Χαμηλά αποθέματα, περιορισμένα φορτία LNG και ένας πιθανός ψυχρός χειμώνας δημιουργούν την τέλεια καταιγίδα. Πώς ένα νέο ενεργειακό σοκ μπορεί να περάσει στο ρεύμα, τον πληθωρισμό και την ελληνική οικονομία
Σχετικά Άρθρα
Κομισιόν: Μειώνει στο 80% τον στόχο για τα αποθέματα φυσικού αερίου ενόψει του χειμώνα λόγω volatility
Οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη θα πρέπει να αυξηθούν σημαντικά έως τον Δεκέμβριο, ώστε οι ευρωπαϊκές αποθήκες να γεμίσουν με επαρκή αποθέματα για τον επερχόμενο χειμώνα, εάν η κρίση στα Στενά του Ορμούζ συνεχιστεί και διατηρήσει τις τιμές του spot LNG στην Ασία σε υψηλά επίπεδα, σύμφωνα με τη Goldman Sachs.
Ένα εκρηκτικό κοκτέιλ χαμηλών αποθεμάτων, περιορισμένων φορτίων LNG, αυξημένης ζήτησης στην Ασία και ενός πιθανού ψυχρού χειμώνα μπορεί να εκτοξεύσει το TTF πάνω από τα €100/MWh. Το δυσμενές σενάριο της Goldman Sachs δεν αποτελεί βασική πρόβλεψη, αλλά δείχνει πόσο εύκολα μπορεί να ξανανοίξει η ενεργειακή πληγή της Ευρώπης – και πόσο άμεσα μπορεί να περάσει στην ελληνική αγορά ηλεκτρισμού.
Τα τρέχοντα επίπεδα αποθήκευσης ανέρχονται περίπου στο 62%, σύμφωνα με στοιχεία της Gas Infrastructure Europe. Πρόκειται για το χαμηλότερο επίπεδο για αυτή την εποχή του έτους εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες και βρίσκεται αρκετά κάτω από τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας.
Τα σημερινά αποθέματα βρίσκονται στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 17 ετών, ενώ η διαθέσιμη προς αγορά ποσότητα φυσικού αερίου είναι πιο περιορισμένη από ό,τι ήταν το 2022. Ωστόσο, η Ευρώπη πρέπει να αρχίσει να αγοράζει φυσικό αέριο τώρα — διαφορετικά κινδυνεύει να αντιμετωπίσει ελλείψεις.
Η στενότητα στην αγορά LNG και η αβεβαιότητα σχετικά με τις προοπτικές εφοδιασμού έχουν επηρεάσει άμεσα και ιδιαίτερα έντονα τις τιμές. Οι Ευρωπαίοι ανταγωνίζονται τους αγοραστές φυσικού αερίου της Ασίας για μια περιορισμένη διαθέσιμη ποσότητα LNG και, αυτή τη στιγμή, χάνουν αυτή τη μάχη.
Η Ευρώπη μπαίνει στον χειμώνα με μια δύσκολη εξίσωση: χρειάζεται να γεμίσει τις αποθήκες φυσικού αερίου, να εξασφαλίσει επαρκή φορτία LNG και ταυτόχρονα να ανταγωνιστεί την Ασία για τις ίδιες ποσότητες καυσίμου.
Αν σε αυτή την εξίσωση προστεθούν ένας ψυχρός χειμώνας και παρατεταμένες γεωπολιτικές αναταράξεις στη Μέση Ανατολή, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι ένα νέο κύμα ενεργειακής ακρίβειας.
Η Goldman Sachs προειδοποιεί ότι, υπό ένα από τα δυσμενέστερα σενάρια, η τιμή του φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά TTF θα μπορούσε να ξεπεράσει τα €100/MWh τον Δεκέμβριο.
Δεν πρόκειται για βασική πρόβλεψη. Είναι όμως ένα σενάριο που αποτυπώνει το μέγεθος του κινδύνου.
Τα €100/MWh από τα €66,9 - ένα άλμα περίπου 50%
Στις 21 Αυγούστου η τιμή του TTF βρισκόταν περίπου στα €66,9/MWh.
Μια άνοδος πάνω από τα €100/MWh θα σήμαινε αύξηση περίπου 50% από αυτά τα επίπεδα.
Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι το φυσικό αέριο δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο ενεργειακό προϊόν.
Χρησιμοποιείται στην ηλεκτροπαραγωγή, στη θέρμανση και σε δεκάδες βιομηχανικές διαδικασίες. Επομένως, μια μεγάλη αύξηση της τιμής του μπορεί να διαχυθεί σε ολόκληρη την οικονομία.
Η Ευρώπη έχει ήδη βιώσει πολύ χειρότερα. Το 2022, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και την απότομη μείωση των ρωσικών ροών, οι τιμές ξεπέρασαν ακόμη και τα €300/MWh.
Τα €100/MWh δεν συγκρίνονται με εκείνο το ιστορικό σοκ. Παραμένουν όμως εξαιρετικά υψηλά επίπεδα για νοικοκυριά, επιχειρήσεις και βιομηχανία.
Οι αποθήκες είναι το πρώτο μεγάλο καμπανάκι
Το βασικό πρόβλημα είναι η αφετηρία.
Στις 20 Αυγούστου οι αποθήκες φυσικού αερίου στην ΕΕ βρίσκονταν περίπου στο 62%, έναντι περίπου 74% την ίδια περίοδο πέρυσι.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν θεωρεί ότι υπάρχει άμεσος κίνδυνος για την ασφάλεια εφοδιασμού. Ωστόσο, χαμηλότερα αποθέματα σημαίνουν ότι η Ευρώπη πρέπει να αγοράσει περισσότερες ποσότητες πριν και κατά τη διάρκεια του χειμώνα.
Και εδώ βρίσκεται η παγίδα.
Η Ευρώπη δεν αγοράζει πλέον απλώς το αέριο που χρειάζεται. Πρέπει να εξασφαλίσει φορτία LNG σε μια παγκόσμια αγορά όπου ανταγωνίζεται την Ασία.
Ο πόλεμος για τα φορτία LNG
Το LNG είναι πλέον το κρίσιμο κομμάτι της ευρωπαϊκής ενεργειακής ασφάλειας.
Όταν οι αγωγοί δεν μπορούν να προσφέρουν την παλαιότερη σταθερότητα εφοδιασμού, η Ευρώπη στρέφεται περισσότερο στα πλοία μεταφοράς LNG.
Το ίδιο κάνει όμως και η Ασία.
Εάν η ασιατική ζήτηση αυξηθεί ταυτόχρονα με την ευρωπαϊκή, οι διαθέσιμες ποσότητες θα γίνουν ακριβότερες. Η τιμή λειτουργεί τότε ως μηχανισμός κατανομής των φορτίων: όποιος είναι διατεθειμένος να πληρώσει περισσότερο, προσελκύει το LNG.
Έτσι εξηγείται και το δυσμενές σενάριο των €100/MWh.
Δεν είναι απλώς «ακριβό φυσικό αέριο». Είναι η τιμή ενός παγκόσμιου ανταγωνισμού για περιορισμένες ποσότητες καυσίμου.
Οι τρέχουσες τιμές αναφοράς του φυσικού αερίου στην Ευρώπη, στο ολλανδικό Title Transfer Facility (TTF), «δεν θα είναι αρκετές για να μπορέσει η Ευρώπη να διαχειριστεί τα αποθέματά της κατά τη διάρκεια του χειμώνα», έγραψαν αναλυτές της Goldman Sachs σε σημείωμά τους το περασμένο Σαββατοκύριακο, σύμφωνα με το Bloomberg.
«Σε ένα σενάριο όπου οι ενεργειακές εξαγωγές από τη Μέση Ανατολή επανέρχονται σταδιακά στην κανονικότητα μόνο μέσα στο 2027, εκτιμούμε ότι η τιμή του TTF τον Δεκέμβριο του 2026 πιθανότατα θα χρειαστεί να ξεπεράσει τα 100 ευρώ/MWh», ανέφεραν.
Η τιμή αυτή είναι 110% υψηλότερη από το βασικό σενάριο της Goldman Sachs, το οποίο προβλέπει τιμή 50 ευρώ/MWh, σύμφωνα με τους αναλυτές.
Το πρωί της Δευτέρας, οι τιμές αναφοράς του φυσικού αερίου στην Ευρώπη — τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης φυσικού αερίου Dutch TTF — σημείωναν άνοδο 1,5%, στα 78 δολάρια (66,85 ευρώ) ανά MWh.
