Από τις καταγγελίες των πολιτών και την αξιολόγηση των 14 ΦοΔΣΑ έως το «Πληρώνω όσο Πετάω» και την πλήρη ιχνηλασιμότητα των αποβλήτων, η ΡΑΑΕΥ βάζει στοίχημα τη μετάβαση από τα σχέδια στα μετρήσιμα αποτελέσματα
Σχετικά Άρθρα
Από απόβλητα σε ενέργεια: Επιστήμονες μετατρέπουν παλιά ελαστικά και ανθρακόπισσα σε νέο καύσιμο (agrotime.info)
Από τις καταγγελίες των πολιτών και τα ψηφιακά δεδομένα έως το «Πληρώνω όσο Πετάω» και την αξιολόγηση των 14 ΦοΔΣΑ, η Ελλάδα περνά σε μια νέα φάση στη διαχείριση των αποβλήτων. Το κρίσιμο ερώτημα, πλέον, δεν είναι αν υπάρχει το θεσμικό πλαίσιο, αλλά αν αυτό θα εφαρμοστεί αποτελεσματικά και θα αποδώσει μετρήσιμα αποτελέσματα.
Η μετάβαση από τον σχεδιασμό στην πραγματική απόδοση αποτελεί το επόμενο μεγάλο στοίχημα για τη διαχείριση των αποβλήτων και την κυκλική οικονομία στην Ελλάδα, σύμφωνα με τον αντιπρόεδρο της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ), καθηγητή Κωνσταντίνο Αραβώση.
Η νέα κατεύθυνση που διαμορφώνει η ΡΑΑΕΥ βασίζεται σε τρεις λέξεις: δεδομένα, έλεγχος, εφαρμογή. Η Αρχή επιχειρεί να δημιουργήσει ένα σύστημα όπου η απόδοση των φορέων θα μετριέται με συγκεκριμένους δείκτες, οι καταγγελίες των πολιτών θα αξιοποιούνται ως εργαλείο εποπτείας και οι πολιτικές για την ανακύκλωση και την κυκλική οικονομία θα κρίνονται πλέον από τα αποτελέσματά τους και όχι μόνο από τον σχεδιασμό τους.
Στο επίκεντρο βρίσκονται το myRAAEY, το υπό ανάπτυξη Ψηφιακό Παρατηρητήριο Κυκλικής Οικονομίας, η συστηματική αξιολόγηση των 14 ΦοΔΣΑ και η εφαρμογή του συστήματος «Πληρώνω όσο Πετάω».
Από την καταγγελία του πολίτη στον έλεγχο
Η ΡΑΑΕΥ επιχειρεί να μετατρέψει την καταγγελία του πολίτη από μια απλή αναφορά προβλήματος σε εργαλείο εποπτείας και διορθωτικής παρέμβασης.
Μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας myRAAEY, οι αναφορές συγκεντρώνονται σε ένα ενιαίο σύστημα και μπορούν να αξιολογούνται και να συσχετίζονται τόσο γεωγραφικά όσο και ποιοτικά.
Στόχος δεν είναι η Αρχή να υποκαταστήσει τους δήμους στην καθημερινή λειτουργία τους. Το ζητούμενο είναι να εντοπίζονται επαναλαμβανόμενα προβλήματα, παραβατικές πρακτικές και συστημικές δυσλειτουργίες που απαιτούν θεσμική παρέμβαση.
Έτσι, μια καταγγελία μπορεί, όταν τεκμηριώνεται, να οδηγήσει σε σύσταση, έλεγχο, διορθωτικό μέτρο ή ακόμη και κυρωτική διαδικασία, όπου αυτό προβλέπεται.
Η λογική είναι ξεκάθαρη: η καθημερινή εμπειρία του πολίτη να μην παραμένει απομονωμένη πληροφορία, αλλά να συνδέεται με τα επίσημα δεδομένα και να τροφοδοτεί τον μηχανισμό εποπτείας.
Οι 14 ΦοΔΣΑ μπαίνουν στο μικροσκόπιο
Το επόμενο βήμα είναι η συστηματική μέτρηση της πραγματικής απόδοσης των Φορέων Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων.
