Η ενεργειακή ασφάλεια, η ανταγωνιστικότητα και οι κοινές προμήθειες καυσίμων στα κρίσιμα ερωτήματα -Ποιος θα είναι ο ρόλος της Ελλάδας στον εφοδιασμό της Νοτιοανατολικής Ευρώπης
Σειρά ερωτημάτων προκαλεί η χθεσινή ανακοίνωση από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ότι θα συσταθεί ομάδα στρατηγικού διαλόγου για τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια υπό την προεδρία των Επιτρόπων Ενέργειας και Άμυνας Νταν Γιόργκενσεν και Άντριους Κουμπίλιους.
Πρόκειται για ένα αίτημα που έχει τεθεί σε όλα τα επίπεδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ήδη εδώ και μια διετία από τη Fuels Europe, δηλαδή το σύνδεσμο που εκπροσωπεί τα διυλιστήρια της Ευρώπης και ως εκ τούτου η απόφαση για την πραγματοποίηση του διαλόγου κρίνεται κατ΄ αρχήν ως θετική.
Τα ερωτήματα που τίθενται όμως, είναι το εύρος του διαλόγου και τα ζητήματα που θα ενταχθούν σε αυτόν. Με άλλα λόγια η ευρωπαϊκή διυλιστική βιομηχανία η οποία προφανώς και θα προσέλθει στον διάλογο τόσο μέσω της Fuels Europe, όσο και επιμέρους εταιριών του κλάδου, προσπαθεί να μετρήσει αν πρόκειται για μια κίνηση υπό τις συνθήκες πίεσης που προκαλεί η ενεργειακή κρίση και το πρόβλημα εφοδιασμού που αντιμετωπίζει η Ευρώπη, κυρίως σε ντίζελ και αεροπορικά καύσιμα, ή για διάλογο στον οποίο θα τεθούν όλα τα ανοιχτά ζητήματα του κλάδου, μεταξύ των οποίων και ο μετασχηματισμός του κλάδου για την παραγωγή των ανανεώσιμων καυσίμων που θα χρειαστεί η Ευρώπη στις επόμενες δεκαετίες.
Το πρόβλημα εφοδιασμού σε μεγάλο βαθμό εντάθηκε τα τελευταία χρόνια, ενώ η πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης που έχει θέσει ως κεντρικό στόχο την ταχεία πράσινη μετάβαση, δημιουργεί νέες προκλήσεις για τον κλάδο, ο οποίος πρέπει να παραμείνει ανταγωνιστικός σε διεθνές επίπεδο και να προχωρήσει στις επενδύσεις δισεκατομμυρίων που θα χρειαστούν για την παραγωγή ανανεώσιμων καυσίμων στην Ευρώπη. Είναι χαρακτηριστικό ότι από το 2009 μέχρι σήμερα έχουν κλείσει 35 διυλιστήρια στην Ευρώπη μειώνοντας τη διυλιστική ικανότητα των χωρών μελών κατά 20%. Σήμερα λειτουργούν συνολικά 94 διυλιστήρια και 11 βιοδιυλιστήρια τα οποία ελέγχονται από 40 εταιρίες, που προφανώς είναι εξαιρετικά ανταγωνιστικές μεταξύ τους.
Oι εξαγωγές στη ΝΑ Ευρώπη
Πέραν αυτού οι ανάγκες μεταξύ των κρατών μελών διαφέρουν. Μεγάλες χώρες όπως η Γερμανία και η Γαλλία είναι εισαγωγικές σε ότι αφορά τα υγρά καύσιμα, ενώ αντίθετα η Ελλάδα είναι εξαγωγική. Το γεγονός αυτό αναδεικνύει τη διαφοροποίηση των αναγκών και των προτεραιοτήτων μεταξύ των χωρών, ενώ αντιστοίχως διαφορετικές είναι και οι προτεραιότητες των εταιριών. Έτσι ένα από τα ερωτήματα που τίθενται είναι εάν ο στρατηγικός διάλογος θα έχει στόχο τις κοινές προμήθειες καυσίμων (κάτι το οποίο έγινε στην περίπτωση του φυσικού αερίου) και βεβαίως σε ποια έκταση.
Στην Ελλάδα για παράδειγμα δραστηριοποιούνται δυο ισχυρές εταιρίες διύλισης η Helleniq Energy και η Motor Oil που διαθέτουν συνολικά τέσσερα διυλιστήρια και βεβαίως λειτουργούν ανταγωνιστικά μεταξύ τους σε ότι αφορά τις προμήθειες. Και οι δυο εταιρίες έχουν πραγματοποιήσει ισχυρές επενδύσεις εκσυγχρονισμού των μονάδων τους με αποτέλεσμα το 60% της εγχώρια παραγωγής να εξάγεται. Το γεγονός αυτό αποτελεί ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για την ίδια τη χώρα η οποία μάλιστα μπορεί να αναδειχθεί σε κέντρο εξαγωγών καυσίμων για την ευρύτερη περιοχή της Νοτιονανατολικής Ευρώπης.
Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι στην κοινή ανακοίνωση της τετραμερούς υπουργικής συνάντησης για την ενέργεια και τη διασυνδεσιμότητα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, στην οποία συμμετείχαν οι υπουργοί Ενέργειας της Ελλάδας, της Σερβίας, της Βουλγαρίας και της Βόρειας Μακεδονίας αναφέρονται τα εξής: «Οι υπουργοί συζήτησαν τη δυνητική ανάπτυξη του νοτιοανατολικού κόμβου του εθνικού συστήματος αγωγών πετρελαϊκών προϊόντων κατά μήκος της διαδρομής Θεσσαλονίκη-Σκόπια-Νις, η οποία θα μπορούσε να συνδέσει περαιτέρω τη Σερβία, μέσω της Βόρειας Μακεδονίας, με τις ενεργειακές υποδομές και το λιμάνι της Θεσσαλονίκης».
Πρόκειται για τον αγωγό Vardax της Helleniq Energy που μετά από πολλά χρόνια απραξίας και προβλημάτων τέθηκε σε λειτουργία στις αρχές του 2026. Ο αγωγός συνδέει το διυλιστήριο της Θεσσαλονίκης και το πρώην διυλιστήριο ΟΚΤΑ της Βόρειας Μακεδονίας και προφανώς αυτό που μπαίνει στο τραπέζι είναι η επέκταση του έως το διυλιστήριο Νις της Σερβίας.
Σημειώνεται τέλος ότι η συζήτηση για το ρόλο των διυλιστηρίων στην ενεργειακή ασφάλεια υπό τις παρούσες συνθήκες της κρίσης αποτέλεσε κεντρικό ζήτημα και στη συνάντηση των G7 την περασμένη εβδομάδα. Φαίνεται ότι η παγκόσμια κοινότητα ενστερνίζεται ολοένα και περισσότερο την άποψη ότι η δυναμικότητα των διυλιστηρίων αποτελεί στρατηγικό πλεονέκτημα σε ένα εντεινόμενα ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον.
Το ερώτημα είναι εάν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει την ίδια άποψη και στο τραπέζι του στρατηγικού διαλόγου θα ανοιχτούν όλα τα θέματα που επιβαρύνουν την ανταγωνιστικότητα του κλάδου στην Ευρώπη.
Πηνελόπη Μητρούλια
www.worldenergynews.gr