Η τιμή αυτή είναι σημαντικά χαμηλότερη από τα 116 δολάρια (100 ευρώ) ανά MWh, επίπεδο που, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Goldman Sachs, θα παρείχε επαρκές κίνητρο για την επιτάχυνση της αναπλήρωσης των αποθεμάτων τους επόμενους μήνες.
Το εφιαλτικό κοκτέιλ: κρύος χειμώνας + Ασία + Μέση Ανατολή
Το πραγματικά δύσκολο σενάριο προϋποθέτει την ταυτόχρονη εμφάνιση τεσσάρων παραγόντων:
- χαμηλά αποθέματα στην αρχή της περιόδου θέρμανσης,
- περιορισμένες ροές LNG από τη Μέση Ανατολή,
- αυξημένη ζήτηση στην Ασία,
- ψυχρότερος από το κανονικό ευρωπαϊκός χειμώνας.
Τότε η ζήτηση αυξάνεται ακριβώς τη στιγμή που η προσφορά περιορίζεται.
Ο ανταγωνισμός Ευρώπης και Ασίας γίνεται εντονότερος και η αγορά αναζητά υψηλότερες τιμές για να προσελκύσει επιπλέον φορτία.
Σε ένα ακόμη δυσμενέστερο σενάριο, χωρίς LNG από το Κατάρ και με ψυχρό χειμώνα, η μέση τιμή της αγοράς επόμενης ημέρας θα μπορούσε να κινηθεί περίπου στα €110/MWh από τον Νοέμβριο έως τον Μάρτιο.
Το ακριβό αέριο σημαίνει και ακριβό ρεύμα
Η μεγαλύτερη παρεξήγηση είναι ότι η αύξηση της τιμής του φυσικού αερίου αφορά μόνο τους καταναλωτές που χρησιμοποιούν αέριο για θέρμανση.
Δεν ισχύει.
Οι μονάδες φυσικού αερίου αποτελούν σημαντικό μέρος της ευρωπαϊκής ηλεκτροπαραγωγής. Όταν το κόστος του καυσίμου αυξάνεται, αυξάνεται και το οριακό κόστος παραγωγής τους.
Σε πολλές ώρες, αυτό μεταφέρεται στη χονδρική τιμή του ηλεκτρισμού.
Οι ΑΠΕ μειώνουν σημαντικά την ανάγκη για φυσικό αέριο, αλλά δεν μπορούν ακόμη να καλύψουν κάθε ώρα της ημέρας, ιδιαίτερα όταν η ζήτηση είναι υψηλή και η παραγωγή από ήλιο και άνεμο χαμηλή.
Το φυσικό αέριο παραμένει, επομένως, το καύσιμο της ευελιξίας.
Γερμανία και Ιταλία στην πρώτη γραμμή
Δεν θα πληγούν όλες οι ευρωπαϊκές οικονομίες στον ίδιο βαθμό.
Ιδιαίτερα εκτεθειμένες είναι οι χώρες με μεγάλη βιομηχανική βάση και υψηλή κατανάλωση ενέργειας.
Γερμανία
Η χημική βιομηχανία, τα μέταλλα, το γυαλί, το χαρτί, τα λιπάσματα και άλλες ενεργοβόρες δραστηριότητες αντιμετωπίζουν άμεσα υψηλότερο κόστος παραγωγής.
Ένα νέο ενεργειακό σοκ θα μπορούσε να επιβαρύνει περαιτέρω την ανταγωνιστικότητα της γερμανικής βιομηχανίας.
Ιταλία
Η Ιταλία βρίσκεται επίσης σε ευάλωτη θέση λόγω της σημαντικής χρήσης φυσικού αερίου και της μεγάλης βιομηχανικής της βάσης.
Η αύξηση του κόστους ενέργειας μεταφράζεται γρήγορα σε πιέσεις για επιχειρήσεις, νοικοκυριά και δημόσια οικονομικά.
Το δεύτερο κύμα: πληθωρισμός
Το ενεργειακό σοκ δεν σταματά στον λογαριασμό του ρεύματος.