Η πιστοποίηση και των 14 ΦοΔΣΑ για το 2025 αποτελεί σημαντική βάση, καθώς επιβεβαιώνει ότι διαθέτουν τις απαιτούμενες προϋποθέσεις διοικητικής, τεχνικής και χρηματοοικονομικής επάρκειας.
Όμως, όπως επισημαίνει ο κ. Αραβώσης, η πιστοποίηση δεν είναι το τέλος της διαδρομής.
Αυτό που πλέον αποκτά ιδιαίτερη σημασία είναι τι πραγματικά πετυχαίνει κάθε φορέας. Για τον λόγο αυτό δημιουργείται ένα κοινό πλαίσιο λειτουργικών, περιβαλλοντικών και οικονομικών δεικτών.
Στο μικροσκόπιο θα μπουν μεταξύ άλλων:
- τα ποσοστά ανακύκλωσης,
- η χωριστή συλλογή και διαχείριση βιοαποβλήτων,
- οι ποσότητες που οδηγούνται σε ταφή,
- το κόστος διαχείρισης ανά τόνο,
- η ποιότητα των παραγόμενων ρευμάτων,
- η χρηματοοικονομική βιωσιμότητα,
- η τήρηση των απαιτήσεων της νομοθεσίας.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται να δημοσιευθεί το πρώτο Report Δεικτών, αποτυπώνοντας τα αποτελέσματα της αρχικής καταγραφής.
Σε ορίζοντα διετίας, τα δεδομένα αναμένεται να συγκεντρώνονται σε ενιαία αυτοματοποιημένη ψηφιακή πλατφόρμα, η οποία θα αποτελέσει τη βάση για το Ψηφιακό Παρατηρητήριο Κυκλικής Οικονομίας.
Όταν τα επίσημα στοιχεία συναντούν την πραγματικότητα
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του νέου μοντέλου εποπτείας.
Η ΡΑΑΕΥ θέλει να συνδυάσει δύο διαφορετικές πηγές πληροφόρησης: από τη μία τους επίσημους δείκτες απόδοσης και από την άλλη τις αναφορές των πολιτών.
Η σύγκριση των δύο μπορεί να αποκαλύψει αποκλίσεις ανάμεσα σε αυτό που καταγράφεται θεσμικά και σε αυτό που συμβαίνει στην καθημερινότητα.
Παράλληλα, μπορεί να αναδείξει περιοχές και φορείς που παρουσιάζουν καλές πρακτικές, ώστε αυτές να μπορούν να αξιοποιηθούν ως παραδείγματα για το σύνολο της χώρας.
Με αυτόν τον τρόπο, η εποπτεία αποκτά περισσότερο μετρήσιμο, συγκριτικό και στοχευμένο χαρακτήρα.
«Πληρώνω όσο Πετάω»: Η μεγάλη δοκιμασία περνά από την αγορά
Ιδιαίτερη θέση στην επόμενη φάση καταλαμβάνει το σύστημα «Πληρώνω όσο Πετάω» (ΠοΠ), με την εστίαση και τη φιλοξενία να βρίσκονται στο επίκεντρο.
Ο λόγος είναι προφανής: οι επιχειρήσεις HORECA παράγουν σημαντικές ποσότητες αποβλήτων, με τα βιοαπόβλητα να αποτελούν ιδιαίτερα κρίσιμο ρεύμα.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη εντονότερο στις τουριστικές περιοχές, όπου οι ποσότητες αποβλήτων αυξάνονται κατακόρυφα κατά τους μήνες υψηλής επισκεψιμότητας, επιβαρύνοντας τις δημοτικές υπηρεσίες συλλογής και διαχείρισης.
Η φιλοσοφία του «Πληρώνω όσο Πετάω» είναι να συνδέσει την οικονομική επιβάρυνση μιας επιχείρησης με την ποσότητα των υπολειμματικών αποβλήτων που παράγει.
