθώματα του Wyoteuthis linsterorum εκτίθενται πλέον στο Κέντρο Δεινοσαύρων του Ουαϊόμινγκ, στο Θέρμοπολις του Ουαϊόμινγκ, όπου οι επισκέπτες μπορούν να δουν τα εξαιρετικά κατάλοιπα ενός από τους πιο ασυνήθιστους συγγενείς των καλαμαριών που έζησαν στις θάλασσες της Ιουρασικής Περιόδου. Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Papers in Palaeontology.
www.worldenergynews.gr