Ακριβότερη ενέργεια σημαίνει ακριβότερη παραγωγή. Οι επιχειρήσεις μεταφέρουν μέρος του κόστους σε προϊόντα και υπηρεσίες, ενώ αυξάνονται οι πιέσεις σε μεταφορές και βιομηχανία.
Έτσι δημιουργείται ένα δεύτερο κύμα πληθωρισμού.
Και τότε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα βρίσκεται μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα: η οικονομία μπορεί να χρειάζεται στήριξη, την ίδια στιγμή όμως η ενεργειακή ακρίβεια μπορεί να αναζωπυρώνει τον πληθωρισμό.
Ποιοι βγαίνουν κερδισμένοι
Σε ένα τέτοιο σενάριο υπάρχουν και κερδισμένοι.
Οι παραγωγοί φυσικού αερίου και LNG μπορούν να αποκομίσουν σημαντικά υψηλότερα έσοδα.
Οι ΗΠΑ αποτελούν τον χαρακτηριστικότερο παίκτη, καθώς οι εξαγωγές LNG τους έχουν φτάσει σε επίπεδα-ρεκόρ το 2026.
Αντίστοιχα, η Νορβηγία βρίσκεται σε ιδιαίτερα ισχυρή θέση ως βασικός προμηθευτής φυσικού αερίου της Ευρώπης, έχοντας καλύψει μεγάλο μέρος του κενού που δημιουργήθηκε μετά τη δραστική υποχώρηση των ρωσικών ροών.
Υπάρχει και το αντίθετο σενάριο
Το ενεργειακό θρίλερ δεν έχει μόνο μία κατάληξη.
Εάν οι ροές LNG από τη Μέση Ανατολή αποκατασταθούν ταχύτερα, οι αμερικανικές εξαγωγές αυξηθούν και ο ευρωπαϊκός χειμώνας αποδειχθεί ήπιος, η πίεση στην αγορά μπορεί να υποχωρήσει σημαντικά.
Σε αυτό το σενάριο, η Goldman Sachs βλέπει ακόμη και το TTF να κινείται προς τα €40/MWh.
Η διαφορά είναι τεράστια.
Σε χαμηλότερες τιμές, η Ευρώπη μπορεί να γεμίσει τις αποθήκες της με μικρότερο κόστος, οι λογαριασμοί ενέργειας να δεχθούν μικρότερη πίεση και η βιομηχανία να πάρει ανάσα.
Και τώρα η Ελλάδα - ο μεγάλος γρίφος
Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια ιδιόμορφη θέση.
Από τη μία πλευρά, έχει αναπτύξει με εντυπωσιακή ταχύτητα τις ΑΠΕ.
Από την άλλη, το φυσικό αέριο έχει αποκτήσει κομβικό ρόλο στην ηλεκτροπαραγωγή.
Το 2025 το φυσικό αέριο κάλυψε περίπου 41,3% της εγχώριας ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ η παραγωγή ηλεκτρισμού από φυσικό αέριο έφτασε περίπου τις 23,3 TWh.
Την ίδια χρονιά, η συνολική κατανάλωση φυσικού αερίου στην Ελλάδα ανήλθε περίπου στις 70,2 TWh, με την ηλεκτροπαραγωγή να απορροφά περίπου 70,3% της συνολικής κατανάλωσης.
Αυτό είναι το κρίσιμο στοιχείο για την Ελλάδα.
Μπορεί να έχουμε χιλιάδες MW φωτοβολταϊκών και αιολικών, αλλά όταν πέφτει η παραγωγή από ΑΠΕ και η ζήτηση παραμένει υψηλή, οι μονάδες φυσικού αερίου καλούνται να καλύψουν το κενό.
Τι σημαίνει TTF στα €100 για τον Έλληνα καταναλωτή
Δεν σημαίνει ότι ο λογαριασμός ηλεκτρικού ρεύματος θα φτάσει αυτομάτως σε αντίστοιχη τιμή.
Η σχέση δεν είναι ένα προς ένα.
Σημαίνει όμως ότι αυξάνεται σημαντικά το κόστος των μονάδων φυσικού αερίου και, κατά συνέπεια, η πιθανότητα να έχουμε πολύ ακριβές ώρες στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρισμού.