Το σύστημα δημιουργεί έτσι ένα οικονομικό κίνητρο για:
- περιορισμό της παραγωγής αποβλήτων,
- καλύτερη διαλογή στην πηγή,
- χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων,
- αποτελεσματικότερη ανακύκλωση,
- μείωση των ποσοτήτων που καταλήγουν σε ταφή.
Η ΡΑΑΕΥ εκπονεί ειδική μελέτη για την εφαρμογή του ΠοΠ από δήμους και μεγάλους παραγωγούς, συμπεριλαμβανομένων των επιχειρήσεων HORECA.
Στόχος είναι η μελέτη να οδηγήσει σε πρακτικό οδηγό εφαρμογής, με συγκεκριμένες διαδικασίες και βήματα, ώστε η υποχρέωση που προβλέπει η νομοθεσία να μετατραπεί σε λειτουργικό σύστημα στην πράξη.
Τα πρώτα αποτελέσματα, σύμφωνα με τον κ. Αραβώση, μπορούν να φανούν ήδη από την πρώτη πλήρη περίοδο εφαρμογής, κυρίως στη χωριστή συλλογή και στη μείωση των σύμμεικτων αποβλήτων.
Για να αξιολογηθεί όμως η συνολική επίδραση στην πρόληψη, την ανακύκλωση και το κόστος διαχείρισης, θα χρειαστούν αξιόπιστες μετρήσεις και σταθερή εφαρμογή σε βάθος χρόνου.
Το μεγάλο ζητούμενο: να μειωθεί η ταφή
Η αξιολόγηση των ΦοΔΣΑ και η εφαρμογή του «Πληρώνω όσο Πετάω» συνδέονται με έναν ευρύτερο στόχο: τη μείωση των αποβλήτων που οδηγούνται σε ταφή και την αύξηση της ανάκτησης υλικών.
Για να επιτευχθεί αυτό, δεν αρκεί η κατασκευή νέων υποδομών.
Χρειάζονται σαφείς αρμοδιότητες, αξιόπιστα δεδομένα, αποτελεσματική συνεργασία δήμων και ΦοΔΣΑ, επαρκής στελέχωση και ολοκλήρωση των αναγκαίων υποδομών.
Παράλληλα, κρίσιμο ρόλο θα έχουν η ενιαία μεθοδολογία κοστολόγησης και τιμολόγησης, η χωριστή συλλογή των βιοαποβλήτων και η συστηματική παρακολούθηση της υλοποίησης των Περιφερειακών Σχεδίων Διαχείρισης Αποβλήτων.
Τρεις προτεραιότητες για την κυκλική οικονομία
Ο Κωνσταντίνος Αραβώσης θέτει τρεις βασικές προϋποθέσεις για να επιταχυνθεί η μετάβαση της χώρας στην κυκλική οικονομία.
Πρώτη: σταθερό ρυθμιστικό πλαίσιο.
Οι επενδύσεις χρειάζονται σαφείς κανόνες, ξεκάθαρες αρμοδιότητες και συνέπεια στην εφαρμογή της νομοθεσίας. Η ρύθμιση, υπό αυτή την έννοια, δεν αποτελεί εμπόδιο για τις επενδύσεις, αλλά εργαλείο περιορισμού της αβεβαιότητας και δημιουργίας ασφαλέστερου επενδυτικού περιβάλλοντος.
Δεύτερη: πλήρης ιχνηλασιμότητα των αποβλήτων.
Χωρίς κοινά και αξιόπιστα δεδομένα, ψηφιακή παρακολούθηση και ενιαίους δείκτες, δεν μπορεί να υπάρξει πραγματική εικόνα ούτε για την πρόοδο της χώρας ούτε για την αποτελεσματικότητα των πολιτικών και των επενδύσεων.
Τρίτη και κρισιμότερη: εφαρμογή.
Το θεσμικό πλαίσιο έχει σε μεγάλο βαθμό διαμορφωθεί. Η πρόκληση πλέον είναι να ενεργοποιηθεί πλήρως, με διαλογή στην πηγή, ολοκληρωμένη διαχείριση των βιοαποβλήτων, υψηλότερη ανακύκλωση και παραγωγή ποιοτικών δευτερογενών υλικών.
Από τα απόβλητα στις πρώτες ύλες
Η κυκλική οικονομία δεν αφορά μόνο την περιβαλλοντική διαχείριση των αποβλήτων. Αφορά και τη δημιουργία μιας νέας αγοράς.
Για τον λόγο αυτό ο κ. Αραβώσης υπογραμμίζει την ανάγκη συνδυασμού ευρωπαϊκών και εθνικών χρηματοδοτικών εργαλείων με ιδιωτικά κεφάλαια.
Οι δημόσιοι πόροι είναι απαραίτητοι για βασικές υποδομές, τεχνική υποστήριξη και ψηφιακά συστήματα παρακολούθησης. Ταυτόχρονα, όμως, απαιτούνται ιδιωτικές επενδύσεις σε σύγχρονες μονάδες επεξεργασίας, ανακύκλωσης και κομποστοποίησης.
Το μεγάλο στοίχημα είναι να δημιουργηθεί και μια ισχυρή αγορά δευτερογενών πρώτων υλών, ώστε τα υλικά που σήμερα αντιμετωπίζονται ως απόβλητα να επιστρέφουν στην παραγωγική διαδικασία.
Το τέλος του «σχεδιάζουμε» - αρχίζει η εποχή της μέτρησης
Το μήνυμα της νέας στρατηγικής της ΡΑΑΕΥ είναι ουσιαστικά ένα: η Ελλάδα δεν χρειάζεται πλέον μόνο σχέδια· χρειάζεται αποδείξεις ότι αυτά λειτουργούν.
Η πιστοποίηση των ΦοΔΣΑ πρέπει να μετατραπεί σε πραγματική απόδοση. Οι καταγγελίες των πολιτών σε χρήσιμα δεδομένα εποπτείας. Το «Πληρώνω όσο Πετάω» από νομοθετική υποχρέωση σε καθημερινή πρακτική. Και η ανακύκλωση από στόχο στα χαρτιά σε μετρήσιμο αποτέλεσμα.
Το επόμενο μεγάλο βήμα είναι να πάψουν οι υποδομές, οι χρηματοδοτήσεις και οι κανονιστικές υποχρεώσεις να λειτουργούν αποσπασματικά και να ενταχθούν σε ένα ενιαίο σύστημα διαχείρισης, μέτρησης και λογοδοσίας.
Εκεί θα κριθεί και η πραγματική επιτυχία της κυκλικής οικονομίας στην Ελλάδα: όχι στο πόσα σχέδια θα ανακοινωθούν, αλλά στο πόσα απόβλητα θα πάψουν να καταλήγουν στην ταφή, πόσα υλικά θα επιστρέψουν στην οικονομία και πόσο αποτελεσματικά θα λειτουργήσει ολόκληρη η αλυσίδα.
Ο κ. Αραβώσης είναι καθηγητής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και κάτοχος της έδρας UNESCO για την Πράσινη Καινοτομία και την Κυκλική Καινοτομία. Είναι συντονιστής της «Ερευνητικής Μονάδας Οικονομικής Περιβάλλοντος και Αειφόρου Ανάπτυξης» του Τομέα Βιομηχανικής Διοίκησης και Επιχειρησιακής Έρευνας της Σχολής Μηχανολόγων Μηχανικών και επιστημονικός διευθυντής του Ινστιτούτου Κυκλικής Οικονομίας και Βιωσιμότητας του ΕΜΠ.
Έχει επίσης διατελέσει γενικός γραμματέας Δασών από τον Φεβρουάριο του 2022 έως τον Ιούλιο του 2023 και προηγουμένως γενικός γραμματέας Φυσικού Περιβάλλοντος και Υδάτων στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Αν θέλεις, μπορώ να το κάνω και ακόμη πιο “οικονομικό/πολιτικό” σε ύφος, με πιο επιθετικό τίτλο και lead τύπου πρωτοσέλιδου.
www.worldenergynews.gr