Το κόστος μπορεί στη συνέχεια να περάσει:
- στους λογαριασμούς των νοικοκυριών,
- στα τιμολόγια των επιχειρήσεων,
- στο κόστος παραγωγής της βιομηχανίας,
- στις τιμές προϊόντων και υπηρεσιών,
- στον πληθωρισμό,
- αλλά και στα δημόσια οικονομικά, εφόσον χρειαστούν επιδοτήσεις.
Το ελληνικό παράδοξο: φθηνό μεσημέρι, ακριβό βράδυ
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο πρόβλημα για το ελληνικό ενεργειακό σύστημα.
Το μεσημέρι, όταν η ηλιακή παραγωγή βρίσκεται στα ύψη, μπορεί να υπάρχει πολύ φθηνό – ακόμη και εξαιρετικά φθηνό – ηλεκτρικό ρεύμα.
Όταν όμως ο ήλιος δύει, η ζήτηση παραμένει υψηλή, ιδιαίτερα τους θερινούς μήνες λόγω των κλιματιστικών.
Χωρίς επαρκή αποθήκευση, το σύστημα πρέπει να στραφεί σε ευέλικτες μονάδες παραγωγής.
Και μεταξύ αυτών βρίσκονται οι μονάδες φυσικού αερίου.
Έτσι δημιουργείται το παράδοξο:
πολύ φθηνό ρεύμα το μεσημέρι και πολύ ακριβό ρεύμα το βράδυ.
Το πρόβλημα δεν είναι πλέον μόνο πόσες ΑΠΕ διαθέτει η χώρα, αλλά πόση από την πράσινη ενέργεια μπορεί να αποθηκεύσει και να χρησιμοποιήσει όταν πραγματικά τη χρειάζεται.
Η μεγάλη άμυνα της Ελλάδας: ΑΠΕ και αποθήκευση
Η Ελλάδα διαθέτει σημαντικό πλεονέκτημα.
Το 2025 οι ΑΠΕ κάλυψαν περίπου 46,7% της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας, γεγονός που περιορίζει ήδη την ανάγκη χρήσης ορυκτών καυσίμων.
Το επόμενο βήμα είναι η αποθήκευση.
Μπαταρίες, αντλησιοταμίευση, ενίσχυση των δικτύων και καλύτερη αξιοποίηση της πράσινης παραγωγής μπορούν να μειώσουν τις ώρες κατά τις οποίες το φυσικό αέριο καθορίζει την τιμή.
Αυτό είναι κρίσιμο.
Γιατί κάθε ώρα που αντικαθίσταται μια ακριβή μονάδα φυσικού αερίου από αποθηκευμένη ή άμεσα διαθέσιμη φθηνή πράσινη ενέργεια είναι μία ώρα λιγότερης έκθεσης στο TTF.
Το μεγάλο στοίχημα δεν είναι μόνο το αέριο
Το σενάριο των €100/MWh υπενθυμίζει κάτι πολύ απλό:
Η ενεργειακή ασφάλεια δεν εξαρτάται μόνο από το αν υπάρχουν αρκετά φορτία LNG.
Εξαρτάται από το πόσο γρήγορα μπορεί μια οικονομία να μειώσει την ανάγκη της για αυτά.
Για την Ελλάδα αυτό σημαίνει περισσότερες ΑΠΕ, περισσότερη αποθήκευση, ισχυρότερα δίκτυα, μεγαλύτερη διασύνδεση και μικρότερη εξάρτηση από το φυσικό αέριο στις κρίσιμες ώρες.
Το ευρωπαϊκό ενεργειακό στοίχημα του χειμώνα δεν είναι, επομένως, απλώς αν το TTF θα γράψει €80, €100 ή €110/MWh.
Είναι αν η Ευρώπη θα καταφέρει να περάσει έναν δύσκολο χειμώνα χωρίς να μετατρέψει μια γεωπολιτική αναταραχή σε νέο κύμα ενεργειακής και πληθωριστικής κρίσης.
Και για την Ελλάδα, το κρίσιμο ερώτημα είναι ακόμη πιο συγκεκριμένο:
πόσο γρήγορα μπορεί να μετατρέψει την τεράστια παραγωγή από τον ήλιο και τον άνεμο σε αξιόπιστη ενέργεια για τις ώρες που το φυσικό αέριο παραμένει ο τελευταίος και ακριβότερος κρίκος του συστήματος;
www.worldenergynews.gr
